Bilgi karşısında insanlar farklı davranışlar gösterirler:
Hicri 100-160 yıllarında Basra'da doğmuş, nahiv ilmi otoritelerinden Halil b. Ahmed insanları, bu açıdan 4 gruba ayırır;
1. Grup: Bilir ve bildiğini de bilir; ona tabi olunuz.
2. Grup: Bilir, fakat bildiğini bilmez; bu kimse uykudadır, onu uyandırınız.
3. Grup: Bilmez, fakat bilmediğini bilir; böyle bir kimse irşada muhtaçtır, onu irşad ediniz.
4. Grup: Bilmez, fakat bilmediğini de bilmez; bu adam kara cahildir, ondan kaçınız.
Bilginin yanlış olduğu yerde duygu dünyamız da yanlış şekillenir. Yersiz yüceltmeler ya da gereksiz anlamsız ve orantısız korkular ortaya çıkar. Kendine güvensizlik ve irade zaafı gelişir.
Osmanlı devleti zayıfladıkça, batılılar içimize girmiş, islama olan inanç ve güvenimizi yıkmışlardır. Bu güven ve inanç çözüldükçe de bütün kurtuluşu batılılaşmakta görmeye başlamışız.
Nasıl geçmişte Batı Medeniyetinin kendini bulmasında İslam Medeniyeti kaynaklarından faydalanması başlıca rolü oynamışsa, doğunun da, bugün ve gelecekte, kendini bulması ve ortaya koymasında, birinci müracaat kaynağı İslam olacaktır.
Avrupanın en büyük dramı şudur: kendini hiçbir zaman sevdirememesi. Belki kendinden korkulmuş, çekinilmiş, hatta sahte yaltaklanmalar da görmüş, fakat hiçbir insanoğlunun sıcak bir yakınlık duygusunu elde edememiştir.