Spoilersız - Spoilerlı, derin bir anlayışEdebiyat
Stefan Zweig - Yakıcı Sır
Zweig, bu kitapta bir çocuğun dünyasına giriyor ve inanılmaz gerçekçi anlatıyor. Olduğu gibi, hatta olması gerekenden biraz daha sert bir yerden anlatıyor. Bu kitabı sakin sakin okuyamadım, kitap boyunca dikkatimi diri tutan, beni sürekli tetikte bırakan bir anlatım vardı. Hikâye beni içine çekti ve ben kendimi farkında olmadan onun temposuna bıraktım.
Edgar'ı çok sevdim. Çünkü anladım.
Çok akıllı, çok hassas, çok duygusal ve yaşına göre fazlasıyla olgun bir çocuktu. Ama bu olgunluk hayranlık uyandırıcı olduğu kadar üzücüydü. Çünkü bu, erken büyümek zorunda bırakılmış bir çocuğun olgunluğu. Kitap boyunca yetişkinlerin bencilliği, ikiyüzlülüğü ve duygusal körlüğü karşısında defalarca sinirlendim. Tarafsız kalamadım. Zaten bence iyi edebiyat tam olarak bunu yapar: seni tarafsız bırakmaz. Tavsiye ederim.
Spoilerlı Bölüm – Bu bölüm kitabı okumayanlar için spoiler içerir.
Edgar’ın bu kadar derin düşünebilmesi, insanları okuyabilmesi, yüz ifadelerinden niyet sezebilmesi beni çok şaşırttı. Ama bu bir yetenek değil, bir zorunluluk. Görülmeyen çocuklar gözlemci olur çünkü, dinlenmeyen çocuklar sezgilerini geliştirir.
Annesini uyarması mesela, on iki yaşındaki bir çocuğun annesine “dikkatli ol, bu adamın niyeti temiz değil” demesi aslında hayranlık uyandıracak bir olgunluk değil; bu tam anlamıyla bir trajedi. Roller yer değiştiriyor. Edgar çocuk olmaktan çıkıp, annesinin fark edemediğini fark eden kişi hâline geliyor.
Anne karakteri beni kitap boyunca en çok sinirlendiren kişi oldu. Çünkü baron baştan beri ne olduğu belli bir karakterdi. Ama anne öyle değildi. Soğuk, mesafeli, çocuğunu görmeyen bir kadınken; bir anda bir erkeğin ilgisiyle canlanan, yumuşayan, açılan birine dönüşüyor. Bu dönüşüm Edgar için çok yıkıcı. Çünkü çocuk ilk kez annesinin
Gece Yarısı Kütüphanesi yazarı Matt Haig’in "İnsanlar" eseriyle kalemine "merhaba" dedim. Tabii ki Gece Yarısı Kütüphanesi ve diğer eserlerini de mutlaka inceleyeceğim. Bu eseri okumaya başladığım ilk sayfalarda konunun ne olduğunu, ne okuduğumu tam olarak anlayamadım; hatta bir ara "Ben ne okuyorum?" aşamasına geçtim. Ancak başladığım için pes etmeden devam ettim. Sayfalar ilerledikçe heyecanlanmaya başladım; çünkü yazarın yalın anlatımı ve hikâyenin özgünlüğü, kitabı devam ettirmemdeki en büyük sebepti.
Derin, düşündüren ve yer yer gülümseten, "İyi ki okudum," dediğim eserlerden biri olmayı başardı. Kısaca konusundan bahsedeyim:
Dünyaya bir görev için gönderilen bir varlığın, bir insan bedenine hapsolmasıyla hikâye başlıyor. Profesör Andrew Martin, ileride Vonnadoryalılar için tehdit unsuru olabilecek "Riemann Hipotezi"ni dünyaya duyurmaya hazırlanırken kalp krizi geçirerek hayatını kaybeder. Bu durum Vonnadoryalılar için bir fırsattır; çünkü bu hipotezi bilen herkesin ölmesi ve belgelerin yok edilmesi gerekmektedir.
Dünyaya gönderilen varlık, profesörün bedenine girerek dikkat çekmeden bu görevi yerine getirecektir. Bu yeni gezegen, insan formunda olsa da geldiği yerle hiç ilgisi yoktur. Başlarda bocalasa da kısa sürede insanlar gibi yaşamayı öğrenmeye başlar. Üstelik artık bir eşi ve ergen bir çocuğu vardır. Halbuki onun geldiği gezegende böyle kavramlar yoktur.
İnsan Olmaya Dair Bir Ayna
Kitap, insanların anlamsız gibi görünen her hareketinin zamanla nasıl anlam kazandığını gözler önüne sererken bizlere bambaşka bir ayna tutuyor. İnsan doğasındaki;Sevgi,Acı çekmek,Yalnızlık gereksinimi,Umut gibi kavramlara farklı bir pencereden bakma imkanı sunuyor.
Kendimizin bile henüz soramadığı soruların cevaplarını tam olarak vermese de bu hengamenin içinde "insan
“Kötü bir anıyı unutmanın en iyi yolu güzel bir tanesiyle değişmektir.”
Yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Çünkü sen ne yeri yarabilir ne de boyca dağlara ulaşabilirsin." Mevki sahibi olduğunda yürüyüşü değişen, böbürlenenleri Allah sevmez. Dünya, bütün insanlar seni seviyor, Allah seni sevmiyor ya da bütün dünya sana karşı ama Rabbin seni seviyor. Bu ikisi arasındaki ayrım çok önemlidir.
Şirk koşmak çok büyük bir zulümdür. Zulüm nedir? Zulüm; adaletsizce davranmak, bir şeyi hakkından mahrum etmek, vazifeyi ehil olmayana vermektir. Yani Allah’a ortak koşmak elbette büyük bir zulümdür. Lokman (as), oğluna Allah’ı tanıtmaya çalışarak şöyle buyuruyor: “Oğulcuğum, yapılan iyi veya kötü bir iş, hardal tanesi ağırlığınca da olsa, bir kayanın içinde veya göklerde yahut yerin derinliklerinde bulunsa, Allah onu mutlaka çıkarır. Şüphesiz ki Allah latiftir, her şeyden haberdardır.” Bu bilgi ve iman insan hayatını düzene sokar. İç ve dış dünyasını tanzim ettirir.
"Bedir Savaşı'nda Allah'a yemin olsun ki ecir ve sevap ümidiyle savaşan ve arkasına dönmeden ilerlerken şehit düşen herkes cennetliktir."
Her ne olursa olsun umudunuzu kaybetmediyseniz, umut ışığınız hâlâ yüreğinizin içinde yanıyorsa, yeryüzündeki diğer bütün mumlar sönse bile, o yaktığınız tek umut ışığıyla bütün hepsini tekrar alevlendirirsiniz.
Bir gencin bu kadar heyecansız, azimsiz olması, cesaretini, ideallerini kaybetmesi ancak yüreksizlikle ifade edilebilir. Riski göze alma cesaretini gösteremeyenlerin risk olmadan rızık olmayacağını bilmeleri gerekir.
Umudunuzu, heyecanınızı, coşkunuzu kaybettiğinizde artık sizin işiniz bitmiştir. Siz gönlünüzdeki umut fenerini söndürmezseniz, belki bugün değil ama yarın mutlaka yolunuz aydınlanacaktır.
İçinde bulunduğun toplumun âdet ve geleneklerine saygılı ol.
Ahirette seni rüsvay edecek çirkin âdet ve geleneklerden sakın.
Benzi sarı, zayıf
Paulo Coelho’nun Simyacı’sı, küçük bir kitabın içine büyük bir iddia sığdırır: İnsan kendi “Kişisel Menkıbesi”ni takip ederse, evren de ona eşlik eder. Bu cümle kulağa fazla iyimser gelebilir; hatta kimi okur için tehlikeli bir romantizm içerir. Ama kitabın asıl gücü burada değil. Gücü, insanın içindeki o suskun sesi—“başka bir hayat mümkün”—dürüstçe masaya yatırmasında.
Roman, Endülüslü çoban Santiago’nun yolculuğu üzerinden ilerler. Santiago’nun arayışı altın değildir; altın yalnızca bir metafordur. Asıl aranan, insanın kendini inkâr etmeden yaşayabildiği bir hayatın ihtimalidir. Coelho, bunu didaktik bir vaazla değil, masalsı bir sadelikle anlatmışs. Bu sadelik, kimi zaman “fazla basit” bulunur; ama dikkatli okunduğunda bu basitliğin bilinçli bir tercih olduğu görülür bence. Çünkü Simyacı, zekâyı değil cesareti sınar.
Kitabın felsefi omurgası, Doğu mistisizmiyle Batı bireyciliğinin tuhaf ama çekici bir karışımıdır. Kader fikri, özgür iradeyle çarpışır; işaretler, tesadüflerle flört eder. “Kalbin sesini dinlemek” gibi klişe görünen öğütler, romanda soyut kalmaz; bedeli olan tercihlere dönüşür. Santiago her adımda bir şey kaybeder: konforu, parası, güven duygusu. Coelho’nun asıl dürüstlüğü de burada yatar: Hayalin bedelsiz olmadığını saklamaz.
Simyacı figürü, bilgeliğin romantize edilmiş hâlidir ama tek başına kurtarıcı değildir. O, yol gösterir; yürüyen Santiago’dur. Bu da kitabın önemli bir mesajını açığa çıkarır: Kimse senin yerine yaşayamaz. Öğretmenler, kitaplar, aşklar—hepsi işaret olabilir ama yol senindir. Yanılırsın, geri dönersin, tekrar denersin. Simya dediğimiz şey, kurşunu altına çevirmekten çok, korkuyu cesarete dönüştürmektir.
Eleştirilecek yanlar yok mu? Var. Karakterler çoğu zaman semboliktir; derin psikolojik çözümlemeler bekleyen okuru tatmin
Koleksiyonun En Nadir Parçası: Miranda
Koleksiyoncu öyle bir roman ki, okurun hangi gözle baktığına göre şekil değiştiriyor; adeta herkesin elinde başka bir kitaba dönüşüyor. Bir kelebek koleksiyoncusunun, âşık olduğu genç bir kızı zindana kapatmasına kadar varan saplantısını okursun önce. Bu kadarı bile tek başına bir hikâye olur. Ama biraz eğilip başka bir açıdan bakarsan mecburi bir ilişkinin, iki uç iradenin, teslim olmakla direniş arasındaki o görünmez düellonun romanına dönüşür.
Bakışını bir tık daha kaydırırsın, bu kez bütün safhalarıyla bir psikolojik gerilim çıkar karşına; tutsaklıkla insan ruhunun sınırlarının nasıl açıldığını, nasıl daraldığını gösteren bir metin.
İstersen bir işkence metni gibi okursun; fizikselliğiyle, aşağılanmanın katmanlarıyla, ölümün büyük ve sessiz ağırlığıyla. İstersen hapsedilen ve öldürülen bedenler üzerine değil, hapsedilen ve öldürülmek istenen zihinler üzerine yazılmış bir şey gibi okursun.
Başka bir okur için bu, bir aydınlanma romanıdır: Karanlığın içinde bile insanın kendine doğru kazmaya başlaması, içerideki ışığı fark etmesi.
Sonuçta hangi okur olursan ol, hangi dünyadan gelirsen gel, hikâye bakış açının olduğu yere sızıyor. Koleksiyoncu buna imkân tanıyan bir roman: Seni senin yerinde yakalayan, senin kör noktanı açan, senin bakışını ele geçiren bir roman. Buradan atmosfere doğru genişleyebilirsin.
Roman’nın anlatım yapısı tam bir tuzak gibi kurulmuş. İlk bölümde olayları, Frederick’in kendisini gizlemek için uydurduğu “Ferdinand” adıyla, onun ağzından dinliyoruz. Miranda ona Shakespeare’in Caliban’ını yakıştırıyor. Caliban’ın anlatısı ile dikkatli bir okur, Miranda’nın kim olduğunu, ruhunun ve karakterinin nasıl şekillendiğini; Ferdinand’ın —yani Caliban’ın— kim olmadığını bile bu ilk bölümden çıkarabiliyor.
Sonra Miranda’nın günlüklerine geçiyoruz.
Koleksiyoncu öyle bir roman ki, okurun hangi gözle baktığına göre şekil değiştiriyor; adeta herkesin elinde başka bir kitaba dönüşüyor. Bir kelebek koleksiyoncusunun, âşık olduğu genç bir kızı zindana kapatmasına kadar varan saplantısını okursun önce. Bu kadarı bile tek başına bir hikâye olur. Ama biraz eğilip başka bir açıdan bakarsan mecburi bir ilişkinin, iki uç iradenin, teslim olmakla direniş arasındaki o görünmez düellonun romanına dönüşür.
Bakışını bir tık daha kaydırırsın, bu kez bütün safhalarıyla bir psikolojik gerilim çıkar karşına; tutsaklıkla insan ruhunun sınırlarının nasıl açıldığını, nasıl daraldığını gösteren bir metin.
İstersen bir işkence metni gibi okursun; fizikselliğiyle, aşağılanmanın katmanlarıyla, ölümün büyük ve sessiz ağırlığıyla. İstersen hapsedilen ve öldürülen bedenler üzerine değil, hapsedilen ve öldürülmek istenen zihinler üzerine yazılmış bir şey gibi okursun.
Başka bir okur için bu, bir aydınlanma romanıdır: Karanlığın içinde bile insanın kendine doğru kazmaya başlaması, içerideki ışığı fark etmesi.
Sonuçta hangi okur olursan ol, hangi dünyadan gelirsen gel, hikâye bakış açının olduğu yere sızıyor. Koleksiyoncu buna imkân tanıyan bir roman: Seni senin yerinde yakalayan, senin kör noktanı açan, senin bakışını ele geçiren bir roman. Buradan atmosfere doğru genişleyebilirsin.
Roman’nın anlatım yapısı tam bir tuzak gibi kurulmuş. İlk bölümde olayları, Frederick’in kendisini gizlemek için uydurduğu “Ferdinand” adıyla, onun ağzından dinliyoruz. Miranda ona Shakespeare’in Caliban’ını yakıştırıyor. Caliban’ın anlatısı ile dikkatli bir okur, Miranda’nın kim olduğunu, ruhunun ve karakterinin nasıl şekillendiğini; Ferdinand’ın —yani Caliban’ın— kim olmadığını bile bu ilk bölümden çıkarabiliyor.
Sonra Miranda’nın günlüklerine geçiyoruz.
Whitney Goodman’ın “Toksik Olumlama” kitabı, son yıllarda sosyal medyada sıkça karşımıza çıkan “hep pozitif ol”, “negatif düşünme”, “iyi şeyler düşün iyi şeyler olsun” gibi mesajların aslında ne kadar zarar verici olabileceğini anlatan bir kitap. Bu kitap “kişisel gelişim” formatında değil de, daha çok “farkındalık yaratma” amaçlı bir psikoloji kitabı. Okuyunca insan ilişkilerine, kendine davranışına ve sosyal medyadaki pozitiflik kültürüne daha dikkatli bakıyorsun. Ama sonlara doğru biraz yoruyor.
