Zararına Çalışan Rafineriler: Çin'in Sessiz Hesabı
Mart 2026'da Çin'in Shandong bölgesindeki bağımsız rafinerilerin işleme marjı ton başına eksi 530 yuan'a geriledi. Yani bu tesisler her ton petrol işlediklerinde para kaybediyorlardı. Ve rekor düzeyde üretmeye devam ettiler.
Serbest piyasa mantığıyla bu açıklanamaz. Ama jeopolitik mantıkla son derece tutarlıdır.
Konuya dönelim. ABD, İran'a yönelik yaptırımlarını 2026'nın ilk yarısında sıkılaştırdı. Nisan ortasında başlattığı deniz ablukasıyla İran petrolünün küresel sisteme erişimini kesmeye çalıştı. Pekin ise buna karşı üç hamle yapmıştı — ve hepsini abluka başlamadan önce.
Birinci hamle: Petrol rezervi kalkanı. Çin, 2026'nın ilk aylarında yaklaşık 1,2 milyar varillik stratejik petrol rezervine ulaştı. Bu, 109 günlük ithalat kapasitesi demekti. Abluka başladığında Pekin zaten hazırdı; ABD'nin şantaj değeri fiilen sıfırlanmıştı.
İkinci hamle: Hücre sistemi. Sinopec ve CNOOC gibi Çin devlet şirketleri İran petrolünden tamamen çekildi. Bu ticareti, küresel finans sistemiyle entegre olmayan "teacup" (çaydanlık) rafinerilerine devretti. Bu rafineriler ABD yaptırımlarıyla vurulsa bile hasar lokalize kalıyor; Çin'in ana finansal omurgası zarar görmüyordu.
Üçüncü hamle: Örtülü sübvansiyon. İşte o eksi 530 yuan marjı burada anlam kazanıyor. Pekin, bu rafinerileri zararına çalıştırarak İran rejimine can suyu taşıdı. Çünkü bu finansal zarar, İran'ın topyekûn çöküşünün getireceği stratejik faturadan çok daha ucuzdu.
Çin'in hesabı neydi?
Pekin, ABD'nin Ortadoğu'da güç ve kaynak harcamasından stratejik memnuniyet duyar. Ama İran'ın tamamen çökmesi de işine gelmez. İran, Çin için sadece bir enerji tedarikçisi değil; Kuşak ve Yol Girişimi'nin kara koridorunun kilit halkasıdır. On yıllık altyapı yatırımları, bir çöküşün molozları