• Mifologiya ilə mübahisə etmək faydasızdır. Nə vaxtsa sənin mədəniyyətinin insanları belə hesab edirdilər ki, onların doğma dünyaları sivilizasiyanın mərkəzidir. Əgər Kainat insan üçün yaranıbsa, sağlam şüur deyər ki, vətənim onun paytaxtı olmalıdır. Kopernikin tərəfdarları bunu mübahisəyə çevirmədilər. Onlar insanları “Siz yanılırsız!” deyə mühakimə etmədilər, səmanı göstərib dedilər: “Orada əslində nə baş verdiyinə baxın!”

    *
    İnsanda təməl qüsur yoxdur. Əgər insanlar dünya ilə sülh şəraitində yaşamaq nağılını oynasaydılar, onlar elə bunu da bacarardılar. Amma qəbul etdikləri nağıl onlardan dünya ilə döyüşməyi tələb edir, bu səbəbdən insanlar döyüşürlər. Əgər insanlar dünyanın hakimi olmaq nağılını oynayırlarsa, şübhəsiz, özlərini hökmdar kimi aparmalıdırlar. Həmin nağılda dünya fəth edilməsi vacib düşmən mövqeyində olacaqsa, insan onu fəth edəcək, bir gözəl gündə dünya onun ayaqları altında qanı axaraq can verəcək – necə ki, indi həmin durumdadır.

    *
    Və təxminən, on min il qabaq Homo sapiens sapiens növünün bir budağı dedi: “İnsan qanuna tabe deyil. Tanrılar heç vaxt onu insanla əlaqələndirməyib”. Buna görə, həmin insanlar – Razılar qanunu inkar edən sivilizasiya qurdular və bioloji zaman şkalasının bir dəqiqəsinə bərabər olan beş yüz nəsil sonra Homo sapiens sapiensin hazırkı budağı dünyanı faciə astanasına gətirdi. Bəs Razılar bu bədbəxtliyi necə izah edirlər?

    *
    Müxtəliflik bütünlüklə bioloji aləmin yaşaya bilməsinin əsas amilidir. Milyonlarla növdən ibarət sistem planet miqyasındakı fəlakət istisna olmaqla, demək olar, hər şeyə tab gətirər. Yüz milyonlarla növ arasında min dənəsi tapılar ki, iyirmi dərəcəlik qlobal temperatur yüksəlişinə tab gətirə bilsin, bu da gözlənildiyi kimi hər şeyi tükədən müsibət olmaz. Həmçinin, yüz milyonlarla növ arasında mini tapılar ki, iyirmi dərəcəlik qlobal temperatur enməsində yaşamağa davam edə bilsin. Hər halda, cəmi bir neçə yüz və ya min növün mövcudluğu sağ qalmaq potensialına güman yeri buraxmazdı.

    *
    Aclıqdan əzab çəkən təkcə insanlar deyil. O, Yerdə yaşayan bütün növlərin başına gəlir. Populyasiya yem bazasını üstələyəndə dayanmağa məcbur olur, ta ki, bərabərlik bərpa oluncaya qədər. Mədəniyyət Ana insanın bu mənada istisna olduğunu iddia edir, ona görə də yaşayış yerlərində zəruri resursların çatışmadığını görəndə köməyə yetişərək kənardan müdaxilə edir, bu da növbəti nəslin daha betər aclıqla qarşılaşmasıyla nəticələnir. Amma yaşayış yerləri öz resurslarıyla kifayətlənib uyğun həcmə sahib olsalar, canlarını xroniki aclıqdan birdəfəlik qurtararlar.

    *
    ...Problemi qlobal miqyasda görmək üçün ondan bir addım kənara çəkilməlisən. Hazırda dünyada beş milyard yarımdan çoxsunuz, milyonlarla insanın aclıqdan əzab çəkməsinə baxmayaraq altı milyardı yemləmək üçün məhsul istehsal edirsiz. Altı milyard insana çatacaq məhsul istehsal etməyiniz də o deməkdir ki, üç, ya da dörd ildən sonra həqiqətən altı milyard olacaqsınız. Milyonların əvvəlki kimi ac olması nəzərə alınmadan altı milyard yarım üçün istehsalın genişlənməsi bioloji labüdlüklə sizi altı milyard yarıma çatdıracaq. Və çoxunu ac qoymaqla yeddi milyardlıq istehsal planınız növbəti üç-dörd ildə yeddi milyarda yetişməyinizlə nəticələnəcək. Bu prosesi saxlamaq üçün bir faktı anlamalısınız ki, istehsal sahələrinin genişləndirilməsi milyonlarla insanı doyurmur, demoqrafik partlayışı gücləndirir.

    *
    Mədəniyyətinin üzvləri insanın istisnalığını fanatikcəsinə dəstəkləyirlər. Onlar başqa canlılarla insan arasında mütəmadi olaraq uçurum tapmaq istəyirlər. Arilərin möhtəşəmliyi haqdakı Hitler mifi nasizmin Avropanın başına açdıqlarının bəraəti olduğu kimi, insanın ecazkarlığı barədəki mif də dünyaya etdikləri qarşısında bəraətə xidmət edir. Hərçənd, bu mifologiya əvvəl-axır heç bir üstünlük gətirmir. Razılar faydasız tənha varlıqlardır. Dünya onlar üçün düşmən ərazisidir, hər yerdə özlərini düşmən mühitindən şəxsi istisnalığıyla ayrılan işağalçı kimi hiss edirlər.

    *
    Narazıların son üç milyon ildə oynadığı süjet heç də fəthetmə və hakimlik haqda əhvalat deyil. Bunun təzahürlərilə hakimiyyət qazanmaq istəmirlər, amma bu süjet sayəsində onları razı salan, böyük məna kəsb edən həyat yaşayırlar. Onların arasında olsan, bunu müşahidə edərsən. Naqislik və üsyankarlıq saçmır, qadağa və icazələr haqda uzun-uzadı mübahisələr aparmır, fərqli düşünəni həyatını səhv yaşaması barədə durmadan günahlandırmır, bir-birindən qorxmur, həyatın boş və mənasızlığından dəli olmur, darıxdırıcı günləri adlamaq üçün narkotikə ehtiyac duymur, nəsə mənəvi dayaq tapmaq üçün hər həftə yeni din yaratmırlar, həyatı dəyərə mindirmək naminə hansısa inanc və fəaliyyət növünün sonsuz axtarışında da deyillər. Bütün bunlar, təkrar edirəm, təbiətlə vəhdətdə yaşadıqları, hakimiyyətə yiyələnmədikləri və ya təmizqanlı olduqları üçün baş vermir. Məsələ burasındadır ki, onlar həyatı səmərəli hala gətirən nağılı oynayırlar. Bu nağıl üç milyon ildir onların karına gəlir və Razıların məhv etmədiyi yerlərdə hələ də öz faydasını göstərir.
  • 160 syf.
    ·Beğendi·9/10
    "Aclıq" haqda danışmağa başlamadan əvvəl sizə şahid olduğum və məni dərindən təsirləndirən kiçik bir hekayə danışmaq istəyirəm.
    Həmişə kimi işə getdiyim adi günlərdən biri idi. Avtobusa minib pəncərə kənarında oturdum. Kitabımı əlimə alıb oxumağa başladım. Yolda sıxlıq yarandığı üçün avtobus bir qədər dayanmalı oldu və mən də nə baş verdiyinə baxmaq və bir az da dincəlmək üçün başımı qaldırıb pəncərədən baxmağa başladım. Pəncərədən çölə baxarkən diqqətimi bir mənzərə çəkdi. Bir it hansısa qəssab dükanının ona atdığı iri sümüyü necə acgözlüklə, necə hərisliklə, necə vəhşicəsinə yeməyə çalışır. Mənzərə necə sarsıdıcı, necə ağrılı idi. İnsan həm çirkinərək, həm də acıyaraq baxmaya bilməzdi bu mənzərəyə. Nə qəribə təsadüf idi ki, həmin vaxt mən əlimdə Knut Hamsunun “Aclıq” romanını oxuyurdum. Əsərdə oxuduqlarımın təsirindən olacaq ki, izlədiyim mənzərə məni sarsıtdı. Aclığın necə bir şey olduğunu düşünməyə başladım, düşünməkdən daha çox hiss eləməyə, yaşamağa çalışdım. Təbii aclığı hamımız az çox yaşamışıq. Ancaq əlinin altında olan və istədiyin zaman əlini uzatsan çatacaq nemətlərdən imtina etmək ilə əlinin çatmadığı və çatması mümkünsüz olan nemətlərdən məhrum olaraq ac qalmaq... Bunlar fərqli şeylərdir. Məcburi aclıq… Bu dəhşətlidir…
    Aclıq haqqında uzun - uzadı yazmaq üçün bunu bütün dəhşətilə yaşamaq lazımdır. Bu səbəbdən də yazdıqlarıma daha təsirli nəsə əlavə eləyə biləcəyimi sanmıram. Ona görə də bütün diqqətimi əsər üzərində cəmləməyə çalışacam.
    “Aclıq” romanını və orda yazılanların, yaşananların nə qədər real, nə qədər həqiqət olduğunu anlamaq üçün Knut Hamsunu tanımağımız mütləqdir.
    Əsl adı Knud Pedersen olan yazıçı 4 avqust 1859-cu ildə Norveçin şimalında Gudbrandsdal sərhədləri daxilində yerləşən Vaga qəsəbəsində dərzi ailəsində dünyaya gəlmişdir. Sonralar daha şimalda yerləşən Hamaröy qəsəbəsinə köçmüş ailəsi burada Hamsund fermasını icarədar kimi işlədirdi. Bu vəsiləylə kəndlilərin ağır həyatını yaxından görüb - tanımaq fürsəti qazanan yazıçı öz təxəllüsünü də bu fermanın adından götürmüşdür. Lakin Norveçdə daima məqalələr yolladadığı qəzetə Mark Tveynlə əlaqədar göndərdiyi məqalənin çapı zamanı baş verən texniki xəta səbəbiylə adı Hamsund deyil Hamsun deyə getmiş və yazıçı da bunu çox üstələməmiş, bundan sonrakı məqalələrini bu təxəllüslə yazmağa başlamışdır.
    8 yaşında dayısnın istəyi üzərinə rahibin yanına şagirdliyə verilir. 14 yaşında burdan ayrılaraq doğulduğu qəsəbəyə qayıdır və burda tacir yanında işləməyə başlayır. Bir il sonra isə Tranöye gedib daha böyük bir tacirin yanında işə başlayır. Tacirin qızına aşiq olan Hamsun bu dövrdə yaşadığı hissləri “Əsrarəngiz adam” əsərində dilə gətirmişdir. Ağır ehtiyac üzündə ayaqqabıçının yanında işləməyə başlayır, daha sonra ailəsinin yardımı ilə nahiyə müdirinin yanında işə başlayır. Burda işlədiyi müddətdə kitablarla daha sıx yaxınlıq onu davamlı mütaliəsinə geniş meydan açır. Ümumiyyətlə, həyatı həm çox rəngarəng macəralarla dolu, həm də çox enişli - çıxışlı olan yazıçı əsərlərində də psixoloji məqamları olduqca ustalıqla qabarda bilmişdir. Yazıçı şəxsiyyət olaraq da olduqca ziddiyyətli olmuşdur. Düşünsək ki, yazıçı nasizmi dəstəkləyib nə demək istədiyim aydın olar. Lakin onun şəxsiyyətini təhlil eləmək kimi düşüncələrdən uzağam. Yazıçı “Torpağın bərəkəti” əsərinə görə 1920.ci ildə Nobel mükafatına lauriat göstərilmişdir. K. Hamsun 1952.ci il 17 fevral tarixində dünyasını dəyişmişdir.
    Bu gün yuxarıda da adını qeyd elədiyim kimi “Aclıq” romanı haqqında danışmaq istəyirəm. Qeyd eləyim ki, romanı böyük şair Əhməd Cavad azərbaycan dilinə tərcümə eləyib.
    Əsərin qəhrəmanı yazıçı olmağı arzulayan və qəzetlərə məqalə yazaraq az da olsa, gəlir əldə etməklə həyatını qazanmağa çalışan və ağır həyat keçirən gəncdir. (Bu əsərin bioqrafiya olduğunu göstərən məqamlardan biridir.) Günlərlə ac qalan, heç bir kəsdən kömək və dəstək görməyən, aclığın, yoxsulluğun dəhşətlərini bütün ağırlığı ilə yaşayan, kömək üçün döydüyü bütün qapılar üzünə sərt şəkildə qapanan gənc hər şeyə rəğmən ləyaqətini, insanlıq şərəfini qorumağa çalışır. Davamlı aclığın gətirdiyi fiziki ağrılardan əlavə artıq psixoloji problemlər də yaşamağa başlayır, mübarizə aparır, ümidini itirmir, yenə də çalışır, yazır, ümidlə yazdıqlarını redaksiyalara aparır. Bəzən taleyi üzünə gülürsə də, bu qısa müddətli sevinclər olur. Qışın soyuğunda yemək ala bilmək ümidilə pula dəyişə biləcəyi bütün əşyalarını girov qoyur, bir müddət dəhşətli aclığına çarə tapsa da, az keçməmiş eyni dəhşətli aclığa düçar olur. Mənəvi aclıq da üstünə gəldikdə, bu ağrılar ikiyə qatlanır. Bir tərəfdən də qəhrəmanın vicdanıyla apardığı mübarizə ruhundakı ağrılara daha böyük əzablar qatır. Əsəri oxuyan hər kəs oun keçirdiyi ruhi vəziyyətləri anladığını deyə bilər, ancaq “aclığı” anlamaq üçün onu bütün dəhşətlərilə yaşamaq lazımdır. Əsərin təsir gücünü artıran ən önəmli məqamlardan biri də budur ki, əsər yazıçının yaşadıqlarıyla səsləşir. Həmçinin, “Aclıq” Knut Hamsuna ilk şöhrət gətirən əsəridir.
    Təbii, əsər haqda çox yazmaq, daha dərin təhlil aparmaq olar. Yazdıqlarımla əsərin məzmununa nə qədər açıqlıq gətirə bildim, nə qədər geniş təhlil verə bildim deyə bilmərəm, ancaq bununçün çalışdım yaradıcı gücümün yetdiyi qədərilə. .
    Sonda əsərdən bir neçə maraqlı fikri də paylaşmaqla əsər haqqındakı düşüncələrimi nöqtələmək istəyirəm.

    • Vicdan deyirsən? Boş sözdür, bu qədər vicdanlı olmaq üçün sən olduqca yoxsulsan.
    • Bu heç də o demək deyil ki, mən bundan sonra da bu yolla getməliyəm; bundan başqa, mən heç də hamıdan dürüst yaşamağa borclu deyiləm, buna and içməmişəm…
    • Pullar mənə ağırlıq edir, rahat buraxmırdı. Düşünüb – daşınmağa başladım və qəti qərara gəldim ki, əvvəllər əzab çəkdiyim zaman təmiz vicdanımla indikindən daha xoşbəxt idim.
    • Mənə elə gəlir ki, insan dəli olmasa da həssas olmalıdır; elə adamlar var ki, ən xırda şeylərə belə reaksiya verirlər, onları kəskin deyilmiş bir sözlə də öldürmək mümkündür.
    • Kasıb hər zaman ehtiyatlıdır, hər bir addımını ölçüb – biçir, eşitdiyi hər bir sözə şübhəylə yanaşır; onun hər bir addımı düşüncələrini və duyğularını gərilməyə, işləməyə vadar edir. O, bəsirətlidir, ayıq – sayıqdır, təcrübəlidir, onun qəlbi yaralıdır…
    * Bax bu - əsl ləyaüətli davranışdır! Səssiz - səmirsiz, bu murdara bir kəlmə demədən, iri məbləğdə əskinası yumrulayıb düşmənlərinin sifətinə çırpmaq. Əsl kişilik buna deyərəm! Əclaflara belə lazımdır!..
    * ...hədsiz qürurlu olmaqsa, elə ayaqlarını uzadıb ölmək deməkdir...
  • "Həqiqət və yalan əkiz bacılardır. Biri o birindən nə yaxşıdır, nə də pis. Bunlar üzərində bütün dəyərlərimizin dayandığı iki monolitdir. Həqiqətsiz ailə nəyə lazımdır? Onlar bir birini necə sevdiklərini heç vaxt dillərinə gətirməyən yad adamlardır. Bəs yalansız ailə nə deməkdir? Məgər onlar hərdən bir-birlərinə xəyanət edən, nifrət bəsləyən, bir-birlərini aldadan adamlar deyil?
    Bəs sevgi nədir? Məgər o, yalanla həqiqətin ideal nisbəti deyilmi? Hər hıqiqətdə bir parça yalan, hər yalanda bir həqiqət payı var. Bəs sevgi nədir? Sevgi yalan danışmaq və aldana bilmək bacarığıdır."
  • Tanrı ideyası özü izah edilmədən başqa hər bir şeyi izah edə bilən bir nəsnə ideyası kimi görünür.
  • Siz öldükdə həyatınızdakı bütün yaxşı nəsnələr sona çatır: yemək, film, səfər, söhbət, sevgi, iş, kitab, musiqi və s. Əgər bu nəsnələr yaxşı idilərsə, deməli, onların yoxluğu pisdir.
  • Bu, bir gün texniki baxımdan mümkün ola bilər: insanlar öldüyü zaman onların bədənlərini dondurub sonradan müasir tibbi üsullarla bu bədənlərdə olan hər bir maddəni düzəldərək onları yenidən həyata qaytarmaq mümkün ola bilər.
    Hətta əgər bu, mümkün olsaydı belə, öldükdən bir neçə əsr sonra həyata qayıdan şəxsin siz və ya başqa birisi olub-olmayacağı sualı yenə də öz qüvvəsində qalacaq. Ola bilsin, əgər öldükdən sonra siz dondurulsanız və sonradan bədəniniz yenidən dirildilsə, siz dirilməyə bilərsiniz, əksinə, keçmiş həyatınızın xatirələri ilə yalnız sizə çox bənzəyən birisi dirilə bilər. Ancaq hətta əgər birdən sizin özünüzün öldükdən sonra eyni bədəndə yenidən dirilməniz mümkün olsa belə, bu, “ölümdən sonrakı həyat” dedikdə adətən nəzərdə tutulan anlam deyil. Ölümdən sonrakı həyat adətən sizin əvvəlki bədəniniz olmadan yaşamaq deməkdir.
  • Dünya bərabərsizliklərlə doludur: istər bir ölkədə olan insanların arasındakı bərabərsizliklər, istərsə də bir ölkənin insanları ilə başqa bir ölkənin insanları arasındakı bərabərsizliklər. Bəzi uşaqlar rahat və rifah dolu ailələrdə doğulur, yaxşı qidalanma və təhsillə böyüyüb boya-boşa çatırlar. Başqa uşaqlar isə yoxsulluq içində doğulur, yaxşı qidalanmır və heç vaxt normal təhsil və ya tibbi qayğı ilə təmin olunmurlar.