Yusuf Has Hacip

Yusuf Has Hacip

Yazar
8.7/10
252 Kişi
·
949
Okunma
·
135
Beğeni
·
6983
Gösterim
Adı:
Yusuf Has Hacip
Unvan:
Astronom, yazar
Doğum:
Balasagun, 1017
Ölüm:
Kaşgar, 1077
Yusuf Has Hacib (Karahanlıca: يوسف خاصّ حاجب (Yūsuf Hāss Hācib); Arapça: يوسف خاصّ حاجب (Yūsuf Khāss Hājib), Türk-İslam tarihi ve kültürü açısından son derece önemli olan Kutadgu Bilig siyasetnamesini yazmıştır.

Türk tarihi kaynaklarında Karahanlılar dönemi hakkında yeterli bilgi olmadığı gibi; bu devletin 'vatandaşı' olan “Balasagunlu Yusuf” hakkında bilgiler de yok denecek kadar azdır. M.S. 1017-1019 yılları arasında doğduğu rivayet edilmektedir. Dönemin 'Kuz-Ordu' isimli şehri Balasagun'da doğmuştur. Kendisinin tam bir biyografisi henüz oluşturulamamıştır. Büyük eseri boyunca adını bile sadece bir kez, "Kitap sahibi Yusuf, büyük has hacib, kendi kendine nasihat eder" başlıklı, son bölümünde anmıştır. Bu başlıktan baş teşrifatçı olduğu da anlaşılmaktadır. İyi bir eğitim görmüştür. Çağının geçerli bilimlerinin yanı sıra Arapça ve Farsça da öğrenmiştir. 1077 yılında Kaşgar'da vefat etmiştir. Türbesi de bu kenttedir.

Karahanlı Devleti zamanında yaşamıştır. Temel eğitimini Balasagun'da almıştır. Kendisine önceden Balasagunlu Yusuf denilirken , sonrasında Has Hacib unvanını almıştır. Yusuf Has Hacib, Türk dili ve edebiyatı için temel bir eser olan Kutadgu Bilig (Kutlu kılan bilgi) kitabının yazarıdır. Kutadgu Bilig 6645 beyitlik bir eserdir. Eser, Allah'a hamd, Peygamber'e ve Dört Halifeye teşekkürle başlar.

Yusuf Has Hacib, astronomi bilimini öğrenmek isteyenlerin, önce geometri ve hesap kapısından geçmesi gerektiğini söylemiştir: “Aritmetik ve cebir, insanı kemâle ulaştırır; toplama, çıkarma, çarpma, bölme, bir sayının iki katını, yarısını ve kare kökünü alma işlemlerini bilen, yedi kat göğü avucunun içinde tutar. Her şey hesaba dayanır.”

Yusuf Has Hacib, Türk edebiyatındaki ilk siyasetnameyi yazmıştır. Türk edebiyatında ilk nazım şeklini de o kullanmıştır. Bu nazım şekli de mesnevidir. Bundan dolayı ona Yusuf Has Hacib denilmiştir.
Bu dünya bir bataklıktır. Bataklığa giren dibe batar ve bir daha çıkamaz; orada sevinç arama. Oradan kendini yukarı çek, ibadet ile kulluk görevlerini yerine getir.
Gönül sırrını açma değme insana
Acı çekersin eğer açtınsa
Yusuf Has Hacip
Sayfa 322 - Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları - 4. Basım - 2017 - Çeviri: Ayşegül Çakan
Her işin uygun bir zamanı vardır, vakti geldi mi, kapalı kapılar açılır! Bak bilge kişi ne demiş: Hangi işte acele edersen, uzar geriye kalır; acele işin sonu pişmanlık olur.
Kötüler iyilikte kimi kusurlar bulurlar, Derler ki, kötü olmasa iyi yapacak iş bulamaz.Oysa iyi kötüye bakmaz. İyilik yapmak isteyen daima iyilik eder. Sadece bugünlük rahatını düşünen kötülük işler, fakat yarın sıkıntı çeker. Sen daima iyilik et, o senin ayrılmaz bir arkadaşın olsun. Bugün yaptığın iyiliğin sana bir zararı dokunmaz, fakat inan ki yararını görürsün. Kötülük bugün yararlı, kârlı gibi görünse de yarın mutlaka zararını görürsün.
Gönülsüz nereye doğru atılsa ayak
O yer nice yakın olsa da olur uzak
Yusuf Has Hacip
Sayfa 375 - Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları - 4. Basım - 2017 - Çeviri: Ayşegül Çakan
520 syf.
·4 günde·Beğendi·9/10
Lise yıllarından beri merak ettiğim bir kitaptı. Ve bu yıl nasip oldu şükür :) . Eser dört kişinin münazara tarzında diyalogları şeklinde düzenlenmiştir. Bu dort kişi dört kavramı temsil eder. Hükümdar Gündoğdu adaleti, Vezir Aydoldu baht ve mutluluğu, yine Aydoldu öldükten sonra oğlu Öğdülmüş vezir olmuştur o da akıl ve zekayı, ve Öğdülmüş'ün akrabası olan zahit Odgurmuş ise dünyanın sonunu ve ahiret temsil ediyor. Hükümdar bu 3 kişiden yardım alarak ülkeyi yönetiyor. Bizlere de hayatımızı yönetecek çok güzel tavsiyeler vermiş oluyor. :))
520 syf.
·8 günde·Beğendi·8/10
Türk edebiyatının yazılı ilk eserlerinden biri olan Kutadgu Bilig 11. Yüzyılda Yusuf – Has Hacib – adında bir kişi tarafından on sekiz ayda 6645 beyit olarak yazılmıştır. Kutadgu Bilig ismi “Mutluluk veren bilgi” olarak günümüze çevirmek mümkündür. Eser yazıldıktan sonra Hakan Buğra Han’a sunuldu, hakanın eseri beğenmesinden sonra Yusuf mabeyinci yapılarak “Has Hacib” unvanını aldı. Sivri dilli ve gözünü budaktan esirgemeyen Has Hacib’in ölüm yeri ve tarihi ise bilinmemektedir.

Eser Karahan Türkçesi ve aruz ile yazılmıştır. Eser içerisinde dört tane karakter, her karakterinde simgelediği ilkeler vardır. Bunlar;
Kün-Togdı: Hakan (Adalet),
Ay-Toldı: Vezir( Saadet, Mutluluk),
Ögdülmiş: Vezirin oğlu (Akıl),
Odgurmış: zahit (Akıbet, Ahiret).
İşleyiş bu dört karakter ve ilkelerin birbirleriyle diyaloglarıyla, ikili ya da dörtlü beyitlerle sürüyor. Kitap beş ana bölüm ve seksen sekiz ara bölümden olmaktadır. Çevirisi çok iyi, birkaç beyit hariç neredeyse eksiksizdir.

"Gönül sırrını açma değme insana
Acı çekersin eğer açtınsa"

Tür olarak kalıba sokmak istersek;
Nizamülmülk ‘ten Siyasetname ‘yi andıran bir politika ve siyaset, Farabi ‘den Mutluluğun Kazanılması gibi felsefe-din ve hatta kişisel gelişim dahi diyebilmek mümkündür. Asıl hedefin her iki dünyada mutluluğu elde etmek, bu dünyada bilgiyi ele alıp mutluluğa erişmek, hak ve hukuka aykırı olmadan bir siyaset izlemek için yazılmış bir yol haritasıdır. Felsefeden dine, ahlaktan aileye ve aklınıza gelebilecek her şeye bir karşılığı olan naçizane bir eserdir. Her bir beyiti bir atasözü gibi değerli ve okuruna birçok ders verir niteliktedir.

"Gönülsüz nereye doğru atılsa ayak
O yer nice yakın olsa da olur uzak"

Kitabı bir oturuşta okumak çok zor, okurun sıkılması çok muhtemel, kitabı bölüm bölüm okumak hem okur açısından, hem de okuduklarını tahayyül etmesi için tavsiyem olur, aksi halde kitabı yarım bırakmanız mümkündür. Eğlenceli, güldüren ve düşündüren bir eserdir.

Kitabın bir parçasının bir dönem bizim elimizde olup ve daha sonra onu para için yurtdışında bir müzeye satmamız gibi bir ayıbımızın da olduğunu söylemek istiyorum.

"Savaşta gerekmez yüreksiz kişi
Yüreksiz olmak dişilerin işi"

Ayrıca kitap içerisinde dikkatimi çeker bir husus ise dişi yani kadınlardı. Has Hacib’in kadınlara bu şekilde sert yakıştırmalar yapması ve hatta yok sayması dönemden mi yoksa ciddi bir kadın sorunundan mı olduğunu anlayamadım. Lakin tasvip edemeyeceğim bir kadın düşmanlığı gördüm beyitler arasında.

Sözün özü; zor ama eğlenceli bir kitaptı. Özellikle ilk Türk yazım örneklerinden olması ise hem okunulabilir hem de tavsiye edilebilir yapıyor kitabı. İçerisinde kişiye katacağı çok önemli şeylerinde olduğuna inanıyorum. Her yaşa hitap edebilecek tarzda bir eserdir.

Sevgi ile kalın.
560 syf.
·Beğendi·10/10
Edebiyatimizin yazılı ilk eserlerinden olan bu kitabi lise yillarimda okuduğumda tum dunyam degismis ve hayranlik duymustum. Bu kitap tum insanlik icin adeta binlerce yillik bir ansiklopedi olabilecek mahiyetye. Lise cagindaki tum öğrencilerin kesinlikle okumasi gerektigini düşünüyorum.
520 syf.
·21 günde·Beğendi·10/10
Batmakta olan bir kitapevinin indirim ile sattığı kitaplar arasında alıp eve getirdim.

Hakkında herkesin bildiği kadar bilgiye sahiptim. Bir hükümdara vezirlerinin verdiği öğütlerden oluştuğu ve eski Türkçenin en önemli eserlerinden olduğuydu.

Kitabın isminde “kut” kelimesi geçmekte. Kutun şans talih mutluluk hükümdarlık demek olduğu bilinir. Kutadgu bilig ise mutluluk veren bilgi demektir.

Okudukça böyle sığ bir tanıma nasılda kandığımıza utandım. Elimde bin yıl önce yazılmış muhteşem bir yapıt olduğunu fark ettim. Basit sığ tanımlar ile geçiştirilecek gibi olmadığını gördüm. Hatta abartısız edebiyat derslerinde bir ay işlenesi bir konu olduğuna karar kıldım. İçinde sadece öğütler yok bir yaşam tarzından ve bir hikâyeden de bahsediliyor olması kitabın basit bir öğüt kitabı değil gelişmiş bir yapıt olduğunu göstermekteydi.

Kitabın içeriğine gelirsek, Kitap yeni yeni etkisi gözüken İran edebiyatının izlerini hissettirir gibi beyitler ile yazılmış. Ama kullanılan dilin nerdeyse hepsi Türkçe. Kitapta iyi bir hükümdardan bahsediyor. Bu hükümdarın methi yayılınca iyi bir adam buna vezir olmaya karar veriyor. Hükümdarın yurduna varınca saray etrafında en kötü işlerden başlayarak yavaş yavaş yükseliyor ve vezirlik makamına oturuyor. Bu makamda da haddini biliyor ve hükümdarın sorularına bildiği kadarı ile cevap vererek hükümdara bir nevi öğütler veriyor. Bu dönemde devlet öyle büyük bir sosyal adalet sağlıyor ki kitabın tanımı ile kurt ile kuzu aynı sudan içer oluyor. Daha sonra bu adaletli vezir ölüm döşeğine düşüyor. Ölüm döşeğinde çok pişmanlık çekiyor. Zira dünya işleri kefesi biraz ağırlaştı derken kendi ahretini yaktığını düşünüyor. Böylece son nasihatini hem oğluna hemde hükümdara veriyor. Hükümdar vezirinin oğluna sahip çıkıyor. Vezirin oğlu da hükümdarına son derece saygılı davranıyor ve en kötü işlerden başlayarak o da babası gibi vezirliğe yükseliyor. Hatta tabiri caizse kulak boynuzu geçiyor ve babasından daha adaletli bir vezir oluyor. Hükümdar o dönemde inanılmaz zenginliklere kavuşuyor. Halk mutlu ve zengin oluyor.

Bir gün hükümdar Vezire başka bilgili insan var mı diye soruyor. O da akrabası olan birinden bahis ediyor. Kendisinin dünya işlerinden elini çektiğini ve dağda yaşadığını haber veriyor. Hükümdar bu bilge ile tanışmak istiyor. Neler vaad ettiyse bu bilge kabul etmiyor. Ancak öğütleri ile hem oğul veziri hem hükümdarı bilgilendiriyor.

Velhasıl kitap dünya ve ahiret arasında ki dengeyi anlatıyor.
109 syf.
·2 günde·Beğendi·10/10
18 ayda eşsiz sözlerin toparlanmasıyla yazılan bu eserin hep adını bilip, içeriğini bilmezdim. Birbirinden eşsiz özlü sözler var. Zamanının belki en bilge insanıydı. Okumakta fayda var.
“İnsan gönlünü çıkarıp avucuna alarak utanmadan dolaşabilmelidir.”
“Yaratılışla birlikte var olan iyi huyları, erdemleri ancak ölüm bozabilir. Ana karnından edinilen huylar, insanı ancak toprak bozabilir.”
520 syf.
·20 günde·Puan vermedi
''Kutadgu Bilig- Mutluluk Veren Bilgi'' anlamına geliyor.
Kün-Toğdı(Gündoğdu,hakan) doğru töre,doğru yasayı ve adaleti simgeliyor.
Ay-Toldı(Dolunay-vezir) Mutluluğu, talihi,devleti simgeliyor.
Ögdülmüş (Övülmüş, vezirin oğlu) Aklı simgeliyor, adı aklın her zaman övülmüş olmasından geliyor.
Odgurmuş(Uyanmış, vezirin akrabası) Akıbeti,yaşamın sonunu simgeliyor.
Kitap bu karakterler üzerinden anlatılmış nasihatler bütünü aslında.Bir Hakan'dan Kumandan'a kapıcıbaşıdan aşçıbaşına kadar bir çoklarının nasıl olması gerektiğini, yoksullarla, zanaatkarlarla ilişkiyi vs. anlatan nasihatlarin bir bütünü gibi.
520 syf.
·Puan vermedi
Bu kitap bildiğiniz üzere ilk siyasetname özelliği taşıyor ve bana göre Türk Dili'mizin en önemli kaynaklarından.Bu kitabı okuyunca önemli şeyler öğreneceğinizi düşünüyorum.
520 syf.
·4 günde·10/10
Zaten çoğunuz az buçuk lise yıllarından kitabın konusu içeriği hakkında bilgi sahibisinizdir. Yinede kısaca özet geçeyim;
Dört kişi arasında geçen ana öykü, kitabın 12. Bölümünde başlıyor. İlk 11 bölümde Tanrıya ,peygambere ,halifelere övgüler sunuluyor saygılar iletiliyor. Daha sonrasında Buğra Han'ında övgüsü yapıldıktan sonra ona sunulduğu belirtiliyor. Bahara övgü yapıldıktan sonra da evrenin yapısı hakkında bilgi veriliyor.(Yedi gezegen,ay güneş, burçlar). Altıncı bölümden onuncu bölüme kadar Yusuf Has Hacip ;aklın, bilginin, sözün ,anlayışın ,iyiliğin üzerinde durarak kendi düşüncesiyle görüşlerini bize sunuyor. On birinci bölümde de kitabın adını açıklıyor, yaşlılığı ve sağlık durumu hakkında bilgi verdikten sonra ana öykü başlıyor. Ana öyküden sonra üç ek bölüm daha mevcut.


Hani bayramlarda yada özel aile buluşmalarında görmüş geçirmiş bir aile büyüğünüz görüp geçirdiklerini bir dizi öğütle anlatır da saygıyla dinlersiniz ya aynen öyle bir hissiyata kapıldım. Okunmasını tavsiye ederim. Şimdiden iyi okumalar.

Yazarın biyografisi

Adı:
Yusuf Has Hacip
Unvan:
Astronom, yazar
Doğum:
Balasagun, 1017
Ölüm:
Kaşgar, 1077
Yusuf Has Hacib (Karahanlıca: يوسف خاصّ حاجب (Yūsuf Hāss Hācib); Arapça: يوسف خاصّ حاجب (Yūsuf Khāss Hājib), Türk-İslam tarihi ve kültürü açısından son derece önemli olan Kutadgu Bilig siyasetnamesini yazmıştır.

Türk tarihi kaynaklarında Karahanlılar dönemi hakkında yeterli bilgi olmadığı gibi; bu devletin 'vatandaşı' olan “Balasagunlu Yusuf” hakkında bilgiler de yok denecek kadar azdır. M.S. 1017-1019 yılları arasında doğduğu rivayet edilmektedir. Dönemin 'Kuz-Ordu' isimli şehri Balasagun'da doğmuştur. Kendisinin tam bir biyografisi henüz oluşturulamamıştır. Büyük eseri boyunca adını bile sadece bir kez, "Kitap sahibi Yusuf, büyük has hacib, kendi kendine nasihat eder" başlıklı, son bölümünde anmıştır. Bu başlıktan baş teşrifatçı olduğu da anlaşılmaktadır. İyi bir eğitim görmüştür. Çağının geçerli bilimlerinin yanı sıra Arapça ve Farsça da öğrenmiştir. 1077 yılında Kaşgar'da vefat etmiştir. Türbesi de bu kenttedir.

Karahanlı Devleti zamanında yaşamıştır. Temel eğitimini Balasagun'da almıştır. Kendisine önceden Balasagunlu Yusuf denilirken , sonrasında Has Hacib unvanını almıştır. Yusuf Has Hacib, Türk dili ve edebiyatı için temel bir eser olan Kutadgu Bilig (Kutlu kılan bilgi) kitabının yazarıdır. Kutadgu Bilig 6645 beyitlik bir eserdir. Eser, Allah'a hamd, Peygamber'e ve Dört Halifeye teşekkürle başlar.

Yusuf Has Hacib, astronomi bilimini öğrenmek isteyenlerin, önce geometri ve hesap kapısından geçmesi gerektiğini söylemiştir: “Aritmetik ve cebir, insanı kemâle ulaştırır; toplama, çıkarma, çarpma, bölme, bir sayının iki katını, yarısını ve kare kökünü alma işlemlerini bilen, yedi kat göğü avucunun içinde tutar. Her şey hesaba dayanır.”

Yusuf Has Hacib, Türk edebiyatındaki ilk siyasetnameyi yazmıştır. Türk edebiyatında ilk nazım şeklini de o kullanmıştır. Bu nazım şekli de mesnevidir. Bundan dolayı ona Yusuf Has Hacib denilmiştir.

Yazar istatistikleri

  • 135 okur beğendi.
  • 949 okur okudu.
  • 53 okur okuyor.
  • 605 okur okuyacak.
  • 28 okur yarım bıraktı.

Yazarın sıralamaları