Yusuf Has Hacip

Yusuf Has Hacip

Yazar
8.7/10
133 Kişi
·
491
Okunma
·
101
Beğeni
·
4.530
Gösterim
Adı:
Yusuf Has Hacip
Unvan:
Astronom, yazar
Doğum:
Balasagun, 1017
Ölüm:
Kaşgar, 1077
Yusuf Has Hacib (Karahanlıca: يوسف خاصّ حاجب (Yūsuf Hāss Hācib); Arapça: يوسف خاصّ حاجب (Yūsuf Khāss Hājib), Türk-İslam tarihi ve kültürü açısından son derece önemli olan Kutadgu Bilig siyasetnamesini yazmıştır.

Türk tarihi kaynaklarında Karahanlılar dönemi hakkında yeterli bilgi olmadığı gibi; bu devletin 'vatandaşı' olan “Balasagunlu Yusuf” hakkında bilgiler de yok denecek kadar azdır. M.S. 1017-1019 yılları arasında doğduğu rivayet edilmektedir. Dönemin 'Kuz-Ordu' isimli şehri Balasagun'da doğmuştur. Kendisinin tam bir biyografisi henüz oluşturulamamıştır. Büyük eseri boyunca adını bile sadece bir kez, "Kitap sahibi Yusuf, büyük has hacib, kendi kendine nasihat eder" başlıklı, son bölümünde anmıştır. Bu başlıktan baş teşrifatçı olduğu da anlaşılmaktadır. İyi bir eğitim görmüştür. Çağının geçerli bilimlerinin yanı sıra Arapça ve Farsça da öğrenmiştir. 1077 yılında Kaşgar'da vefat etmiştir. Türbesi de bu kenttedir.

Karahanlı Devleti zamanında yaşamıştır. Temel eğitimini Balasagun'da almıştır. Kendisine önceden Balasagunlu Yusuf denilirken , sonrasında Has Hacib unvanını almıştır. Yusuf Has Hacib, Türk dili ve edebiyatı için temel bir eser olan Kutadgu Bilig (Kutlu kılan bilgi) kitabının yazarıdır. Kutadgu Bilig 6645 beyitlik bir eserdir. Eser, Allah'a hamd, Peygamber'e ve Dört Halifeye teşekkürle başlar.

Yusuf Has Hacib, astronomi bilimini öğrenmek isteyenlerin, önce geometri ve hesap kapısından geçmesi gerektiğini söylemiştir: “Aritmetik ve cebir, insanı kemâle ulaştırır; toplama, çıkarma, çarpma, bölme, bir sayının iki katını, yarısını ve kare kökünü alma işlemlerini bilen, yedi kat göğü avucunun içinde tutar. Her şey hesaba dayanır.”

Yusuf Has Hacib, Türk edebiyatındaki ilk siyasetnameyi yazmıştır. Türk edebiyatında ilk nazım şeklini de o kullanmıştır. Bu nazım şekli de mesnevidir. Bundan dolayı ona Yusuf Has Hacib denilmiştir.
Bu dünya bir bataklıktır. Bataklığa giren dibe batar ve bir daha çıkamaz; orada sevinç arama. Oradan kendini yukarı çek, ibadet ile kulluk görevlerini yerine getir.
Kötüler iyilikte kimi kusurlar bulurlar, Derler ki, kötü olmasa iyi yapacak iş bulamaz.Oysa iyi kötüye bakmaz. İyilik yapmak isteyen daima iyilik eder. Sadece bugünlük rahatını düşünen kötülük işler, fakat yarın sıkıntı çeker. Sen daima iyilik et, o senin ayrılmaz bir arkadaşın olsun. Bugün yaptığın iyiliğin sana bir zararı dokunmaz, fakat inan ki yararını görürsün. Kötülük bugün yararlı, kârlı gibi görünse de yarın mutlaka zararını görürsün.
Her işin uygun bir zamanı vardır, vakti geldi mi, kapalı kapılar açılır! Bak bilge kişi ne demiş: Hangi işte acele edersen, uzar geriye kalır; acele işin sonu pişmanlık olur.
- Senin bütün erdemlerini, kusurlarını anladım, dedi hükümdar. Şimdi bana adının anlamını söyle. Ne demektir Aydoldu?
Benim adım benin karakterimle ilgilidir. Bilgeler benim tabiatımı aya benzetmişler. Ay doğarken inceciktir, bilirsiniz. Sonra gitgide büyür, dolunur; ışık saçar. Dolunay olup en geniş halini aldıktan sonra yine eksilmeye başlar; güzelliği azalır gider, sonunda kaybolur. Sonra yine doğar. Ben böyleyim işte. Bazen doğar, bazen kaybolurum.
Bu dünya bir tarladır. Burada bugün ne ekilirse, yarın o biçilecektir. İyilik tohumu ekersen iyilik çıkar, kötülük tohumu ekersen kötülük çıkar. İyilik insana azık, kötülük ise yük olur.
Yusuf Has Hacip
Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları
Kötüler başıboş olursa bak iyiler yiter
İyiler üstün olursa kötüler gider
Yusuf Has Hacip
Sayfa 85 - Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları - 4. Basım - 2017 - Çeviri: Ayşegül Çakan
Bey adil olmalıdır. Ey hâkim, memlekette uzun müddet hüküm sürmek istersen, kanunu doğru yürütmeli ve halkı korumalısın.
Lise yıllarından beri merak ettiğim bir kitaptı. Ve bu yıl nasip oldu şükür :) . Eser dört kişinin münazara tarzında diyalogları şeklinde düzenlenmiştir. Bu dort kişi dört kavramı temsil eder. Hükümdar Gündoğdu adaleti, Vezir Aydoldu baht ve mutluluğu, yine Aydoldu öldükten sonra oğlu Öğdülmüş vezir olmuştur o da akıl ve zekayı, ve Öğdülmüş'ün akrabası olan zahit Odgurmuş ise dünyanın sonunu ve ahiret temsil ediyor. Hükümdar bu 3 kişiden yardım alarak ülkeyi yönetiyor. Bizlere de hayatımızı yönetecek çok güzel tavsiyeler vermiş oluyor. :))
Batmakta olan bir kitapevinin indirim ile sattığı kitaplar arasında alıp eve getirdim.

Hakkında herkesin bildiği kadar bilgiye sahiptim. Bir hükümdara vezirlerinin verdiği öğütlerden oluştuğu ve eski Türkçenin en önemli eserlerinden olduğuydu.

Kitabın isminde “kut” kelimesi geçmekte. Kutun şans talih mutluluk hükümdarlık demek olduğu bilinir. Kutadgu bilig ise mutluluk veren bilgi demektir.

Okudukça böyle sığ bir tanıma nasılda kandığımıza utandım. Elimde bin yıl önce yazılmış muhteşem bir yapıt olduğunu fark ettim. Basit sığ tanımlar ile geçiştirilecek gibi olmadığını gördüm. Hatta abartısız edebiyat derslerinde bir ay işlenesi bir konu olduğuna karar kıldım. İçinde sadece öğütler yok bir yaşam tarzından ve bir hikâyeden de bahsediliyor olması kitabın basit bir öğüt kitabı değil gelişmiş bir yapıt olduğunu göstermekteydi.

Kitabın içeriğine gelirsek, Kitap yeni yeni etkisi gözüken İran edebiyatının izlerini hissettirir gibi beyitler ile yazılmış. Ama kullanılan dilin nerdeyse hepsi Türkçe. Kitapta iyi bir hükümdardan bahsediyor. Bu hükümdarın methi yayılınca iyi bir adam buna vezir olmaya karar veriyor. Hükümdarın yurduna varınca saray etrafında en kötü işlerden başlayarak yavaş yavaş yükseliyor ve vezirlik makamına oturuyor. Bu makamda da haddini biliyor ve hükümdarın sorularına bildiği kadarı ile cevap vererek hükümdara bir nevi öğütler veriyor. Bu dönemde devlet öyle büyük bir sosyal adalet sağlıyor ki kitabın tanımı ile kurt ile kuzu aynı sudan içer oluyor. Daha sonra bu adaletli vezir ölüm döşeğine düşüyor. Ölüm döşeğinde çok pişmanlık çekiyor. Zira dünya işleri kefesi biraz ağırlaştı derken kendi ahretini yaktığını düşünüyor. Böylece son nasihatini hem oğluna hemde hükümdara veriyor. Hükümdar vezirinin oğluna sahip çıkıyor. Vezirin oğlu da hükümdarına son derece saygılı davranıyor ve en kötü işlerden başlayarak o da babası gibi vezirliğe yükseliyor. Hatta tabiri caizse kulak boynuzu geçiyor ve babasından daha adaletli bir vezir oluyor. Hükümdar o dönemde inanılmaz zenginliklere kavuşuyor. Halk mutlu ve zengin oluyor.

Bir gün hükümdar Vezire başka bilgili insan var mı diye soruyor. O da akrabası olan birinden bahis ediyor. Kendisinin dünya işlerinden elini çektiğini ve dağda yaşadığını haber veriyor. Hükümdar bu bilge ile tanışmak istiyor. Neler vaad ettiyse bu bilge kabul etmiyor. Ancak öğütleri ile hem oğul veziri hem hükümdarı bilgilendiriyor.

Velhasıl kitap dünya ve ahiret arasında ki dengeyi anlatıyor.
“İnsan gönlünü çıkarıp avucuna alarak utanmadan dolaşabilmelidir.”
“Yaratılışla birlikte var olan iyi huyları, erdemleri ancak ölüm bozabilir. Ana karnından edinilen huylar, insanı ancak toprak bozabilir.”
18 ayda eşsiz sözlerin toparlanmasıyla yazılan bu eserin hep adını bilip, içeriğini bilmezdim. Birbirinden eşsiz özlü sözler var. Zamanının belki en bilge insanıydı. Okumakta fayda var.
''Kutadgu Bilig- Mutluluk Veren Bilgi'' anlamına geliyor.
Kün-Toğdı(Gündoğdu,hakan) doğru töre,doğru yasayı ve adaleti simgeliyor.
Ay-Toldı(Dolunay-vezir) Mutluluğu, talihi,devleti simgeliyor.
Ögdülmüş (Övülmüş, vezirin oğlu) Aklı simgeliyor, adı aklın her zaman övülmüş olmasından geliyor.
Odgurmuş(Uyanmış, vezirin akrabası) Akıbeti,yaşamın sonunu simgeliyor.
Kitap bu karakterler üzerinden anlatılmış nasihatler bütünü aslında.Bir Hakan'dan Kumandan'a kapıcıbaşıdan aşçıbaşına kadar bir çoklarının nasıl olması gerektiğini, yoksullarla, zanaatkarlarla ilişkiyi vs. anlatan nasihatlarin bir bütünü gibi.
Bu kitap bildiğiniz üzere ilk siyasetname özelliği taşıyor ve bana göre Türk Dili'mizin en önemli kaynaklarından.Bu kitabı okuyunca önemli şeyler öğreneceğinizi düşünüyorum.
Zaten çoğunuz az buçuk lise yıllarından kitabın konusu içeriği hakkında bilgi sahibisinizdir. Yinede kısaca özet geçeyim;
Dört kişi arasında geçen ana öykü, kitabın 12. Bölümünde başlıyor. İlk 11 bölümde Tanrıya ,peygambere ,halifelere övgüler sunuluyor saygılar iletiliyor. Daha sonrasında Buğra Han'ında övgüsü yapıldıktan sonra ona sunulduğu belirtiliyor. Bahara övgü yapıldıktan sonra da evrenin yapısı hakkında bilgi veriliyor.(Yedi gezegen,ay güneş, burçlar). Altıncı bölümden onuncu bölüme kadar Yusuf Has Hacip ;aklın, bilginin, sözün ,anlayışın ,iyiliğin üzerinde durarak kendi düşüncesiyle görüşlerini bize sunuyor. On birinci bölümde de kitabın adını açıklıyor, yaşlılığı ve sağlık durumu hakkında bilgi verdikten sonra ana öykü başlıyor. Ana öyküden sonra üç ek bölüm daha mevcut.


Hani bayramlarda yada özel aile buluşmalarında görmüş geçirmiş bir aile büyüğünüz görüp geçirdiklerini bir dizi öğütle anlatır da saygıyla dinlersiniz ya aynen öyle bir hissiyata kapıldım. Okunmasını tavsiye ederim. Şimdiden iyi okumalar.
Kutadgu bilig i nasıl bilirsiniz? Bu kitapla ilgili bir çok kişinin okuldan kalan bilgisi genelde şununla sınırlıdır: Divanı lügatit türk ile birlikte islamiyet sonrası ilk Türk eserlerinden biri olduğu. Sadece bu öğretilir. Kendi adına bu yaşıma kadar okumamış olduğum için çok üzüldüm. Sadece hükümdarlara değil, bütün insanlara yol gösterecek nitelikte bir kılavuz. Ve aradan 1000 yıl geçse de değerini, güncelliğini yitirmemiş bir eser. Helal olsun.
Güzel bir kitaptı. Tabii o kadar eski kelimeleri bilmek anlamak imkansız artık. Yanında günümüz Türkçesi ile birlikte verilmesi bizim için avantaj.
Kitabın dezavantajı tam metin olarak bulunmasının güçlüğü ki böyle Türk Dünyası Coğrafyasında kendi yazdıklarımızı bulamamak çok berbat bir his.
Övgüler tam da beklendiği gibi beklendiği yere beklenilen şekilde dizilmiş. Bunların hepsini harmanlayınca çok güzel bir eser olduğunu tekrar etmek durumundayım. Yazıldığı zamanı da göz önüne alırsak çok büyük saygı duyulması gereken eserlerden ..
Her Türk evladının ve dünya çapında yöneticilerin okuması gerektiğine inandığım yol gösterici bir yapıttır. Özellikle Kabalcı Yayınlarından çıkan Kutadgu Bilig'i okumanızı öneririm :)

Yazarın biyografisi

Adı:
Yusuf Has Hacip
Unvan:
Astronom, yazar
Doğum:
Balasagun, 1017
Ölüm:
Kaşgar, 1077
Yusuf Has Hacib (Karahanlıca: يوسف خاصّ حاجب (Yūsuf Hāss Hācib); Arapça: يوسف خاصّ حاجب (Yūsuf Khāss Hājib), Türk-İslam tarihi ve kültürü açısından son derece önemli olan Kutadgu Bilig siyasetnamesini yazmıştır.

Türk tarihi kaynaklarında Karahanlılar dönemi hakkında yeterli bilgi olmadığı gibi; bu devletin 'vatandaşı' olan “Balasagunlu Yusuf” hakkında bilgiler de yok denecek kadar azdır. M.S. 1017-1019 yılları arasında doğduğu rivayet edilmektedir. Dönemin 'Kuz-Ordu' isimli şehri Balasagun'da doğmuştur. Kendisinin tam bir biyografisi henüz oluşturulamamıştır. Büyük eseri boyunca adını bile sadece bir kez, "Kitap sahibi Yusuf, büyük has hacib, kendi kendine nasihat eder" başlıklı, son bölümünde anmıştır. Bu başlıktan baş teşrifatçı olduğu da anlaşılmaktadır. İyi bir eğitim görmüştür. Çağının geçerli bilimlerinin yanı sıra Arapça ve Farsça da öğrenmiştir. 1077 yılında Kaşgar'da vefat etmiştir. Türbesi de bu kenttedir.

Karahanlı Devleti zamanında yaşamıştır. Temel eğitimini Balasagun'da almıştır. Kendisine önceden Balasagunlu Yusuf denilirken , sonrasında Has Hacib unvanını almıştır. Yusuf Has Hacib, Türk dili ve edebiyatı için temel bir eser olan Kutadgu Bilig (Kutlu kılan bilgi) kitabının yazarıdır. Kutadgu Bilig 6645 beyitlik bir eserdir. Eser, Allah'a hamd, Peygamber'e ve Dört Halifeye teşekkürle başlar.

Yusuf Has Hacib, astronomi bilimini öğrenmek isteyenlerin, önce geometri ve hesap kapısından geçmesi gerektiğini söylemiştir: “Aritmetik ve cebir, insanı kemâle ulaştırır; toplama, çıkarma, çarpma, bölme, bir sayının iki katını, yarısını ve kare kökünü alma işlemlerini bilen, yedi kat göğü avucunun içinde tutar. Her şey hesaba dayanır.”

Yusuf Has Hacib, Türk edebiyatındaki ilk siyasetnameyi yazmıştır. Türk edebiyatında ilk nazım şeklini de o kullanmıştır. Bu nazım şekli de mesnevidir. Bundan dolayı ona Yusuf Has Hacib denilmiştir.

Yazar istatistikleri

  • 101 okur beğendi.
  • 491 okur okudu.
  • 25 okur okuyor.
  • 329 okur okuyacak.
  • 15 okur yarım bıraktı.

Yazarın sıralamaları