Zimanê kurdî, ku di wê serdemê de ji zimanê axaftinê ve veguherî bo zimanê nivîsê, tenê di sînora şi'rê de maye. Ew mîrnişînan ji ber ku li ser binema kulturî-siyasî durist nebûn, hewl nedane da ku proseya pêşketina zimanê kurdî bidomînin. Yanî, zimanê kurdî ji zimanî şirê ve biguherîne ber bi zimanê fikr, zanîn û zanist. Bi vê rêyê ve proseya nivîsîn bi kurdî bikine prensîbeka siyasî, kulturî û zanistî da ku zanîn û epistemolojiya taybetî ya xwemalî berhem bînin, pê xwe ji desthilatên dîtir cihê bikin.
İsmail Beşikci û Frantz Fanon, yek ji ramanwerên ku di cihana zanistê de bi tezên xwe yên li ser nijadperestî û kolonyalizmê navdar e, bidin ber hev. İsmail Beşikci mîna Frantz Fanon, ramanwerek e ku pêncî sal zêdetir e bi xebata xwe ya li ser pergala kolonyalizmê tê zanîn.
Sayfa 106
QEWI IRO ZE'IFHAL IM (BUGÜN PEK ZAYIFTIR HÂLİM)
1
Qewî îro ze'îfhal im
Dinalim ez li wê tayê
Di birhanê we hat falim
Tilisma wesletan nayê
2
Tilismata wisala min
Elif nabe di fala min
Ne mecmu'a xiyala min
Bilav im ez li sewdayê
3
Bilav im wekî dîn im
Li ser eqlê xwe namînim
Ebû Sîna ji kû bînim¹
Li mehcûran bikit rayê
4
Li hicranê di mehcûr în
Birîndar în di rencûr în
abla minabort
Ji ihsanan qewî dûr în
Ji dîdarê şekirxayê
5
Qewî dûr în ji dîdarê
Ji pirsînê ji beyanê
Yeqîn mihra ma vê carê
Cinan avête deryayê
Belê, helwesta mêtingehkaran kêm zêde dişibin hev. Serweriya tirk jî bi hemû mekanizmayên xwe yên kolonyalîst kiraseki dermirovî çêdike û dixwaze wî kirasî li kurdan bike. Ji bo kurd jî wî kirasî çi bi dilê xwe çi bi dare zorê li xwe bikin, bi sazî û amrazên bîrdozî, zanist, felsefe û siyasetê û hwd. dixwaze derbê li hiş, derûnî û kesayeta civakê bixe û wan bike nava qeyraneke hebûnî da ku him mezinahî û serweriya wî bipejirine, him ji xwe wek objeyeke dermirovî bibîne, îtaat bike.
rastî ne tiştekî wisa ye bi şêwaz û delîlên mentiqî bê îspatkirin; tiştekî wisa ye bêyî em bizanibin çima û yan tê de mentiqek hebe, me li pey xwe bikişîne. Tu tiştekî ji evînê bêmentiqtir lê rasteqîntir dibînî? Bêmentiq lê rasteqîntir ji şer? Li vir rastî ne ew e ji zanistê biherike, hêzek e ku dikare me bike koleyê xwe, kûçikê xwe! Û dikare belayeke xofbar jî bîne serê me. Eger tu ji hêza tiştên bêmentiq fêm nekî, tu yê ti carî nikaribi vî welatî baş nas bikî. Gelo tu difikirî çima ewropî ji me fêm nakin? Ji ber ku wan hêza tiştên bêmentiq ji bîr kiriye. Carnan ruhek dikare bibe xwedî hêza bi hezaran mirovên zindî.
Min ê çawa karibûya şêwazeke ku bi kok û reh û nivîskari ú mezaxîya xwe ew qas bi taybetî bûrjûwayî ye, ji bo temaseke nû ya bi girseyeke ji ber pirsgirêkên li jor hat qalkirin muzdarîb e, bi kar bianîna?
Bingeha civakî yan heta neteweyî ya jêderên kişfeke giring an îcadeke nû ne şert e ku bikaranîna wê ya ji aliyê mîratgirên wê ve dîyar bike. Dîrok bi mînakên dijber tiji ye. Barûd li Çînê hat îcadkirin. Ew ji aliyê bûrjûwaya Evropî ve ji bo belavbûn û firehbûna xwe ya li her quncikê cîhanê bi awayekî bi bandor hat bikaranîn. Zanista matematikė ji aliyê Ereban ve hat îcadkirin, lê hemû nete- weyên cîhanê ew kirin malê xwe. Dema em bi awayekî giştî lê binêrin, dîroka zanist û teknolojîyê encama tevka- rîya gelek netewe û nijadên li Afrika, Asya, Ewropa, Ame- rika û Awistralyayê ye. Ev yek bo dîroka huneran ji rasti- yek e müzik, dans, peykersazî, resim û wêje. Weki mînak, muzîk û hunera Afrîkî, Ewropa û Amerikaya sed- sala bîstemîn ew kirin malê xwe. Ev rastîya der barê jêde- rên neteweyî û nijadî yên îcadekê de, der barê jêderên çînî yên îcadan de jî bi kesereke mezintir rast e. Îcad û qevaz- tinên teknolojik ên herî girîng wekî makîneya jenandina pembo (Spinning Jenny), dezgeha tevnê û makîneya bi dûkel ku rûyê sedsalên nozdemîn û bîstemîn guhertine, hemû berhemên çîna karker in. İcadên berê yên herî girîng wekî çerxa bo avdanê (dolab) yan aşê bayê yan aşê avê, ev jî hemû îcadên gundîyan bûn. Ev ji bo hunerê jî wisa ye, heta zêdetir. Qevaztinên di muzîk, dans û wêjeyê de ji gundîyan hatine wergirtin. Lîstikën wekî futbol ü atletîzmê jî ji kesên asayî hatine û hemû yên din ku bi awayekî normal wekî malê çînên jorîn tên pejirandin jî bi eslê xwe malê gundîyan in. Ev ji zimên bêtir li tu deverê ne ew qas eşkere ye. Gundî û karker in ew ên ku her tim di zimên de
