Kutadgu Bilig
Yusuf Has HacipYazar:
Yusuf Has Hacip
Çevirmen:
Ayşegül Çakan
Tahmini Okuma Süresi:
14 sa. 44 dk.
Sayfa Sayısı:
520
Basım Tarihi:
18 Ekim 2019
İlk Yayın Tarihi:
1070
Yayınevi:
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
ISBN:
9786053323815
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Diğer Baskılar
35 diğer baskı · Tümünü Göster
Kutadgu Bilig
2.864 okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 18 Ekim 2019 · 520 s.
Kutadgu Bilig
336 okunmaAlkım Yayınları · 2008 · 160 s.
Kutadgu Bilig
194 okunmaDiyanet Vakfı Yayınları · Ocak 2020 · 328 s.
Kutadgu Bilig
187 okunmaTürkiye Diyanet Vakfı Yayınları · 2013 · 250 s.
Kutadgu Bilig
149 okunmaKabalcı Yayınevi · Nisan 2016 · 1285 s.
Kutadgu Bilig
125 okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 28 Şubat 2019 · 520 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Puan vermedi·520 syf.·
2024 28. kitabı
Aklın süsü dildir, dilin süsü söz
Kişinin süsü yüzdür, yüzün süsü göz
İnsan dille söyler bütün sözünü
İyi söz ağartır söyleyenin yüzünü
Aman sözün aydın olsun öz olsun
Işık saçsın etrafına bakan köre göz olsun..
Kutadgu Bilig , 11. yüzyıl Karahan Türklerinden Balasagunlu Yusuf Has Hacib tarafından kaleme alınan ve Doğu Karahanlı Hükümdarı Tabgaç Uluğ Buğra Han'a ithaf edilen Türkçe manzum bir eserdir. Arapça’nın ilim, Farsça’nın şiir dili olduğu bir dönemde Yusuf Has Hacib’in eserini Türkçe olarak kaleme alması ve eserinde Arapça ve Farsça kelimeleri çok fazla kullanmaması, mevcut duruma tepki olarak görülmektedir.
İslâmî Dönem Türk edebiyatının en önemli kaynaklarından biri olan bu kıymetli eser, tertibinden kurgusuna, üslubundan muhtevasına kadar birçok hususta ilk olma özelliğine sahiptir. Kutadgu Bilig her şeyden önce İslamiyet'in Türklerce kabulünden sonraki döneme ait olan ilk yazılı eserlerdendir. Aynı zamanda bu eser, üslûp açısından özgün bir yapıya sahip olduğu için Türk İslam kültürü içerisinde yazılmış ilk manzum siyasetname olarak kabul edilmektedir. Bilinen üç nüshası bugün Fergana, Viyana ve Mısır'da bulunan Kutadgu Bilig, mesnevî tarzında ve aruz vezniyle yazılmış didaktik (öğretici) bir eserdir.
Yusuf Has Hacib, doğduğu şehir olan Balasagun'da yazmaya başladığı eserini tam 18 ay sonra 1069 (Hicrî 462) yılında, Doğu Karahanlı Devleti'nin başkenti olan Kaşgar'da tamamlamış ve Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Han'a sunmuştur. Han eseri çok beğenmiş ve onu, "Hâs Hâcib" olarak tayin etmiştir.
Yusuf Has Hacib, eserini sadece insanlara hakikati göstermek ve onların duasını almak amacıyla yazdığını şu şekilde ifade etmektedir:
“Yıl, dört yüz altmış iki idi. Bu eseri yazdım ve tamamladım. Aklımın yettiği kadar
Kitap öyle elime alayım sonuna kadar bitireyim yapmadım, zaman zaman açıp okudum.
Başucu kitabı olarak görüyorum ve okudukça da düşündüm.
Genelde sırasıyla sıkıldıkça da rastgele açıp gözümün ilk değdiği yerden okuyup devam ettiğim ve hala daha okuduğum kitap...
4349 Dilin sert ve kaba olmasın, çekin onlardan
Zehirdir onların eti tümüyle
4350 Sert ve kaba dil kullanma, tuz ekmek yeter
Ağır tut onları ağırla götür
4351 Onları dinle ilme göre davran dedikodu etme
Ya da tavrın, davranışın kötü deme
****"""""""""""""""""""""""******
287 Ey büyük bilge, dileğim söyleşmek
Bilgi ve akıldan söz etmek
288 Akıl karanlık gecede meşale gibidir
Bilgi seni aydınlatan ışıktır
*****""""""""""""""""''''''''''"****
4701 Bunca terleyecek ya da üşüyeceksin
Ey yiğit, sonunda iki arzu ne elde edeceksin
4702 Biri dünya malı ile kendini yükseltmek
Biri değil de sözü geçen bir adam olmak
4703 Çok iyi olurdu bu ikisini bulup
Ölüm tutmasa, kalsa insan bengi olup
4703 Ölüm aldı benden bu iki tadı
Neye gerek şimdi dünya ey derin bilgili
11. yüzyılın en önemli şair ve düşünürlerinden olan Yusuf Has Hacip'in on sekiz ayda tamamladığı eser 6645 beyitten oluşmaktadır. Balasagun'da yazılmaya başlanan eser 1069 yılında Kaşgar'da tamamlanmıştır. Karahanlı hakanlarından Tobgaç Buğra Han'a sunulmuştur.
"Mutluluk Veren Bilgi" anlamına gelen Kutadgu Bilig alegorik bir münazara şeklinde yazılmıştır. Eserde dört kahramandan söz edilir ve bu kahramanlar bazı soyut kavramları temsil eder. Bunlar:
Kün - Toğdı (hükümdar) “gün doğdu, doğan güneş”, adaleti temsil eder.
Ay - Toğdı (vezir) “ay doldu, dolunay”, baht, talih ve ikbali temsil eder.
Ögdülmiş (vezirin oğlu) “övülmüş”, akıl ve anlayışı temsil eder.
Odgurmış (vezirin kardeşi) “uyanık”, dünya işlerinin sonunu temsil eder.
Eser hükümdar ve bu kişilerin karşılıklı konuşmalarından oluşmaktadır. Kutadgu Bilig bir yönüyle nasihatname özelliği taşırken bir yandan da siyasetname özellikleri taşımaktadır. Devlet nasıl yönetilmeli, sosyal düzen nasıl olmalı, insanlarla nasıl ilişki kurulmalı, doğan çocuğun nasıl eğitimi nasıl olmalı vb. soruların cevaplarını bize veriyor.
Okunmasında fayda olduğunu düşündüğüm bir eser, güzel nasihatlerde bulunuluyor.
Kutadgu Bilig
Yusuf Has Hacip
Kutadgu Bilig
Yusuf Has Hacip
Lise yıllarından beri merak ettiğim bir kitaptı. Ve bu yıl nasip oldu şükür :) . Eser dört kişinin münazara tarzında diyalogları şeklinde düzenlenmiştir. Bu dort kişi dört kavramı temsil eder. Hükümdar Gündoğdu adaleti, Vezir Aydoldu baht ve mutluluğu, yine Aydoldu öldükten sonra oğlu Öğdülmüş vezir olmuştur o da akıl ve zekayı, ve Öğdülmüş'ün akrabası olan zahit Odgurmuş ise dünyanın sonunu ve ahiret temsil ediyor. Hükümdar bu 3 kişiden yardım alarak ülkeyi yönetiyor. Bizlere de hayatımızı yönetecek çok güzel tavsiyeler vermiş oluyor. :))
Kutadgu Bilig Mutluluk Veren Bilgi, 11. yüzyıl Karahanlı Türklerinden Yusuf Has Hacib'in Doğu Karahanlı hükümdarı ve Kaşgar Prensi Tabgaç Uluğ Buğra Kara Han'a atfen yazdığı kitap 2'li beyitler şeklinde yazılmış ve 6645 beyitten oluşmaktadır.Okurken bol bol varlığımızın gayesini sorguladığımız beyitlerle bezenmiş bir eser ortaya koymuştur Yusuf Has Hacib. Kitabın Türkçe ismi ise mutluluk veren bilgi anlamına gelmektedir adından da anlaşılacağı üzere bilen insan mutlu insandır bilginin insanı ne denli mutlu edeceği vurgulanmıştır çünkü insan bu dünya üzerinde bildiği kadar var olmuştur ve bildiği kadar gelişmiştir hayatına bildiği kadar yön vermiştir. Kudatgu Bilig eserinde de bilginin ne denli önemli olduğu üstüne basarak vurgulanmış, cehaletin ise ne derece insanı olumsuzluklara sürüklediği belirtilmiştir. Her okurun mutlaka kütüphanesinde bulunması gerekenler bir kitap çünkü hayatı öğreten bir eser.
1000 Yıllık Ansiklopedi...
Türk edebiyatının yazılı ilk eserlerinden biri olan Kutadgu Bilig 11. Yüzyılda Yusuf – Has Hacib – adında bir kişi tarafından on sekiz ayda 6645 beyit olarak yazılmıştır. Kutadgu Bilig ismi “Mutluluk veren bilgi” olarak günümüze çevirmek mümkündür. Eser yazıldıktan sonra Hakan Buğra Han’a sunuldu, hakanın eseri beğenmesinden sonra Yusuf mabeyinci yapılarak “Has Hacib” unvanını aldı. Sivri dilli ve gözünü budaktan esirgemeyen Has Hacib’in ölüm yeri ve tarihi ise bilinmemektedir.
Eser Karahan Türkçesi ve aruz ile yazılmıştır. Eser içerisinde dört tane karakter, her karakterinde simgelediği ilkeler vardır. Bunlar;
Kün-Togdı: Hakan (Adalet),
Ay-Toldı: Vezir( Saadet, Mutluluk),
Ögdülmiş: Vezirin oğlu (Akıl),
Odgurmış: zahit (Akıbet, Ahiret).
İşleyiş bu dört karakter ve ilkelerin birbirleriyle diyaloglarıyla, ikili ya da dörtlü beyitlerle sürüyor. Kitap beş ana bölüm ve seksen sekiz ara bölümden olmaktadır. Çevirisi çok iyi, birkaç beyit hariç neredeyse eksiksizdir.
"Gönül sırrını açma değme insana
Acı çekersin eğer açtınsa"
Tür olarak kalıba sokmak istersek;
Nizamülmülk ‘ten 
Siyasetname ‘yi andıran bir politika ve siyaset, 
Farabi ‘den 
Mutluluğun Kazanılması gibi felsefe-din ve hatta kişisel gelişim dahi diyebilmek mümkündür. Asıl hedefin her iki dünyada mutluluğu elde etmek, bu dünyada bilgiyi ele alıp mutluluğa erişmek, hak ve hukuka aykırı olmadan bir siyaset izlemek için yazılmış bir yol haritasıdır. Felsefeden dine, ahlaktan aileye ve aklınıza gelebilecek her şeye bir karşılığı olan naçizane bir eserdir. Her bir beyiti bir atasözü gibi değerli ve okuruna birçok ders verir niteliktedir.
"Gönülsüz nereye doğru atılsa ayak
O yer nice yakın olsa
Nizamülmülk ‘ten Siyasetname ‘yi andıran bir politika ve siyaset, Farabi ‘den Mutluluğun Kazanılması gibi felsefe-din ve hatta kişisel gelişim dahi diyebilmek mümkündür. Asıl hedefin her iki dünyada mutluluğu elde etmek, bu dünyada bilgiyi ele alıp mutluluğa erişmek, hak ve hukuka aykırı olmadan bir siyaset izlemek için yazılmış bir yol haritasıdır. Felsefeden dine, ahlaktan aileye ve aklınıza gelebilecek her şeye bir karşılığı olan naçizane bir eserdir. Her bir beyiti bir atasözü gibi değerli ve okuruna birçok ders verir niteliktedir.
"Gönülsüz nereye doğru atılsa ayak
O yer nice yakın olsa
Batmakta olan bir kitapevinin indirim ile sattığı kitaplar arasında alıp eve getirdim.
Hakkında herkesin bildiği kadar bilgiye sahiptim. Bir hükümdara vezirlerinin verdiği öğütlerden oluştuğu ve eski Türkçenin en önemli eserlerinden olduğuydu.
Kitabın isminde “kut” kelimesi geçmekte. Kutun şans talih mutluluk hükümdarlık demek olduğu bilinir. Kutadgu bilig ise mutluluk veren bilgi demektir.
Okudukça böyle sığ bir tanıma nasılda kandığımıza utandım. Elimde bin yıl önce yazılmış muhteşem bir yapıt olduğunu fark ettim. Basit sığ tanımlar ile geçiştirilecek gibi olmadığını gördüm. Hatta abartısız edebiyat derslerinde bir ay işlenesi bir konu olduğuna karar kıldım. İçinde sadece öğütler yok bir yaşam tarzından ve bir hikâyeden de bahsediliyor olması kitabın basit bir öğüt kitabı değil gelişmiş bir yapıt olduğunu göstermekteydi.
Kitabın içeriğine gelirsek, Kitap yeni yeni etkisi gözüken İran edebiyatının izlerini hissettirir gibi beyitler ile yazılmış. Ama kullanılan dilin nerdeyse hepsi Türkçe. Kitapta iyi bir hükümdardan bahsediyor. Bu hükümdarın methi yayılınca iyi bir adam buna vezir olmaya karar veriyor. Hükümdarın yurduna varınca saray etrafında en kötü işlerden başlayarak yavaş yavaş yükseliyor ve vezirlik makamına oturuyor. Bu makamda da haddini biliyor ve hükümdarın sorularına bildiği kadarı ile cevap vererek hükümdara bir nevi öğütler veriyor. Bu dönemde devlet öyle büyük bir sosyal adalet sağlıyor ki kitabın tanımı ile kurt ile kuzu aynı sudan içer oluyor. Daha sonra bu adaletli vezir ölüm döşeğine düşüyor. Ölüm döşeğinde çok pişmanlık çekiyor. Zira dünya işleri kefesi biraz ağırlaştı derken kendi ahretini yaktığını düşünüyor. Böylece son nasihatini hem oğluna hemde hükümdara veriyor. Hükümdar vezirinin oğluna sahip çıkıyor. Vezirin oğlu da hükümdarına son
Türklerin İslamiyeti kabul etmesinden sonra yazılan eserlerden biri olan Kutadgu Bilig, Mutluluk Veren Bilgi anlamına geliyor... 6645 beyitten oluşan eserin adı hafızalarda vardır mutlaka... Böyle bir eserin içeriğinin de bilinmesi #doğuyukeşfet maratonuyla 200'den fazla kişi için gerçekleşti...
.
Balasagunlu Yusuf bu eserde 4 ana tema ve bu temaların yüklendiği dört kişi üzerinden anlatıyor dönemi... Bu dört kişi ve temsil ettikleri ise şöyle:
Kün-Toğdı (Gündoğdu, hakan) = Adalet
Ay-Toldı ( Dolunay, vezir) = Devlet, mutluluk
Ögdülmiş (Övülmüş, vezirin oğlu) = Akıl
Odgurmış (Uyanmış, vezirin akrabası) = Akıbet, kanaat...
Balasagunlu Yusuf bu eseri Tabgaç Buğra Han'a sunarak Has Hacip unvanını alır... O artık Yusuf Has Hacib'dir...
Bir devletin, onu yönetenin, yönetenin yanındakilerinin nasıl olması gerektiği üzerine öğüt veren beyitlerden oluşan Kutadgu Bilig, tekrarlı anlatımıyla bazen sıksa da okunmaya değer diye düşünüyorum... Sadece biraz zamana yayılmalı ki grup olarak çoğumuzun düşüncesi bu şekildeydi... Hatta kitabı sesli okumayla ahengini hissedince de daha bir keyifli oluyor okuması...
Mutluluk Veren BilgiEdebiyat
Mutluluk veren bilgi... Bilen insan, bilginin insanı ne denli yüceltiğine dair bir çok haklı tespitle süslenmiş beyitleriyle dönüp dönüp okunması gerekenler listenizde yer almalı bence. Kitapta insanın asıl amacının iyi olmak ve iyilikler yaparak bu dünyayı terk etmesi ve ardından iyi anılması insan için en büyük mutluluk olarak sunuluyor. "Kötünün düşmanı yoktur kötü ölüdür" aslında kötüye de nasıl bakıldığı daha iyi anlatılamazdı galiba. Bunun yanında yazar, insanın bu iyi olma yolculuğunun kolay olmadığını bu yoldaki en büyük düşmanın yine insanın kendisinin olduğunu da dile getiriyor. Okurken bol bol varlığımızın gayesini sorguladığımız beyitleri ara ara yine okumakta yarar var diye düşünüyorum. İnanç açısından bakarsak yazar ilahi bir bakış açısıyla öteki dünyayı işaret ederek, dünya hayatının geçiciliği ve insanın bu dünyayı fazla önemsememesi gerektiğini söylese de "Geçiçi dünyanın üzüntüsü altında kaldım"da diyor. En nihayetinde hepimiz öldükten sonra yok olacağımıza ya da varlığımızın devam edeceğine inansakta bir gerçek var ki bu dünyaya geldik yaşıyoruz ve gideceğiz ki yazarın en haklı olduğu yerlerden biri de bu bence varlığımızın bir yararı olmalı yoksa geçen ömür vakit kaybından başka neye yarar ki ? Kitapta da sık sık hatırlattığı için yazarı hayır dua ile anıyorum. Düşüncelerin zaman kavramı iyi ki yok diyorum yoksa böyle şahane eserlerin zamana yenilmesi ne denli bir kayıp olurdu.
18 ayda eşsiz sözlerin toparlanmasıyla yazılan bu eserin hep adını bilip, içeriğini bilmezdim. Birbirinden eşsiz özlü sözler var. Zamanının belki en bilge insanıydı. Okumakta fayda var.
Yazar Hakkında
Yusuf Has HacipYazar · 9 kitap
Yusuf Has Hacib (Karahanlı Türkçesi: يوسف خاصّ حاجب Yūsuf Hāss Hācib; Arapça: يوسف خاصّ حاجب Yūsuf Khāss Hājib), Türk-İslam tarihi ve kültürü açısından son derece önemli olan Kutadgu Bilig siyasetnamesini yazmıştır.
Türk tarihi kaynaklarında Karahanlılar dönemi hakkında yeterli bilgi olmadığı gibi; bu devletin 'vatandaşı' olan “Balasagunlu Yusuf” hakkında bilgiler de yok denecek kadar azdır. M.S. 1017-1019 yılları arasında doğduğu rivayet edilmektedir. Karahanlı Devleti'nde dönemin 'Kuz-Ordu' isimli şehri olan ve bugünkü Kırgızistan'da yer alan Balasagun'da doğmuştur. İyi bir eğitim görmüştür. Çağının geçerli bilimlerinin yanı sıra Arapça ve Farsça da öğrenmiştir. 1077 yılında Kaşgar'da ölmüştür. Türbesi de bugün Çin'de Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin batısında yer alan bu kenttedir.
Karahanlı Devleti zamanında yaşamıştır. Temel eğitimini Balasagun'da almıştır. Kendisine önceden Balasagunlu Yusuf denilirken , sonrasında Has Hacib unvanını almıştır. Yusuf Has Hacib, Türk dili ve edebiyatı için temel bir eser olan Kutadgu Bilig (Kutlu kılan bilgi) kitabının yazarıdır. Büyük eseri boyunca adını bile sadece bir kez, "Kitap sahibi Yusuf, büyük has hacib, kendi kendine nasihat eder" başlıklı, son bölümünde anmıştır. Bu başlıktan baş teşrifatçı olduğu da anlaşılmaktadır. Kutadgu Bilig 6645 beyitlik bir eserdir. Eser, Allah'a hamd, Peygamber'e ve Dört Halife’ye teşekkürle başlar.
Yusuf Has Hacib, astronomi bilimini öğrenmek isteyenlerin, önce geometri ve hesap kapısından geçmesi gerektiğini söylemiştir: “Aritmetik ve cebir, insanı kemâle ulaştırır; toplama, çıkarma, çarpma, bölme, bir sayının iki katını, yarısını ve kare kökünü alma işlemlerini bilen, yedi kat göğü avucunun içinde tutar. Her şey hesaba dayanır.”
Yusuf Has Hacib, Türk edebiyatındaki ilk siyasetnameyi yazmıştır. Türk edebiyatında ilk nazım şeklini de o kullanmıştır. Bu nazım şekli de mesnevidir. Bundan dolayı ona Yusuf Has Hacib denilmiştir.
Karahanlı Devleti hükümdarı Ulu Kara Buğra Han'a, Kutadgu Bilig adlı eseri (ilk siyasetname ve ilk mesnevi örneğini) 18 aylık bir çalışma sonunda 1070 yılında sunmuştur. Bu kitabı okuyan “Ulu Kara Buğra Han” kendisine Ulu Has Hacib unvanını ve Kaşgar'da vezir yardımcısı görevini vermiştir.
Kutadgu Bilig'in Uygurca olan ilk nüshası 1439'da Herat'da bulunmuştur. Bulunan ikinci bir nüshası Arapça'dır. Kitabın ilk baskısı 1900'de Radloff tarafından yapılmıştır.
Yusuf Has Hâcib bu yapıtında bilimin değerini de tartışır. Ona göre, alimlerin ilmi, halkın yolunu aydınlatır; “ilim, bir meşale gibidir; geceleri yanar ve insanlığa doğru yolu gösterir. Bu nedenle alimlere hürmet göstermek ve ilimlerinden yararlanmaya çalışmak gerekir. Eğer dikkat edilirse, bir alimin ilminin diğerinin ilminden farklı olduğu görülür. Mesela hekimler hastaları tedavi ederler; astronomlar ise yılların, ayların ve günlerin hesabını tutarlar. Bu ilimlerin hepsi de halk için faydalıdır. Alimler, koyun sürüsünün önündeki koç gibidirler; başa geçip sürüyü doğru yola sürerler.”
Bir siyasetnâme veya bir nasihatnâme olarak nitelendirilebilecek Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hâcib ve içinde yetiştiği çevrenin ilmî ve felsefî birikimi hakkında çok önemli bilgiler vermektedir. Platon'un devlet ve toplum anlayışı çok iyi bilinmekte ve uygulanmaya çalışılmaktadır. Bilimin ve bilginlerin değeri anlaşılmıştır; bilim, güvenilir bir rehber olarak görülmektedir.
