Yakarak Arınan Usta
Usta ve Margarita, Mihail Bulgakov tarafından 1920’ler–1930’lar arasında, Joseph Stalin döneminde yazılmıştır. Bu yıllar, Sovyetler Birliği’nde son derece baskıcı ve merkeziyetçi bir yönetim anlayışının hâkim olduğu bir döneme karşılık gelir. Stalin’in liderliğiyle birlikte karar alma süreçleri tamamen merkezileşmiş, muhalefete ise hiçbir şekilde izin verilmemiştir. Edebiyat ve sanat, devlet ideolojisine hizmet etmek zorunda bırakılmış; “sosyalist gerçekçilik” dışında kalan eserler ya yasaklanmış ya da ağır sansüre uğramıştır. Bu ortamda Bulgakov gibi yazarlar eserlerini yayımlatmakta büyük zorluk yaşamış, nitekim roman da yazarın ölümünden sonra basılabilmiştir.
Özellikle 1930’larda yaşanan Büyük Temizlik sürecinde binlerce insan “rejim düşmanı” suçlamasıyla tutuklanmış, sürgüne gönderilmiş veya idam edilmiştir. Devletin dini kurumlar üzerindeki baskısı da artmış; kiliseler kapatılmış, din adamları cezalandırılmıştır. Bu bağlamda romanda şeytan figürü Woland’ın Moskova’ya gelişi, aslında toplumdaki ahlaki ve ruhsal boşluğa yönelik ironik bir göndermedir.
Bulgakov’un bu baskıcı rejimi doğrudan eleştirmesi mümkün olmadığından, roman güçlü bir sembolik anlatımla kurgulanmıştır. Ölümlerin “kafa kopması” şeklinde tasvir edilmesi de bu sembolizmin önemli bir parçasıdır. Kafanın kopması, aklın ve mantığın bedenden ayrılması anlamına gelir. Romandaki birçok karakter aşırı rasyonel, materyalist ve ruhsuz bir bakış açısına sahiptir. Bu tür ölümler, “aklın tek başına yeterli olmadığı” düşüncesini yansıtır.
Özellikle Berlioz’un ölümü, Tanrı’ya ve metafiziğe inanmayan bir zihnin trajik sonu olarak okunabilir. Aynı zamanda “baş” otoriteyi temsil ettiğinden, kafanın kopması sahte otoritelerin ve yozlaşmış sistemin yıkılışına dair sembolik bir eleştiri niteliği taşır.
Romandaki
Kitab əslində Russian Revolutionun təmsilidir:
Napoleon → Joseph Stalin
Snowball → Leon Trotsky
Boxer → sadə, zəhmətkeş xalq
qoyunlar → düşünməyən kütlə
Squealer -> propaganda (media)
Bu kitabda göstərilmək istənən gücün böyük bir qüvvə olması və onu hər şəxsin idarə edə bilməyəcəyidir. İdarə etməyə çalışdığı halda oda digər sevmediyi liderler kimi olmağa başlayacaq. Burada kitabın sonunda insanlar kimi olan heç bir donuz , bunun olacağını bilmir və hədəfi bu deyildi. Zirvəyə gedən yolda olan imtiyazları gördükdən sonra gücə məğlub olaraq köprünün digər tərəfinə keçdi. Müəyyən qayda, şüar və s.ı digərlərinə səhv eşitdiklərini düşündürərək öz lehinə çevirirdi. Atlar indiki dövrlə uyğunlaşdırsaq 9-5 işləyən düzgünlüklə işləyib heç bir siyasi mövzuya, deyilən fikirlərə qulağ verməyib sonda xəyalına qovuşacağını zənn edən ancaq artıq müəyyən bir şəxsin irəliləməsi yolunda gedən sistemin bir parçasına çevrilmişdir. Qoyunlar isə buaradakı ən böyük persanajlardır çünki onlar bu dəyişimin əsas səbəbləridir. Mənim fikrimcə cəmiyyət içərisində belə insanlar var hansı ki, vəzifəli ve yaxud ağıllı bir şəxs gördükləri zaman özlərini ağıllı göstərmək və yaxud digərlərindən seçilməmək, təhlükəsiz zonada qalmaq üçün, onun dediklərini sorğu-sualsız qəbul edib digər başqa fikir bildirənlərə lağ edərək sorğulanma mərhələsinə maneə olanlardır. Bu tip insanlar kitabdanda gördüyümüz kimi bu işlərin taleyini bildirənlərdir. Ümumilikdə kitab demək istəyir ki güc, yaddaş və düşüncə olmadıqda azadlıq qorunmur. Və baş verənləri anladığın halda yenə də sussan sistem səni boğacaq önəmli olan düşünüb susmamağındır.
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
Korkak Kedi - George Orwell Eleştirilerim
Son okuduğum anarşist Osmanlı aydını Baha Tevfik’i incelerken, onun bir sözü dikkatimi çekmişti.
“Nüfuzlu ve kuvvetli bir devlete ihtiyacımız olduğunu söylüyorsunuz. Peki, nüfuzlu bir devletin kullanılış mahalli neresidir? Böyle bir hükümet nüfuzunu ve kuvvetini, harici düşmanlar üzerinde mi kullanır yoksa halk üzerinde mi?”
Bu sorunun cevabı belli değil mi özellikle 1984 kitabını okuyanlar için. Baha Tevfik bu sözü 1910’lu yıllarda hem Abdülhamid dönemi için, hem de, İttihad ve Terakki dönemi için söylemişti. Ancak tarihin tüm dönemleri için de söylenebilirdi ki yetkiyi ve gücü eline alan her rejim, bunu önce kendi halkı üzerinde kullanır.
Şimdi 1984 kitabı çok popüler bir kitap, ben bu kitabı inceleyeceğim evet ama daha önce söylenmiş ,ve çok da harika şekilde söylenmiş şeyleri tekrar etmek istemiyorum. Youtube’da bile bu kitap hakkında yapılmış mükemmel inceleme videoları var.
Portal kanalında var, Harun Çelik, BayKedi, Sokak Kedisi kanallarında var, yabancı kanallarda var, çok güzel videolar var. Dediğim gibi ben oralarda söylenenleri tekrarlamak istemiyorum. Ben, Orwell ne düşünüyordu, neyi eleştirmişti, bu eleştirisi doğru muydu, bu eleştirisi nerelerde kullanıldı? Daha çok bunları incelemek istiyorum.
Yazıldığı 1949 yılından bugüne, komünizmin eleştirildiği en popüler roman bu. Bugüne kadar da hep anti-komünist pencereden, liberal pencereden incelendi. Övüldükçe de övüldü. Bugüne kadar kötülendiğine pek şahit olmadım.
Halbuki George Orwell de bi Marksist-komünistti aslında. Yani başlarda kesin öyleydi,, ama hayatı boyunca hiçbir zaman sert çizgilere sahip olan bi adam olmadı zaten. Ateistti mesela ama kiliseye giderdi, dini ritüeller falan hoşuna giderdi. Anarşistti ama gelenek ve göreneklere bağlıydı. Yani Orwell’i bi kefeye koymak, bi gruba dâhil etmek biraz
Vicdan Mahkemesi: Kavgam Üzerine Bir Hakikat Otopsisi!·544 syf.·
7/10
2026 88. kitabı
Bugün burada sıradan bir kitap eleştirisi yapmıyoruz. Masamızda, 20. yüzyılın en büyük trajedilerinden birinin ideolojik temellerini ortaya koyan bir metin var. Kavgam (Mein Kampf). Bu inceleme sadece kitabın satırlarını değerlendirmiyor, aynı zamanda bu satırların tarihte ne gibi sonuçlar doğurduğunu sorguluyor.
Bunu yaparken, modern çağın en dikkat çekici liderlerinden biri olan Mustafa Kemal Atatürk’ün akılcı devlet anlayışını hatırlamak önemli. Atatürk yalnızca bir ulusal kurtuluş mücadelesinin lideri değil, aynı zamanda aklı ve bilimi rehber edinen bir devlet adamıydı. Bugün yapacağımız değerlendirme, farklı liderlerin gözünden bu kitabın eleştirisini sunacak.
Mustafa Kemal Atatürk’ün Perspektifi
Eğer Atatürk bugün burada olsaydı, kitabın özellikle ırk merkezli bölümlerini dikkatle incelermiş. Hitler’in insanları “üstün” ve “alt” olarak ayırma yaklaşımı, Atatürk’ün millet kavramını kültürel ve tarihsel temellere dayandıran anlayışıyla tamamen çelişir.
Atatürk’ün devlet anlayışı, irrasyonel ideolojilere değil, akılcı modernleşmeye dayanır. Bu nedenle kitapta yer alan “üstün ırk” iddiası, onun bakış açısına göre hem bilimsel hem de ahlaki olarak geçersizdi.
Atatürk’ün dış politikada dile getirdiği “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesi, Hitler’in saldırgan yayılma fikirlerinin tam karşısında durur.
Winston Churchill’in Perspektifi
Winston Churchill, kitapta yer alan propaganda ve kitle psikolojisine dair bölümleri özellikle dikkat çekici bulurdu. Hitler’in insanları korku ve önyargıları üzerinden yönlendirme stratejisi, modern propaganda tekniklerinin tehlikeli bir örneğidir.
Churchill, totaliter ideolojilerin tehlikesini erken fark eden liderlerden biridir. Bu noktada Atatürk’ün liderliği de dikkat çekicidir. Atatürk, bir ulusu yıkıntılardan çıkarıp
Bu Roman Bir Devrim Çağrısıdır
Bu romanın her bir sayfasını okuduğumda gündemimizde yaşanan olayları anımsıyorum. 1984 bir evrenden ziyade hapishane gibidir. Burada özgürlük denen bir kavram yoktur.
Şimdi gelin sizlere bu distopik evrende yaşamanın nasıl bir şey olduğunu anlatayım.
1984'ün evreninde komünist bir devlet yapısıyla karşı karşıyayız.
Devlet sırtını totaliter rejime ve sanayi devrimine yaslayarak sanat, kitap ve daha pek çok şeyi değiştirerek devletten yana bir propaganda aracı olarak kullandığını görüyoruz.
Ayrıca tarihte yaşanan olayların dellilerini silerek ya da değiştirerek insanlığın uyanmasını engelliyorlar. Bu saydığım etkenleri bir araya getirerek devlet, insanları köle gibi kullanmaktadır. Devlet adına çalışmak yahutta propagandasını yapmak bir zorunluluktur. Buna karşı gelindiği taktirde infaz edilirsin. Bundan ötürü insanlık devlete boyun eğerek her bir emri köle gibi yerine getirmek zorundadır.
''Savaş barıştır, Özgürlük köleliktir, Cehalet güçtür'' diye sloganları bile vardır.
Bu evrende devlet, cehaletten güç alır ve özgürleşmeyi bir yasak haline getirilmiştir.
Bilhassa ana karakterimiz Winston Smith'de devlete, yani parti'ye bağlı çalışan birisidir.
Oturma odasında tele ekranın görmediği bir alanda günce tutmaya başlar.
Yazdıkça düşünmeye, düşündükçe de sorgulamaya ve sorguladıkça da yanlışları fark etmeye başlar. Böylece gerçekleri öğrenip sisteme karşı çıkmayı bir görev haline getirir.
Tolaliter rejime karşı bir devrim de diyebiliriz buna.
Ayrıca bu evrende herkes Büyük Birader'e boyun eğmek zorundadır. Aslen dış görünüşüyle Joseph Stalin'in ta kendisidir. Egemenlerin her daim sizi izlediğini, görebildiğini vurgular. Aslında kendisi sadece bir silüettir ama
insanları hizaya dizip köle gibi kullanmaya yetmektedir. Apartman koridorlarından tutunda ceplerdeki sigara
Heyvanıstan ilk baxışda sadə bir hekayə kimi görünür: fermadakı heyvanlar üsyan edib sahiblərindən qurtulurlar. Əslində bu sadə hekayənin altında XX əsrin ən böyük siyasi dramlarından biri gizlənir. Heyvanıstana rəhbərlik edən donuz Napoleon təsadüfi obraz deyil. Onun simasında Joseph Stalin ümumiləşdirilmiş şəkildə canlandırılır. Hakimiyyətə münasibəti sadə və sərtdir: qorxu yaratmaq, gücü əlində toplamaq və həqiqəti dəyişdirmək. Əsərdə Napoleonun əsas rəqibi digər lider donuz Snoubolldur və o, Leon Trotsky obrazının alleqoriyasıdır. Üsyan zamanı Snouboll daha fəaldır, daha enerjilidir. Gözəl natiqdir, intellektualdır və Napoleondan fərqli olaraq daha ziyalı, daha demokrat təsiri bağışlayır. İnqilabın gələcəyi haqqında təsəvvürü də fərqlidir. Lakin tarixdə tez-tez gördüyümüz bir qanun burada da işləyir: ideyalar çox vaxt güc qarşısında məğlub olur. Necə ki, Joseph Stalin Trotskini Sovet İttifaqından qovmuşdu, Napoleon da Snoubollu fermadan - Heyvanıstandan didərgin salır. Bundan sonra bütün repressiyalar onun tərəfdarlarına qarşı yönəlir. Napoleonun hakimiyyətini qoruyan əsas mexanizm isə təbliğatdır. Bu təbliğatın siması Çığırğandır. Bu obraz həm Vyacheslav Molotov fiqurunu, həm də sovet təbliğatının əsas ruporu olan Pravda qəzetini təcəssüm etdirir. Çığırğan həqiqəti dəyişdirmir, sadəcə yenidən izah edir. O, dili elə manipulyasiya edir ki, prinsiplərin dəyişməsini heyvanlar hiss etmir. Beləcə onların düşüncəsini idarə edir. Bir tərəfdən də qoyunlara baxsaq, onların öz düşüncələrinin olmaması bir qırağa dursun, həm də onlara təlqin olunan şüarları təkrarlamaqla düşünə bilən heyvanları da susdururlar. Bu da kütlə psixologiyasının təhlükəsini göstərir. Göstərir ki, avtoritar rejimlərin hakimiyyətini qoruyub saxlamasında ən əsas istifadə etdikləri düşünməyən