Karamazov KardeşlerFelsefe-Düşünce
Kitabı okurken yer yer zorlandım; sanki kalabalık bir sokakta, itiş kakış yürüyormuşum gibi... Etrafımda sürekli konuşan insanlar var, tüm sesler birbirine karışıyor. Ama sonra birden herkes susuyor ve sahnede sadece Dostoyevski kalıyor. O anda, tek tek, anlaşılır ve derin bir biçimde anlatmaya başlıyor. Ara sıra kalabalık yine geri dönüyor ama artık ne söylediğini anlamaya daha yakınım.
Karamazov Kardeşler, inanç, ahlak, özgür irade, aile bağları ve Tanrı’nın varlığı gibi derin felsefi sorunları ince ince işleyen bir roman. Kardeşlerin her biri bu konulara farklı yaklaşımlar getiriyor ve bu yönüyle roman hem çok sesli hem çok katmanlı bir yapıya bürünüyor.
Beni en çok etkileyen karakter İvan’dı. “Tanrı yoksa her şey mubahtır” düşüncesini ortaya atar ama bunu savunmak için değil, sorgulamak için dile getirir. Tanrı’ya inanmayan bir aklı temsil eder ama aynı zamanda vicdani bir öfke de taşır. Özellikle çocukların acısını kabul edemez. Bu da bize şunu gösterir: Tanrı’ya inanmamak, ahlaksızlıkla eş anlamlı değildir. İnsan, Tanrı’sız da adalet isteyebilir, vicdanla hareket edebilir.
İvan’ın içsel çatışması şunu sorar: Ahlak yalnızca Tanrı’ya mı bağlıdır, yoksa insan kendi içinden bir etik pusula yaratabilir mi?
Büyük Engizisyoncu bölümü, romanın en derin ve etkileyici pasajlarından biridir. İvan’ın Alyoşa’ya anlattığı bu hikâye, insanın özgürlüğü, Tanrı’nın suskunluğu ve kurumsal dinin ikiyüzlülüğü üzerine güçlü bir alegoridir.
Smerdyakov ise bu felsefi tartışmaların pratik ve trajik sonucudur. İvan’ın düşüncelerini kendi içinde yorumlar. Onun için “Tanrı yoksa her şey mubahtır” sözü, düşünsel değil ölümcül bir eylem çağrısına dönüşür.
Son olarak Savcı İppolit Kiriloviç’in mahkemedeki konuşması, romanın dramatik zirvesidir. Onun konuşması sadece bir savunma değil;
Reklam
Yeraltı Adamı
Dostoyevski, modern insanın içsel buhranlarını, yalnızlığını ve anlam arayışını büyük bir incelikle işler.
Yeraltından Notlar'da, okuyucuya şu soruyu sorar:
'Kolay elde edilmiş bir saadet mi, yoksa insanı yücelten ıstırap mı daha iyidir?'
Cevap vermek zordur.
Yeraltı adamı bu soruyla hem kendine hem bize meydan okur:
Kolay saadeti küçümser ama ister; ıstırabı kutsar ama içinde boğulur.
Dostoyevski’nin büyüklüğü cevapta değil, sorudadır.
Şimdi sıra Karamazov Kardeşler’de.
Spoiler!! Cebelavi Sokağı’nın Çocukları, Necib Mahfuz tarafından yazılmış, Arap coğrafyasında yıllarca yasaklanan, yazarın ölüm fetvası almasına neden olan alegorik tarzı kitap. Yani semavi dinin efsanevi kahramanları karekterize edilmiş. Cebelavi-Tanrı'yı Edhem-Adem'i Umayma-Havva'yı İdris-şeytanı Cebel-Musa'yı Rıfat-İsa'yı Kasım-Muhammed'i temsil ediyor. Önsözüden başlayarak inancın tarihi nüanslarla anlatılır. Cebelavi Sokağı'na bakınca ortadoğuyu görüyorsunuz. Aynı soydan gelen insanların Cebelaviden aldıkları işaretlerle amacı aynı, yöntemi farklı kurmaya çalıştıkları adil düzen hep hüsranla sonuçlanır. Tüm bu süreç iktidar hırsı, düşmanlık, caresizlik, ölüm korkusu ve gözyaşı cahillikle harmanlanır. Kitap toplumların unutkanlığına sürekli vurgu yapar. Peygamberlerden sonra oraya çıkan Arif aklı bilimi sanatı temsil eder. Sorgu kaçınılmazdır. Arif Cebelavinin ölümüne neden olur ama Arifin kötü ellerde sonu kaçınılmazdır, son sözü şu olur " Korkmayın korku ölümü uzak tutmuyor, hayatı uzak tutuyor. Ey sokak halkı,siz yaşamıyorsunuz, ölümden korktuğunuz sürece hayatınız olmayacak."
Beklentilerimin biraz altında kaldı, ancak yine de ülkenin ne kadar boka battığını gözler önüne seriyor. Ülkenin ana artellerinde oluşmuş kanser tedavi edilmiyor, bilakis yeni dokulara sıçramasına göz yumuluyor.
Bilinçlenmeyen, sorgulamayan bu halk sorunun ana kaynağı. Yoksa bir siyasetçi gider, bir başka siyasetçi gelir.
"Size doğrusunu söyleyeyim " okuduğum en fantastik kitaptı. Petrus ve Pavlus olmasa Hristiyanlık diye birşeyde olmazmış. Kitapta bolca çelişkilerle dolu mucizeler var. Tanrının gökyüzünden seslenip, sevgili oğlum budur, ondan hoşnutum diyecek kadar içli dışlı olup bir daha gözükmemesi sadece bir tanesi. Şimdi incile ara verip şu bilgilere göz atalım. Evren'imiz yaklaşık 13.82 milyar yıl yaşında. Dünya'nın yaşı 4.53 milyar yıl, canlılığın yaşı 3.9 milyar yıl, çok hücreli yaşamın yaşı 1 milyar yıl, ilk karasal omurgalıların yaşı 375 milyon yıl, ilk primatların yaşı 47 milyon yıl, ilk insansının yaşı 6 milyon yıl, ilk insan türünün (Homo sp.) yaşı 2 milyon yıl, türümüzün yaşı ise 200.000 yıl. Güneş, güneş sisteminin neredeyse %99'nu oluşturur. Sadece saman yolu galaksinin çapı yüzbin ışık yılı. IC 1011
Galaksisinden bahsetmiyorum bile. Tekrar İncil, mar.9:41 İsaya layık olmak; Yeryüzüne barış getirmeye geldiğimi sanmayın! Barış değil, kılıç getirmeye geldim... Eğer okursaniz kendinize şunu sorun, Tanrı mı insanı yarattı, insan mı tanrıyı yarattı ?
