Genelde incelemelerde spoiler vermemeye gayret ederim lakin bunda olabilir. Kitabı okumadan incelemesini okumamakta fayda var :)
Nedendir bilmiyorum ama Peyami Safa bende ayrı bir yerde duruyor. Bundan evvel Tanpınar Huzur kitabını okudum ama bunun kadar akıcı ve sürükleyici gelmedi. İkisi arasında ağırlık bakımından edebi derinlik ve güzellik bakımından Tanpınar öne çıkıyor ama hikayenin içine almak bakımından Safa.
Her ne ise, asıl bahsimize dönelim. Biz İnsanlar romanı Cumhuriyet dönemi yazarlarının değindiği noktalara parmak basıyor yine. Doğu-Batı arasında sıkışmış bir toplum manzarasını seyrettiriyor bize. İçimizde peydahlanmış yabancı seviciler ve toplum arasındaki farkı da görüyoruz bu hikayede. Artık milliyetine Eşek dendiğinde bile ses çıkarmayacak bunu tabi bulacak bir topluma dönüştüğümüzü gösteriyor ve "Eşek Türk" hakaretine karşı duran baba Mustafa ve oğul Tahsin'i kahramanlaştırıyor yazar.
Kitabın kurgusu o zamana göre çok güzel. Günümüz ile başlayıp geri dönüyor ve nihayetinde final kısmında tekrar günümüze dönüyor. Bazı olayları Vedia'nın defterlerindeki günlüklerden vermesi normal anlatıma göre daha etkileyici.
Vedia karakteri üzerinden o zamanın modern, sosyete, kendini aydın gören, meraklı düşkünü ve yine de derinlerindeki olmamışlığın buhranını yaşayan insanları anlatmış yazar. O zaman da konuşmaların arasında yabancı kelimeler, yabancı cümleler kurmak kendini entellektüel, üst sınıfta göstermek için yapılan bir davranışmış ve bugün de aynı şekilde olan insanları görmek mümkün. O zaman revaçta Fransızca varmış şuan İngilizce. Bu cumhuriyet dönemi yazarlarını okuduğumda dikkatimi çeken bir detay şu ki o zaman Fransızların büyük etkisi altında kalmış bizim Beyaz Türkler, Jön Türkler adına ne derseniz.
Safa'nın dili güzel fakat onu değerli kılan
Sabahın uyanışlarıyla karışık
Gecenin o meşhur karmaşıkları
Ve hayâlinle sislenen yaşlı şehrin
Pencereme yansıyan kırışıkları...
Yoksun
Zifiri dehlizlerinde zihnimin
Ben yalnızım
Hayaletleriyle meftun harfler
Ve sükûta meva sözlerle başbaşayım
...
Bir takım akademik kaygılar...
Bazı ati muammaları ve muallâklıklar...
Bir miktar umut ümit hayâl ve hedefler...
Bu aralar kafamın içi böylesi bi'dünya...