Yazar:
Hanno Sauer
Çevirmen:
Orhan Kılıç
Tahmini Okuma Süresi:
10 sa. 26 dk.
Sayfa Sayısı:
368
Basım Tarihi:
18 Ekim 2024
Yayınevi:
Metis Metis Yayınları
Orijinal Adı:
Moral - Die Erfindung von Gut und Böse
ISBN:
9786053163961
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
10/10
2024 226. kitabı
“İnsanlık” ve “insan” bir ideadır ve uzak bir ütopya. İnsan “doğanın yetimi” olarak dünyaya eksik ve muhtaç olarak gelir. Kendini tamamlayıp “insanlık” için bir “insan” olmak için bir ömür harcayıp ölüyor. Bu sihirli efsunun içinde; biraz vicdan, biraz ahlak, biraz bilgi, biraz saygı var. Bilmem kaç baharattan oluşan mesir macunu gibi. Her derde deva bir “insanlık” macunu. Beslenmemiz büyümemiz ve insan olmamız için gerekli tüm malzeme sosyalleştiğimiz ve doğadan kopuk bir “fanus” olan yarattığımız toplumda var. Ve toplumsallaşma yolunda pek çok fiziksel özelliğimizi yitirmiş durumdayız. Beslenmemiz tahıl tabanlı ve pişirmek zorundayız. Kafamız kocaman bu da doğumu riskli hale getiriyor. Ve kendine yeter birey olmamız için uzun sürelere ihtiyacımız var. Bu tür doğadan kopuşların elbette bir sebebi var hayatta kalma şansımızı artırmak. “Gen bencildir” yani gen kendini kopyalamak için bizi kullanır. Gerçek olan gendir. Kopyalanması gereken gendir. Yurmurta başka yumurtaları garantilemek için tavuk yapar. Evrimsel süreçte insanlık tarihi bir sürü boşluktan oluşuyor. Ve tabii ki ahlak’ın tarihide boşluklardan oluşuyor. Her şeyde bir neden sonuç ilişkisi kurmamız mümkün değil. Dil gibi bir sürü keyfi nedensellik içerebildiği gibi çevresel zorunlulukta bize bu yapıyı dayatmış olabilir. Bizim evrimsel gelişmemiz gereği eksikliğimizi gidermek için önce aile sonra akraba bağı kurduk ve bu bağ yetmeyince toplumsal bağlar ve aitlik için; ırk, ulus, millet, din i kavramlarını oluşturduk. Ve bağımızı genişlettik. “Biz” olanı büyütüp “onlar”a karşı güçlü durduk.
Kitap bir soykütük çalışnası ahlak’ın felsefesini anlatmak için neden ahlak var sorusuna cevap arıyor. Ahlak nedir sorusuna cevap arıyor. Ahlaklı olmak için ne gereklidir diye sormuyor. Erdemi sorgulamıyor. Bilimsel verilere
“İnsanın ilk köklü ahlaki dönüşümü genel anlamda ahlakın keşfiyle gerçekleşmiştir.”
Ahlak, iyi ve kötü gibi kavramlar tarih içerisinde nasıl bir dönüşüm geçirmiştir? Bugün evrensel bir ahlak anlayışından bahsetmemiz mümkün müdür?
Hanno Sauer Ahlak kavramının, 5 milyon yıl önce henüz daha atalarımızın insana özgü işbirliği yapma -ahlaki dönüşümün ilk belirleyici özelliği işbirliğinin ortaya çıkışıdır- yeteneklerinin olmadığı dönemden günümüz modern toplumlarında ahlaki kutuplaşmanın en üst düzey olduğu zamana kadarki biyolojik, kültürel ve tarihsel evrimini anlatıyor.
2020 yılında Hollanda’da genç akademisyenlere verilen en önemli ödül olan Hollanda Kraliyet Bilimler Akademisi Ödülü’ne layık görülen Hanno Sauer çalışmasında kendi deyimiyle “etik - ahlak felsefesi”nden çok “moral- ahlak evrimi” ile ilgileniyor. Yedi bölümden oluşan eserde ilk bölüm 5 Milyon Yıl : Soykütüğü şeklinde başlayıp, sonlarından bir sıfır atılarak beş yıla kadar gelen ve sonuç bölümünde geleceği ele alan bir zaman yolculuğu gibidir. Darwin, Kant, de Waal, Nietzsche, Adorno, Aristoteles, Diamond, Foucault, Hegel ve burada sayamacağım kadar değerli pek çok filozof ve bilim insanının görüşlerine yer veren çalışma akademik olmasının yanında enteresan örneklerle zenginleştirip okurun ilgisi hep en üst seviyede tutulmuştur. Antropoloji, biyoloji, sosyoloji, genetik, tarih, teoloji ve etimoloji gibi bilimler arası diyalektik ahlakın evrim sürecinde esere dahil edilmesi Hanno Sauer’in ne kadar derin ve titiz araştırmalar yaptığının basit bir göstergesi olarak görülebilir.
“Bizi birleştiren ahlaki değerler sandığımızdan daha çok, bizi bölen siyasi uçurumlarsa sandığımızdan daha az derindir.”
Ahlak - İyinin ve Kötünün İcadıFelsefe
Res nolunt diu male anministrari
Kitap bu cümle ile başlıyor ve okuyacaklarınızın önceden size sezdiren bir havari gibi bu söz…Şu demek: “Uzun süre kötü yönetilmeyi her şey reddeder. “
Kitabın adı 
Ahlak lakin bu kitabın adı çok rahatlıkla “Ahlakın Tarihçesi” ya da “Ahlakın Soy Kütüğü” olabilirmiş…Zira ahlakı anlatmaya çok çok eskilerden başlıyor; ta ilk insanlardan…Ahlak insani bir olgu ve insanın tarihini bilmeden ahlakın tarihini de tam olarak anlayamayız önermesinden yola çıkarak derin bir giriş yapıyor kitaba.
Kitap birçok açıdan 
Hayvanlardan Tanrılara: Sapiens ’e benzemekte. Hayvanlardan Tanrılara: Sapiens ’deki antropolojik yaklaşım Ahlak kitabında da mevcut. Ahlakı insan evrimi ile birlikte değerlendiriyor. Kültürün, ceza sisteminin ahlaki gelişimine etkileri inceleniyor kitapta. Bilimsel bir yaklaşım var. Yazar adeta etik-ahlak konusunu gökyüzündeki metafizik aleminden alıp yere indiriyor, somut bir varlığa dönüştürüyor. Bunu yaparken tabi ki düşünürlerden de bahsediyor ancak bu düşünürlerin fikirlerine derinlemesine inilmiyor. 
Thomas Hobbes bu konu hakkında şunu dedi, 
David Hume böyle düşündü şeklinde kısa açıklamalar var.
Kitapta daha önce karşıma çıkmayan oldukça iddialı düşündeler var. Bazılarını buraya aktarmak istiyorum zira bunların hepsi bir tartışma çıkartabilecek potansiyelde:
s.62 – Toplum içinde sorun çıkartan, saldırgan, başkalarına zulmeden insanlar diğerleri tarafından yok edildi. En kavgacı, en saldırgan ve acımasız üyelerini yüzlerce nesil boyunca öldüren bir tür, insan türü. DNA’sında barışçılık var. Huzur bozanları arasında istemiyor…
s.84 – Cezalar, büyüyen gruplar halinde yaşamamızı mümkün kılan özdenetim, uysallık, öngörü ve barışçıllık gibi önemli yetenekler edinmemizi sağladığı için evcilleşmemize yardımcı olmuştur.
s.146 – İlk uygarlıkların insanlığa dayattığı eşitsizlik, kölelik,
Ahlak lakin bu kitabın adı çok rahatlıkla “Ahlakın Tarihçesi” ya da “Ahlakın Soy Kütüğü” olabilirmiş…Zira ahlakı anlatmaya çok çok eskilerden başlıyor; ta ilk insanlardan…Ahlak insani bir olgu ve insanın tarihini bilmeden ahlakın tarihini de tam olarak anlayamayız önermesinden yola çıkarak derin bir giriş yapıyor kitaba.
Kitap birçok açıdan Hayvanlardan Tanrılara: Sapiens ’e benzemekte. Hayvanlardan Tanrılara: Sapiens ’deki antropolojik yaklaşım Ahlak kitabında da mevcut. Ahlakı insan evrimi ile birlikte değerlendiriyor. Kültürün, ceza sisteminin ahlaki gelişimine etkileri inceleniyor kitapta. Bilimsel bir yaklaşım var. Yazar adeta etik-ahlak konusunu gökyüzündeki metafizik aleminden alıp yere indiriyor, somut bir varlığa dönüştürüyor. Bunu yaparken tabi ki düşünürlerden de bahsediyor ancak bu düşünürlerin fikirlerine derinlemesine inilmiyor. Thomas Hobbes bu konu hakkında şunu dedi, David Hume böyle düşündü şeklinde kısa açıklamalar var.
Kitapta daha önce karşıma çıkmayan oldukça iddialı düşündeler var. Bazılarını buraya aktarmak istiyorum zira bunların hepsi bir tartışma çıkartabilecek potansiyelde:
s.62 – Toplum içinde sorun çıkartan, saldırgan, başkalarına zulmeden insanlar diğerleri tarafından yok edildi. En kavgacı, en saldırgan ve acımasız üyelerini yüzlerce nesil boyunca öldüren bir tür, insan türü. DNA’sında barışçılık var. Huzur bozanları arasında istemiyor…
s.84 – Cezalar, büyüyen gruplar halinde yaşamamızı mümkün kılan özdenetim, uysallık, öngörü ve barışçıllık gibi önemli yetenekler edinmemizi sağladığı için evcilleşmemize yardımcı olmuştur.
s.146 – İlk uygarlıkların insanlığa dayattığı eşitsizlik, kölelik,
Puan vermedi·368 syf.·
2025 257. kitabı
Hanno Sauer bize ahlakın hikâyesini anlatıyor.
Ahlakın temelini oluşturan bu sorular her dönemde insanların zihnini meşgul etti.
İyi ve kötü nedir? Neyi yapmalı, neyi yapmamalıyız?
Peki ahlak nasıl ve hangi koşullarda doğdu? Tarih boyunca ahlak anlayışımız nasıl değişti ve çeşitli toplumlarda nasıl farklılaştı? Kültürel ve teknolojik gelişmeler ahlaki evrimi nasıl etkiledi? Bugün tanık olduğumuz ahlaki kutuplaşmanın kaynağı ne? Günümüzün ahlaki krizlerini geçmişin ışığında nasıl yorumlayabiliriz?
Uzun bir hikâye bu, çünkü bizim için önemli olan her şeyle ilgili: değerlerimizle, ilkelerimizle, kimliğimizin kaynaklarıyla, toplumumuzun temelleriyle, birliktelik ve karşıtlıkla, yargılamanın ve yargılanmanın her iki tarafıyla ve ne kadar hızlı taraf değiştirebildiğimiz gerçeğiyle.
Hikâyemiz Doğu Afrika’daki henüz insan olmayan ilk atalarımızdan başlayıp, çağdaş dünyanın metropollerinde kimlik, eşitsizlik, baskı ve şimdiki zamanı yorumlama ayrıcalığı hakkında sürdürülen güncel çevrimiçi çatışmalara kadar insanlığın temel ahlaki dönüşümlerinin izini sürüyor.
Toplumumuzun çağlar boyunca nasıl değiştiğini, değerlerimize ve normlarımıza paralel olarak yeni kurumların, teknolojilerin, bilgi birikimlerinin ve ekonomi biçimlerinin nasıl geliştiğini anlatıyor ve bu değişimlerin her birinin birden fazla veçhesi olduğunu söylüyor.”
Hanno Sauer, ahlakı sabit ve evrensel bir normlar kümesi olarak değil; tarihsel olarak şekillenen, toplumsal ihtiyaçlara yanıt veren bir yapı olarak ele alır. Ahlak, insan türünün birlikte yaşayabilmek için geliştirdiği; güven, karşılıklılık ve işbirliği gibi sorunlara çözüm üretmeye yönelik bir normlar sistemidir. Bu nedenle yazar, ahlakı yalnızca “iyi” ve “kötü” ayrımına yanıt veren bir değer yargısı olarak değil; hangi bağlamda, kimler tarafından ve hangi işlevleri üstlenmek üzere üretildiğini sorgulayan bir inşa süreci olarak düşünmeye çağırır bizi. Ancak kitabın ilerleyen bölümleri, kültürler arasında bazı temel ahlaki ilkelerde yüksek düzeyde ortaklık olduğunu da ortaya koyar. Yani yazar, ahlakın icat edilmiş bir yapı olduğunu savunurken, bu icatların bazı ortak biçimlerde ortaya çıkabildiğini de teslim eder.
Kitabın ilk bölümleri bu “icat” fikrine güçlü bir teorik zemin sunar. Evrimsel biyoloji, grup psikolojisi, ceza, karşılıklılık ve güven gibi kavramlar üzerinden ahlakın neden genetik değil, kültürel yollarla kurulan bir pratik olduğunu gösterir. Ahlak, birlikte yaşamaya dair zorluklara verilen kültürel bir yanıttır; sabit değil, uyarlanabilir ve bağlama duyarlıdır.
Yazar kitabın ilerleyen bölümlerinde, günümüzün ahlaki krizini bir temsil krizi olarak tanımlar: kutuplaştırıcı söylemler, insanların ortaklık taşıyan yönlerini değil; farklılıklarını ve kimlik aidiyetlerini görünür kılar. Evrimsel işbirliği davranışı, günümüzde dar kimlikler etrafında şekillenerek kolektif dayanışmanın önünde bir engele dönüşmüştür. Bu nedenle yazar, “biz” ve “onlar” ayrımını aşan, daha kapsayıcı ve temkinli bir toplumsal işbirliği anlayışının inşa edilmesi gerektiğini savunur. Gerçek ahlaki ilerleme, toplumda en dışarıda bırakılanı merkeze alma cesaretiyle başlar. Bu dönüşüm
İlk 100 sayfası iyiydi, sonrasında hiçbir şey öğrenmedim.
İlk 100 sayfasında gündeme getirdikleri için okunabilir, ancak güncel tarih ve yorum konusunda perspektifini dar ve yüzeysel buldum.
Bu yıl okuduğum en iyi kitap olma özelliğini ele alan ve bu yıl okuduğum 59. Kitap. Hanno Sauer konuyu ele almaya 5 milyon yıl önceden başlamış ve günümüze kadar gelmiş. İnsan özünde iyi midir kötü müdür bilemem ama bu kitap bize olan şey her neyse nerelerden geldiğini en başından beri anlatmış. Önemle tavsiye ederim.
Puan vermedi·368 syf.··
Beğendi
·2024 141. kitabı
·19 günde okudu
·Okunma: 29 Kasım 2024 00:00
İyi ve kötü…
Ahlakın temelini oluşturan iki kaide.
Peki, ahlak olgusu nasıl bir ihtiyaç hasılı ile hangi koşullarda doğdu?
Çoook uzun bir hikaye bu, bir soykütük çalışması yazarın dediği gibi.
Yazarın ahlak sahibi nasıl olunur, ahlaklı insan ne yapmalıdır gibi yargı dağıtan, erdemin esası üzerine bir derdi yok.
Değerlerimiz, ilkelerimiz, kimliğimizin kaynakları, toplumumuzun temelleri üzerinde etkin olan ahlak anlayışımızın tarih boyunca ve farklı toplumlarda nasıl değişip farklılaştığını bilimsel verilere dayanarak gayet yalın bir dille ifade ediyor.
Üstelik bunu birliktelik-karşıtlık, yargılama- yargılanma gibi ve daha nice zıtlıklar konjonktüründen anlatırken ne kadar hızlı taraf değiştirebildiğimiz gerçeğiyle yüz yüze bırakıyor.
Yazarın dünya tarihine ismini altın harflerle yazdırmış pek çok filozof ve bilim insanın görüşleriyle zenginleştirdiği metin, ahlakın detaylı evrim sürecini sırtını yaslandığı bilimler arası diyalektikle gerek akademik gerek literatür açısından bir baş ucu kitabı yapıyor.
Ahlak her ne kadar cemiyetin temeli olsa da insanlığı çıplak olana hiçbir ahlak kuralını giydirmezsin.
Yedi bölümde incelediği başlıkları ve geleceğe dair düşüncelerini, hem merak edenler hem tarrakası arşa çıkan ahlak mazbatalılar için aşağıya ekliyorum.
1. bölüm : 5 Milyon Yıl : Soykütüğü 2.0
2. Bölüm: 500 Bin Yıl: Suç ve Ceza
3. Bölüm: 50 Bin Yıl: Muhtaç Canlılar
4. Bölüm: 5 Bin Yıl: Eşitsizliğin İcadı
5. Bölüm: 500 Yıl: Acayipliğin Keşfi
6. Bölüm: 50 Yıl: Kıssadan Hisse
7. Bölüm: 5 Yıl: Siyasi Olmayan Hususlar
Sonuç: Her Şeyin Geleceği Ahlak Hanno Sauer
Ahlak Hanno Sauer
"Uzun bir hikâye bu, çünkü bizim için önemli olan her şeyle ilgili: değerlerimizle,ilkelerimizle, kimliğimizin kaynaklarıyla,toplumumuzun temelleriyle, birliktelik ve karşıtlıkla, yargılamanın ve yargılanmanın her iki tarafıyla ve ne kadar hızlı taraf değiştirebildiğimiz gerçeğiyle...."
Yazar Hakkında
Hanno SauerYazar · 0 kitap
1983 doğumlu Alman düşünür ve yazar Hanno Sauer, Marburg’daki Philipps Üniversitesi’nde ve Frankfurt’taki Johann Wolfgang Goethe Üniversitesi’nde felsefe eğitimi gördü. 2014 yılında Gröningen Üniversitesi’nde felsefe doktorasını tamamladı. 2016 yılında Hollanda’daki Utrecht Üniversitesi’nde çalışmaya başlayan Sauer halen aynı üniversitede felsefe dersleri veriyor. Çalışmalarında ahlak psikolojisi ve ampirik meta-etik alanlarına odaklanan yazarın eserlerinden bazıları şunlardır: Moral Thinking, Fast and Slow (Hızlı ve Yavaş Ahlaki Düşünme; 2018), Debunking Arguments in Ethics (Etikteki Argümanları Çürütmek; 2018), Moral Judgements as Educated Intuitions (Eğitilmiş Sezgiler Olarak Ahlaki Yargılar; 2017).
