ve umut mâzidedir
ve geçmiş, gelecekte
ve garip nâdidedir
ve nâdide, gerçekte
ve bütün silahların namlusunda bir filiz
ve ölmüştür evmimiz
ve uygarlıktır belâ
ve her yurt bir Kerbelâ
ve çiçek bidâyettir
ve terazi nihâyet
ve tedbir karanlıktır
ve takdirse, ânlıktır
ve umuttur alçalan
ve indifâdır çalan
ve mahzun Itrî, Dede
ve nağmeler âşüfte
ve derman bölünüyor
ve kervan siliniyor
ve sessiz ordularla gelseydi uyuyanlar
ve gitseydi âlemden ölüm renkli dumanlar
ve Furkan aydınlığı kuşatsaydı ülkemi
ve irfân denizine yelken açsaydı gemi
ve bitseydi istırâp
can harâp; cânân harâp
yetiş imdâda ya Râb.
Bırak ay gitsin sen kal bu gece.. ♪♫♪Şiir
Madem, günlerimiz, sevgilim, kısa,
Madem, dudakların yandığı lâhza
İçin ruhumuzda bir özleyiş var,
Kal, çizsin hülyamız mat ufkumuza
Gümüşlü sabahlar, altın akşamlar,
Soluk bir gül ıtrı gibiyken bahar…
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
"İslamiyet Süleymaniye'de kubbe, Itri'de nağme, Baki'de şiir."
İSMAİL DEDE EFENDİ: TÜRK MÜZİĞİNİN SON DEVİ...Akademya Yazıları
(...) III. Selim’den sonra, yine bir musikîşinas Padişah olan II. Mahmud devri gelir. Türk müziğinin altun çağı, toplum hayatındaki olanca izmihlâl manzaralarına rağmen, bu devride de devam eder. II. Mahmud’un III. Selim’den aşağı kalmaz bir bestekâr olduğunu, ama bir çok II. Mahmud bestesinin yanlışlıkla III. Selim’e mâledildiği için kadrinin pek bilinmediğini savunanlar vardır. Fakat bu devrin asıl büyük simâsı, hiç şübhe yok ki, İsmail Dede Efendi’dir. Ona “Türk müziğinin son devi”, ve “hâce-i âhir” derler.
Onun hakkında Ahmed Hamdi Tanpınar’ın şu sözleri dikkat çekicidir:
“İsmail Dede, Osmanlı İmparatorluğu’nun, bir inkırazla beraber yürüyen medeniyet ve kültür değiştirme devrinin başında, neticeleri hayatımızda bugün dahi hissedilen vahim hadiselerin arasında yetişti. III. Selim devrinin umumî hayatta çok mütereddit olan garpçılığını, kendi zevkimizde rokoko rönesansını, II. Mahmud devrinin kanlı ve elim hadiselerini ve 1826’dan sonraki ümid ve azablarını, Abdülmecid zamanının toptan yenileşme ve değişme kararlarını gördü. Eseri, bu uzun ve buhranlı devrin vesika mahiyetinden öteye geçebilecek tek mahsülüdür, demek belki de hatâlı olmaz. (…) O, Türk musikîsinin son büyük üstadıdır. Hattâ daha ileriye giderek diyebiliriz ki, bir inkırazı muhteşem bir zafer yapan dehâsıdır.”
__1778 yılında İstanbul’da doğan Dede Efendi, Mühürdar Süleyman Ağa’nın oğludur. Ailesinden gelen bir isimle “Hammamîzade” olarak anılır. “Dede” sıfatı ise, bütün büyük bestekârlarımız gibi Mevlevî olmasından ve bu tarikatteki rütbesindendir. Daha çocukluğunda dikkat çekici bir ses güzelliğine sahibtir. Tahsil basamaklarını hızla tırmanırken, bir taraftan da tarikatte “çile” doldurur. 1799’da “dede” pâyesine erdiği yıl bir bûselik şarkı ile müzik muhitine adımını atar. Onun ardından
Selim Gürselgil, TÜRK MÜZİĞİNE GİRİŞ, -Türk Müziğinin Altun Çağı-, (I. Dönem, Ocak 1996, Feyyaz Aksakal imzasıyla)
ITRÎ: TÜRK MUSİKÎSİNİN PIRİ...Akademya Yazıları
(...) Hatırı sayılır musikî severlerimizden olan Yahya Kemal Beyatlı, Itrî’yi “Türk musikîsinin pîri” olarak vasıflandırdıktan sonra, onun ardından gelen 1718-1730 dönemine “Lale devri” adını verir; bu isimlendirme ondan kalmıştır… Nevşehirli Damad İbrahim Paşa’nın, Cenneti yeryüzüne indirmek adına devleti uykuya yatırdığı ve Patrona Halil isyanı ile kanlı bir şekilde sona eren bu dönem, eğlencenin ön plâna çıktığı ve musikînin her köşede çınlamaya başladığı bir dönem olmuştur. Bundan önce musikî, İlâhî tefekküre bitişik bir mânâ ifade ediyor, neredeyse “İlâhî sır” sayılıyor ve bir nevi “kapalı kapılar ardında” icrâ edilmektedir. Lale devrinde sokağa dökülen musikî, çatallaşarak, iki ayrı dünyevî yön tutmaya ve iki ayrı dünyevî yönde büyümeye başlar. Bu yönlerden birincisi “yoğun hüzün”dür; Türk musikîsinin yapısında olan hüzün, gittikçe yoğunlaşmaya, ağırlaşmaya, meyhâne kasvetine dönüşmeye yüz tutmuştur. İkincisi “neş’e ve eğlence” havasıdır; Lale devri’nde o da alıp yürüyecek, Türk musikîsini adetâ harem cariyelerinin eğlencesi kılığına sokmaya doğru gidecektir.
Selim Gürselgil, TÜRK MÜZİĞİNE GİRİŞ, -Türk Müziğinin Altun Çağı-, (I. Dönem, Ocak 1996, Feyyaz Aksakal imzasıyla)
ITRÎ: BİR TÜRK MUSİKÎ DEHÂSI...Akademya Yazıları
(...) Itrî’ye gelince, Türk müziği gerçek bir musikî dehâsı örneğine kavuşmuştur. Takrîben 1640’ta İstanbul’da doğan Itrî, Hafız Post mektebinden yetişmiştir. Yenikapı Mevelevîhânesi’ne müntesib olup, Şeyh Câmi Ahmed Dede Efendi’den ders aldığı söylenir. Asıl adı, Buhurîzade Mustafa Efendi’dir. “Itrî” mahlasını divan ve âşık tarzında yazdığı şiirlerde kullanmış ve bu mahlasla şöhret bulmuştur. “Itrî” kelimesi, bugün halk arasında iyi bilinen “ıtr” (gerenium) çiçeğinden gelmekte ve “güzel ve lâtif koku” anlamını taşımaktadır.
Itrî de, musikîde attığı adımlarla, günümüze ve İslâm âleminin her köşesine kadar yayılan “güzel ve lâtif bir koku” olmuştur. O, yalnız müzik ve şiirle değil “hüsn-ü hatt” sanatıyla da meşgûl olmuş, bilhassa “ta’lik” tarzında büyük bir usta olarak dikkat çekmiştir. Bunun yanında, meyvecilik ve çiçekçilik, onun başlıca uğraşı durumundadır. “Mustafabey armudu” olarak bilinen armut çeşidini -muhtemelen- aşılama yoluyla o bulmuştur. Onun hayatına dair her şey, insanda derin bir hayret ve hayranlık uyandırır.
Hayatında büyük bir şöhret kazanmış ve Saray’ın himayesine alınmış olan Itrî’nin eserlerinden tüten lâtife ve rayiha, İslâm âleminin pek çok köşesine ulaşmakla beraber, Kırım Hanı Selim Giray’ı bilhassa mestetmiştir. Osmanlı sarayı tarafından ihsanlara boğulan bestekâra “Padişah musahibliği” makamı takdim edilmiş, ama o bununla kanmayıp, “esirciler kethüdalığı” görevini de istemiştir. **Bunun sebebi, gözünü şahsî hırs ve makam keyfi bürümüş olması değildir şübhesiz; bütün dehâlar gibi o, sosyal imkânlarını san'atının emrine sunmayı bilmiş ve bunlar sadece san'atı için yararlanabildiği ölçüde onun gözünde kıymetli olmuştur. Orta budala bir müzisyen yönünden saraya hânende kabul edilmek, görülebilecek ikbâl rüyalarının en
Selim Gürselgil, TÜRK MÜZİĞİNE GİRİŞ, -Türk Müziğinin Doğuşu ve Gelişmesi-, (I. Dönem, Ocak 1996, Feyyaz Aksakal imzasıyla)