Açlık çektiği sırada, düşünceleri hep dünyada açlık çektiğini bildiği binlerce insanda yoğunlaşıyordu, amma şimdi, karnı tıka basa doluyken, açlıktan ölen binlerce insan aklına bile gelmiyordu. Onları unutmuşdu şimdi ve artık aşık olduğu için, dünyadaki binlerce aşığı anımsıyor, üzerinde özellikle durmadığı halde zihninde, aşk liriklerinin motifleri dolanıyordu.
Dinler, dinsel bir bürokrasiyle yönetilen kitlesel örgütlenmeler haline gelir gelmez özgürlüğün mutlak ilkelerini çiğner ve bu ilişkilerden saptırır; tüm büyük dinlerin trajedisi budur.