spoiler içerir :)
İlk incelememi yazmanın verdiği heyecan ve kitabın bende yaratmış olduğu hayal kırıklığından bahsederek konuya girmek istiyorum. Ünlü yazar Orhan Pamuk'un büyük bir heves ve beklentiyle Kırmızı Saçlı Kadın eserini bugün itibariyle bitirmiş bulunmaktayım. Yazımın içerisinde genel anlamda başka bir eserden esinlenildiğine dair örneklerde bulunacağım. Afgan yazar Khaled Hosseini'nin 2003 yılında yayınlanmış eseri olan Uçurtma Avcısı romanı ile Orhan Pamuk'un 2016 yılında yayınlanmış eseri olan Kırmızı Saçlı Kadın romanı arasındaki bağlantılar hakkında yoğunlaşacağım. Her iki eserde de ana karakterlerin yazar olmak istemesi, aileleri tarafından toplum nezdinde saygı gören bir meslek edinmeleri için zorlanmaları, içine kapanık bir karaktere sahip olmaları, çocuk sahibi olamamaları, baba sevgisinden mahrum olmaları, mahrum kaldıkları sevgiyi başka karakterden temin etmeye çalışmaları, babalarının siyasi görüşlerinin ve hayata bakış açılarının benzerliği, iki ana karakterin de Firdevsi'nin Şahname'sinde yer alan Rüstem ve Sührab hikayesini fütursuzca benimsemesi, evlat sevgisini çok sonra tatmaları fakat aradıkları mutluluk duygusunu elde edememeleri aklıma gelen ve bahsetmeden edemeyeceğim mühim benzerlikler olarak ön plana çıkıyor. Romanın benim için diğer hayal kırıklıkları ise olay örgüsünün çok kopuk bir biçimde işlenmesi diyebilirim. Belki de beklentimi yüksekte tuttuğumdan bu hayal kırıklığını yaşamış bulunuyorum. Son olarak romanın sonunda alenen bir mesleği zan altında bırakması, kanunda, mevzuatta veyahut yönetmelikte yer almayan şeyleri 2015 yılında yaşanmış olarak dile getirmesi ise hayretler içerisinde kaldığım diğer bir konu olarak hafızamda epey bir süre yer edinecek gibi görünüyor. İlk incelememin yazmış olmamın verdiği heyecandan siz kıymetli okurların
Orhan Pamuk’a karşı ciddi önyargıları olan ve hiçbir kitabını okumayı düşünmeyen biriydim. Ancak bir arkadaşımın hediyesi vesilesiyle bu önyargımı kırıp Kırmızı Saçlı Kadın’ı okudum. Sonuç mu? Önyargılarımda ne kadar haklı olduğumu görmenin verdiği o yavan hayal kırıklığı...
Orhan Pamuk sanki Oidipus mitini ve Firdevsi'nin Şehname'sini okumuş, fazlasıyla etkilenmiş ve "Hadi ben de bunun üzerine bir şey yazayım," demiş ama ortaya orijinal hiçbir şey katmayı başaramamış.
Hikayede ara sıra şaşırtan birkaç kırılma noktası olsa da, geneli itibarıyla son derece tahmin edilebilir, okuyucuya yeni bir perspektif sunmayan, derinlikten uzak bir eser. Üstelik kullanılan dil kesinlikle edebi olmaktan çok uzak. İlber Ortaylı’nın Orhan Pamuk için söylediği "Türkçe bilmiyor" eleştirisinin ne kadar haklı olduğunu bu kitabı okurken bir kez daha anladım; böylesine yavan ve aksayan bir dil olamaz.
Kısacası, önyargıların her zaman kötü olmadığının canlı bir kanıtı bu kitap.
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Firdevs, mücadeleyi asla bırakmayan kadınlar içindir.
Aslında başlarken Firdevs karakterinden bu denli etkileneceğimi düşünmemiştim. Neyle karşılacağımı da bilmiyormuşum.
Karakterin ön plana çıkan yanı trajedisi değil, bize acı dolu hayatını gösterip bırakmıyor. Daima mücadele eden birini de gösteriyor.
Her ne durumun içinde kalırsa kalsın başını eğmemesi, bir çıkış araması, kendi doğrusunun peşinden gitmesi beni gerçekten büyüledi. İnanılmaz cesur bir kadınmış, rahmetle anıyorum.
Öte yandan bir zamanlar neden edebiyatın, şiirin, filozofların en iyilerinin Arabistan-Mısır gibi bölgelerden çıktığını bu eserle tekrar anladım (bu hissi Minare’de de yaşamıştım)
Anlatım hem o kadar yalın hem de o kadar lirik hissettiriyor ki… Kanat takmışım da süzülüyormuşum gibi hissettim. Bir öykü okurken şiir tadı aldım.
Asla yormayan lakin üzerinde uğraşıldığı belli olan bir anlatım var. Eminim orijinal dilinde okuyabilseydim daha büyüleyici olurdu ama böyle bile çok başarılı buldum.
Her yönüyle bayıldım...
Ayrıca alıntılar da çok can alıcıydı. Kurulan cümlelerin düzeni, anlatım şekli, Firdevs’in cesareti… Hepsi çok güzeldi.
Bittiğinde bir parçam da bu kitapla kaldı. Firdevs’e veda ederken bir tebessümle sevdiğim birine veda ediyormuşum gibi hissettim. İçime işledi. Yalnızca 100 sayfada bile onu içselleştirebildim. Bu da yazarın bir diğer süper gücü olsa gerek. Öte yandan yazarın Firdevs’i neden bu kadar sevip ölümsüzleştirmeye çalıştığını da iyi anlıyorum çünkü Firdevs bunu gerçekten hak ediyordu. İyi ki tanışmışız Firdevs, yüreğimde sızınla veda ediyorum sana.
Dünya tarihi dediğimiz şey aslında çoğunlukla b*k gibi heriflerin tarihi. Misal, ilk epik kahramanımız Gılgamış'a bakacak olursak, herkesi bitkin düşene kadar güreştirip hemen ardından tanrılara dua ederken gidip eşleriyle aynı yatağa giren zorba herifin teki olduğunu görüyoruz. Sokrates'i fazla konuştuğu(!) için idam eden Atinalılar ya da Caligula, Claudius ve Nero'nun suikast ve manipülasyonla hüküm sürdüğü yılları anlatan Tacitus da konuya birer örnek olabilir. Fakat bunların yanında kendine özgü, aklı selim kişiler de yok değildi. Sezar, Odysseus ya da Şehname'nin Rüstem'i. Elbette ki bunların hiçbiri etraflarını saran ahmak herif güruhunun drama ve entrikalarından kaçamıyor ve epik şiir söz konusu olduğunda Şahname, okuduklarım arasından en iç bunaltıcı olanı diyebilirim. Söz konusu b*k gibi herifler olduğunda Şahname'den ileri bir tek İlyada'yı örnek verebilirim sanırım.
Eser boyunca birbirini takip eden kan davaları, ölümcül (ve bir o kadar da trajik) yanlış anlamalar, küçücük onur meselelerinin tetiklediği düellolar, babalar ile oğullar arasındaki çatışmalar, oğulların annelerine, amcaların herkese karşı cephe alması, güvensizlik, dedikodular ve açgözlülükten kaynaklanan ihanetler bolca mevcut. Şunu da söylemek lazım ki bu herifler saçma ya da "karikatürvari" kötüler değil. Neredeyse her birinin iyi bir yanı, bir onur anlayışı var, fakat sorun şu ki çoğunun duygusal zekası anasınıfı çocuklarıyla eşit derecede.
Bu durum bana hep 
A Distant Mirror 'daki soyluları hatırlatıyor (Haçlı Seferleri'nden elde edilen tüm altını ipek cüppelere harcayıp savaş meydanına zırh ve erzaksız gidiyorlardı). Karakterlerin eylemleri ise, bana kalırsa, olabilitesi yüksek eylemler; ancak yine de bazı kişilerin neden sürekli aynı dangalak hataları tekrarladıklarının açıklamasını isterdim.
A Distant Mirror 'daki soyluları hatırlatıyor (Haçlı Seferleri'nden elde edilen tüm altını ipek cüppelere harcayıp savaş meydanına zırh ve erzaksız gidiyorlardı). Karakterlerin eylemleri ise, bana kalırsa, olabilitesi yüksek eylemler; ancak yine de bazı kişilerin neden sürekli aynı dangalak hataları tekrarladıklarının açıklamasını isterdim.
Şehname, İranlı şair Firdevsî tarafından yazılmış büyük bir destandır ve İran’ın efsanevi geçmişini, kahramanlarını ve hükümdarlarını anlatır. Eserde geçen en önemli kahramanlardan biri Rüstem’dir. “Zaloğlu Rüstem” olarak bilinen bu kahraman, olağanüstü gücü ve cesaretiyle İran’ı düşmanlardan korur. Rüstem’in babası Zal, beyaz saçlı doğduğu için dışlanmış; daha sonra Simurg adlı efsanevi kuş tarafından büyütülmüştür. Rüstem de babası gibi sıra dışı özelliklere sahip bir savaşçı olarak yetişir.
Destanın en bilinen bölümlerinde Rüstem’in devlerle, düşman ordularıyla ve zalim hükümdarlarla mücadelesi anlatılır. Ancak eser yalnızca savaşlardan ibaret değildir; adalet, kader, kahramanlık, aile bağları ve insanın trajik yazgısı gibi temaları da işler. Özellikle Rüstem’in bilmeden kendi oğlu Sührab’ı öldürdüğü bölüm, dünya edebiyatının en hüzünlü hikâyelerinden biri kabul edilir. Şehname, İran kültürünün ve klasik Doğu edebiyatının en önemli eserlerinden biridir.
Çok yoğun duygular içerisindeyim biter bitmez hiç aralamadan, etkisinden çıkmadan inceleme yazmak istedim. Her kadının okuması gereken bir kitap olduğunu düşünüyorum gerek yazılış sebebi gerek yazarın hikayesi gerek Firdevsin hikayesi sebebi ile bence muhteşem bir kitap.
Çok fazla içeriğinden bahsetmek, spoiler vermek istemiyorum.
Gerçekten çok etkilendim. İnsanları hayat hikayelerini bilmeden ne kadar kolay yargılayabildiğimizi farkettim.
Aslında hayat hikasiyesini bilmekte yetmiyor onun gözünden bunları yaşar gibi okumak bende Firdevsi tanımak ve anlamak isteği uyandırdı. Aslında ne kadar olgun ne kadar hayata karşı sağlam ne kadar duygu dolu bir kadın. Duyguları ile mantığı arasında muhteşem bir denge var. Ve bu okuyucuya çok güzel aktarılmış kitabın dili sade, yalın ve anlaşılır. Bana hiç farkında olmadığım gerçeklerle yüzyüze gelme fırsatı verdi. Çok güzel bir deneyimdi benim için sabahtan ikindiye kadar meşguliyetlerimle de birlikte bitirdim. Hem devam etmek istiyorum hem de anlatımın güzelliğinden bitecek diye korkuyorum o kadar yani:))
Suç ve Cezadan sonra okumayın tavsiye etmiyorum
Toparlamak için biraz çiçekli böcekli bir kitaba ihtiyacım var:))