Yazar:
Nezihe Meriç
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
1950 Kuşağı'nın ilk kadın öncüsü Nezihe Meriç'in yaşamdaki yürüyüşü 85 yıl sürdü. Arkasında bıraktığı büyük edebi mirasın yürüyüşü ise geleceğe doğru uzanıp gidecek. Yola öyküyle çıkmıştı, sonrasında edebiyatın çeşitli dallarında çok sayıda eser verdi; öyküyü de bırakmadı.
Alacaceren hakkında neler yazacağımı düşündüm bir süre, toparlayamıyorum ki bu “kırılmaların” kitabını. Minik bir çocuğun gözlerinden dünyanın, yaşanılanların acımasızlığın bu kısacık izlerini görmek, Bengi’nin acısına ortak olmak biraz üzdü sanırım beni.
Nezihe Meriç, bu ikinci romanı Alacaceren'de, her hikâyenin sonuna "Onlar ermiş muradına" sözünü iliştiren anlatıcıya, metinsel uzamın içinde daha da fazla yer açıyor. Üstelik tek anlatıcıyla yetinmiyor, romanın kahramanı Bengi'nin roman yazmaya karar vermesiyle yeni bir romana daha yer açar. Duramaz dahil eder kendini :) Böylece Alacaceren'in içinden matruşka bebekleri gibi bir anlatıcı daha çıkar.
Romanın ilk satırlarında anlatıcı, Bengi'nin öyküsünü anlatmaya karar verdiğinde, kurgusal olan bu varlıkla arasında kurulan duygusal bağlardan söz açıyor. Bengi'nin hayatını anlatırken, kendi kişisel hayatından taşıdığı izleri şöyle anlatır;
"... gene de hep yalnız bir çocuk oldum. İçimdeki, onarılması olanaksız yalnızlığı, O, Bengi, yoğun biçimde yaşıyor. İstiyorum ki o da beni sevsin, beni iyi bir yazar saysın, kendini bana bıraksın. Beraber kotaralım onun öyküsünü."
Daha sonra, bir roman kahramanı olarak Bengi'nin öznelliğinin inşa edildiği yer olan eviyle ilişkisini yazmak gerektiğini düşünüyor olsa gerek "Bu ev içi öyküsünü sonra, yeri gelirse en ufak ayrıntısına dek yazacağım" diye sanki not düşer akıl defterine. Roman yazmak bir yığın malzeme arasından seçim yapmak, bağdaşık bir öykü yaratmak değil midir Nezim’e göre? Bağdaşıklık yaratmak için
Öykü ve çocuk kitaplarıyla da tanınan yazar Nezihe Meriç’in yetmiş sekiz sayfalık kısa romanı Alacaceren’in birkaç farklı konuyu bir arada ele aldığı söylenebilir. Romanın merkezinde iki karakter, Bengi ve Gün bulunur. Anneleri ve babaları anlaşamadıkları için ayrıldıktan sonra, Bengi ve Gün dedeleri tarafından yetiştirilir.Bengi küçücük bedeni ama Kocaman kalbiyle sarılıyor kardeşine,evine,anne ve babasından geriye kalanlara...
Nezihe Meriç, bir taraftan Bengi ve Gün’ün hayatlarından sahneler sunup, bu “geçimsiz” aile ortamının onları nasıl etkilediğini gösterirken, diğer taraftan kurmaca eserlerin doğası ile ilgili sorular da sorar. Yazar olmak isteyen Bengi’nin yazdıklarından parçalar sunulması, Alacaceren’i “postmodern” olarak tanımlanan edebiyat eserlerinin de iyi bir örneği haline getirir.
Uzun zamandır kitap incelemedim ama bu kitabın hissettirdikleri, anlattıkları ve dili beni inceleme yapmaya itti. Kitabın konusu mutsuz, hep daha fazlasını isteyen bir anne ve dış dünyaya biraz kapalı alkolik bir babanın, Bengi ve Gün isimli iki kızlarını terk etmeleri ve kızları dedelerinin büyütmeye başlaması ama kitapta yazarın anlatımının arasına Bengi’nin notları giriyor ve bu notlarda Bengi’nin aslında annesiyle iyi bir ilişki hayal ettiğini görüyoruz. Bengi’nin anne babasının adı hiç geçmiyor ama ben isimlerinin Bengi’nin notlarında kendisine ve kardeşine verdiği isimler olan Ayşe ve Aydın olduğunu düşünüyorum. Ayrıca Bengi erken büyümek zorunda kalmış bir çocuk. Kardeşine karşı sorumlulukları olan, yemek yapmayı erken öğrenen bir çocuk… Bengi ve Gün’ün büyümüş hallerini de okumak isterdim ama yazar bunu okuyucunun kafasına bırakmış.
Alacaceren’i postmodern edebiyat içinde değerlendirmeyi mümkün kılan en önemli unsur, “roman içinde roman” kavramıyla açıklanabilecek bir durumdur. Alacaceren’de okuyucular olarak kurmaca, yani hayali bir hikaye okuruz. Ancak okuduğumuz hayali hikayenin kahramanı Bengi de bir roman yazmakta, bu romandan parçalar da Alacaceren’in metni içinde okuyucuya sunulmaktadır.
Dolayısıyla ortada bir roman (Alacaceren) ve bu romanın içinde yazılmakta olan ikinci bir roman (Bengi’nin romanı) bulunur.
Nezihe Meriç deyince sıcacık bir duygu gelip yanı başıma oturuveriyor. Onunla ilk kez ‘Çavlanın İçinde Sessizce’ buluştuğumuz o mayıs gününü hatırlıyorum. Bir sayfa, bir sayfa daha derken anılarında kayboluşum, sözcüklerin ona can üflediği, alabildiğine samimi bir sohbeti paylaşıyormuş hissini doyasıya yaşadığım; anlatımındaki, kalemindeki o kendine has tavrına mest olduğum o gün, olanca tazeliğiyle içinde yaşadığım ânı sarıp sarmalıyor. İlk kez o mayıs günü, anılarını okuduğum bu kadının kaleme aldığı kurguları da çok sevebileceğime dair yoğun bir hissi duyumsamaktan kendimi alamıyorum. İşte, aylar sonra ‘Alacaceren’ ile yolum duyumsamaktan kendimi alamadığım bu his vesilesiyle kesişiyor.
Nezihe Meriç’in 78 sayfalık bu incecik romanı, aslında içine sığdırdıklarıyla incecikliğinin aksine dolu dolu bir eser desem hiç de abartmış olmam diye düşünüyorum. Zira yazarın kitabında kendine mesele ettiği konular, yaşamın içinde hassasiyetle üzerinde durulması gereken çok ciddi noktalara temas ediyor. Anne ve babası tarafından terk edilmiş Bengi ve Gün’ün hikâyesine pencere aralayan Nezihe Meriç, mutsuz, sorumsuz ebeveynlerin gölgesinde sevgisizlikle, güvensizlikle, korkuyla, kaygıyla büyüyen iki küçük kız çocuğunu yüreğimizin bam teline dokunurcasına bize anlatıyor. Kendi küçük yüreği büyük Bengi’nin kız kardeşine annelik yaparken erken yaşta nasıl büyümeye zorlandığını, bir şeylerin ayırdına varamayacak kadar küçük olsa da minicik yüreğinde hisseden Gün’ün yaşadıklarını okudukça bu küçük iki kıza kocaman sarılma isteğinden kendini alamıyor insan… Sonra bir gün bir dede çıkageliyor ve iki küçük kızın yaşamına dokunuyor. Sevgiyi, güveni, bir yanları hep eksik kalan ve kalacak olmasına karşın o tek aile bireyinde aile olmayı hissetmeye başlayan küçük kalplerin mutluluğu okura da
İki küçük kardeşin gözünden aileye, sevgiye, hayata bakışı vermiş Nezihe Meriç. Oldukça hüzün dolu bir eser. Nezihe Meriç'i hiç okumamış olanlar çok şey kaçırıyor.
Nezihe Meriç'le tanıştınız mı? Aslında kendisi Adalet Ağaoğlu, Sevgi Soysal ve Leyla Erbil'lerle aynı dönemden fakat onlar kadar okunmadığını ve tanımadığını fark ediliyor. Alacaceren ile tanıştık biz de. Duyguları anlatışı öyle yalın ve samimi ki hayran kaldım. Basit olayları bile bu denli duygu anlatışı fazlasıyla etkiledi beni. Zaten kitabımızda hem Meriç'in sesini duyuyoruz hem de karakterimiz Bengi'yi. Birden fazla anlatıcının ağzından öğreniyoruz yaşananları. Bu farklı bakışlar daha da keyifli hale getiriyor okumayı. İki küçük çocuğun gözünden dünyayı okumak isterseniz buyrun, hüzünlü bir öykü sizleri bekliyor. Mutlaka kalemiyle tanışın.
Çok güzel bir kitap, herkese tavsiye edilir. En üzüldüğüm durum da hikayenin yarıda kalması. Uygulamada, bu hikayeye devam edebilecek insanların var olması, bende ayrı bir heyecan yarattı. Bir şeyler yazan arkadaşlara bu kitaba bir göz atmaları en büyük tavsiyem olur. Hikayenin devam ettiği bir kitabın olup olmadığını bilmiyorum, sadece bu kitaptan yola çıkarak bu incelemeyi yaptım. İlk incelemem olduğundan dolayı biraz problem yaşıyorum affedin. Keyifli okumalar diliyorum...
Bengi ve Gün iki kardeş. Bu iki kardeş ve dağılma sürecindeki bir ailenin, bir dedenin öyküsü. Romanda kurgu içinde kurgu okuyoruz.Bengi, roman içinde kitap yazıyor. Nezihe Meriç Bengi'nin öyküsünü anlatmış, Bengi ise Ayşe'yi anlatmış. Yormayan tamamlanmamış bir hikaye olmuş Alacaceren. Yazar devamını yazacağını düşünerek başlamış Alacaceren'e ama yazmamış. Yani Meriç hikayenin sonunu tamamlamayı bize bırakmış. Zaten kısacık bir oturuşta biten bir kitap, tavsiyemdir.
Nezihe Meriç ile tanışmam kitaplığımda ince, yormayacak bir kitap bakınırken oldu. İlk okuduğum kitap öyküleriydi ve çok güzeldi. Sonra Alacaceren'i aldım. Nasıl anlatmalı bilmiyorum sadece bir şeyler yazmam gerektiğini biliyorum. Öyle olduğu gibi, öyle hüzünlü öyle yaz akşamı gibi ki romanın her sayfası. Her sayfası aile olmak için önce insan olabilmek gerektiğini bir kez daha öğretti bana. Artık kendime verdiğim görevlerden biri de bol bol Nezihe Meriç okumak. Her ne yazdıysa..
Yazar Hakkında
Nezihe MeriçYazar · 33 kitap
Nezihe Meriç, Türk yazardı.
Türk edebiyatının önemli kadın öykücülerinden birisidir. 1970'li yıllardaki siyasî savrulmaları öyküleştirmiş, kadın ve çocuk sorunlarına eğilmiş bir yazardır.
1925'te Gemlik'te dünyaya geldi. Çocukluğu Anadolu'nun değişik kentlernide geçti. Orta öğrenimini 1943'te Eskişehir Lisesi'nde tamamladı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde okudu. Mezun olmadan, 1945'te öğrenimini yarıda bıraktı. Öğrenimi sırasında Verda Ün'den piyano dersleri almış olan Meriç, onbir sene boyunca (1945-1956) Heybeliada İlkokulu'nda müzik öğretmenliği görevinde bulundu. 1956 yılında yazar Salim Şengil ile evlendi.
1952 - 1972 yılları arasında Şengil'in çıkardığı Dost dergisi ve Dost Yayınları'nı yönetti. bu evlilikten Aslı adında bir kızı oldu. Nezihe Meriç'in ilk yazısı olan Ümit İstanbul Dergisi'nde 15 Şubat 1945'te N. Ufuk imzasıyla, ilk öyküsü Bir Şey ise Seçilmiş Hikayeler Dergisi'nde yayımlandı. Korsan Çıkmazı ile 1962 Türk Dil Kurumu, Bir Kara Derin Kuyu ile 1990 Sait Faik Armağanı, Yandırma ile 1998 Sedat Simavi Edebiyat Ödülü'nü, 2007'de ise Mersin Kenti Edebiyat Ödülü'nü aldı. Kanser tedavisi görmekte olan Meriç, 18 Ağustos 2009'da İstanbul, Etiler'deki evinde hayatını kaybetti. Cenazesi, Zincirlikuyu Mezarlığı'nda toprağa verildi.
