Öteki Dünya
J. G. BallardYazar:
J. G. Ballard
Çevirmen:
Süha Sertabiboğlu
Yorumlar ve İncelemeler
Ballard’dan Faşizm Kokan Bir Modernizm Hikayesi: Öteki DünyaDistopya
“Metro Centre… Çevresindeki tüm manzaraya hükmeden, geniş Londra’nın en büyük alışveriş merkezini barındıran o muazzam alüminyum kubbe; cemaati Hristiyan kiliselerinden çok daha kalabalık olan bir tüketim katedrali. Gümüş damı, devasa bir uzay gemisinin gövdesi gibi çevresindeki ofis binalarının ve otellerin üzerinde yükseliyordu.”
Özgün adı Kingdom Come olan yapıt, 2013 yılında, Sel Yayıncılık tarafından Süha Sertabiboğlu’nun çevirmenliğinde “Öteki Dünya” ismiyle dilimize kazandırıldı.
J. G. Ballard bu romanında da klasik üslubunu konuşturuyor ve eleştirel kimliğini yine ön plana koyuyor. Tıpkı Öteki Dünya’dan tam 30 yıl önce kaleme aldığı High-Rise (
Gökdelen) romanında olduğu gibi, eleştirilerinin odak noktasında tüketim bulunuyor. Şüphesiz çağımız insanının en büyük problemlerinden biri olan bu konu, toplumun kanamaya devam eden yaralarından belki de en önemlisi. Önlem almak şöyle dursun, kapitalizm hizmetkarları tüketim çılgınlığını arttırmak için ellerinden geleni yapıyorlar.
“Sinema, kilise ya da şehir merkezi falan yoktu. Ve geriye kalan tek kültür yaşamı da cazip bir tüketiciliği pazarlayan sonsuz reklam panoları destekliyordu.”
Modern insanların adeta tapınakları haline gelmiş olan alışveriş merkezlerini enine boyuna irdeleyen Ballard, “Bilinç Eşiğini Atlayan Adam” isimli öyküsüyle bizlere fragmanını izlettirdiği kurgusunu bu kitabında dev bütçeli bir sinema şölenine dönüştürmeyi başarmış. Bunu yaparken de yine kendi vizyonu ve misyonundan asla taviz vermeyip, yine insanlık adına elle tutulur, yine gözle görülür çıkarımlarda bulunmayı başararak…
Kapitalizmin emirlerinden biri olan tüketim çılgınlığı ve beraberinde getirdiği alış-veriş faşizminin yozlaştırdığı insanlar, bu sistem içindeki bir döngüde kapana kısılmışlardır, tek çıkar yoları ise fazla ve daha
J. G. Ballard bu romanında da klasik üslubunu konuşturuyor ve eleştirel kimliğini yine ön plana koyuyor. Tıpkı Öteki Dünya’dan tam 30 yıl önce kaleme aldığı High-Rise (Gökdelen) romanında olduğu gibi, eleştirilerinin odak noktasında tüketim bulunuyor. Şüphesiz çağımız insanının en büyük problemlerinden biri olan bu konu, toplumun kanamaya devam eden yaralarından belki de en önemlisi. Önlem almak şöyle dursun, kapitalizm hizmetkarları tüketim çılgınlığını arttırmak için ellerinden geleni yapıyorlar.
“Sinema, kilise ya da şehir merkezi falan yoktu. Ve geriye kalan tek kültür yaşamı da cazip bir tüketiciliği pazarlayan sonsuz reklam panoları destekliyordu.”
Modern insanların adeta tapınakları haline gelmiş olan alışveriş merkezlerini enine boyuna irdeleyen Ballard, “Bilinç Eşiğini Atlayan Adam” isimli öyküsüyle bizlere fragmanını izlettirdiği kurgusunu bu kitabında dev bütçeli bir sinema şölenine dönüştürmeyi başarmış. Bunu yaparken de yine kendi vizyonu ve misyonundan asla taviz vermeyip, yine insanlık adına elle tutulur, yine gözle görülür çıkarımlarda bulunmayı başararak…
Kapitalizmin emirlerinden biri olan tüketim çılgınlığı ve beraberinde getirdiği alış-veriş faşizminin yozlaştırdığı insanlar, bu sistem içindeki bir döngüde kapana kısılmışlardır, tek çıkar yoları ise fazla ve daha
Filmi çekilse izlenir bir roman. Ballard eserlerinin tümünde olduğu gibi Öteki Dünya'da da tüketim çılgınlığını merkeze alıyor. Öteki Dünya olarak bahsettiğimiz Londra'yı çepeçevre saran M25 otobanının kıyısına kurulmuş olan Brooklands kasabasındaki Metro-Centre alışveriş merkezi. İşsiz bir reklamcı olan Richard Pearson Metro-Centre'da yaşanan bir saldırıda ölen babasının anısı için Londra'dan Brooklands'a gider. Alışveriş merkezi sayesinde bir tüketim cenneti haline gelmiş olan Brooklands'a girmek kolaydır fakat çıkmak imkansızdır. Çünkü Brooklands'de tüm tabelalar Metro-Centre'a girişi gösterir. M25 çevresi zaten alışveriş merkezleri ile bezelidir. Yazar bu distopyayı şöyle tanımlıyor.
“Sinema, kilise ya da şehir merkezi falan yoktu. Ve geriye kalan tek kültür yaşamı da cazip bir tüketiciliği pazarlayan sonsuz reklam panoları destekliyordu.”
İnsanları para harcamaya iten bu yapı, sadece kapitalizmi yaymakla kalmaz, aynı şekilde faşizmin de merkezi haline gelmiştir. St. George haçını sembol benimsemiş holigan grupların asıl hedefi göçmenler. Metro-Centre'a gelmeyen ve küçük dükkanlar açan göçmenler düşman olmaya en müsait grup. Ballard'ın eserlerinin genelinde gördüğümüz şeylerden biri de insanın vahşiliğidir. Bu romanda da insanın bu vahşiliği temas sporları ve şiddet isteği üzerinden gösterilmiş.
Babasının cenazesi için gelen Richard, babasının ölümünün rastgele bir terör saldırısından fazlası olduğunu ve bir dizi tesadüfleri fark eder. Bölge ahalisinden bu dev alışveriş merkezinden bir grubun bağlantılarını çözen Richard reklamcı içgüdülerinin de etkisiyle Metro-Centre'ın mesihi haline gelecek olan reklam yüzü David Cruise'un faşist harekete lider olması için de gerekli reklamları sağlar. Fakat Metro-Centre'da işler değişmektedir.
Tüketim çılgınlığını, insanın
Zaman Kaybı1000Kitap
İşlenmek istenen fikir güzelken, hikaye akışının vasatlığı nedeniyle keyifsizleşen bir kitap. Kitabın en güzel ve okunulası yeri arka kapağı. Bu kitap distopya kurgusundan cinayet ve polisiye romanına evrimleşmiş diyebilirim. Bir AVM üstünden metafor yapmaya çalışınca mı olmamış, başka bir kalemden çıksa nasıl bir kurgu olurmuş, açıkcası okurken keyif almak yerine bunları düşündüm.
Orta İngiltere’de bir otoban kasabası olan Brooklands’a kurulmuş devasa bir alışveriş merkezi Metro-Center’da Pearson’un babası öldürülür. Vahşi Kapitalizmin alışveriş merkezi hayaletine savaş açan Duncan Cristie, AVM’de sağa sola rasgele ateş açarak babasını öldürmüştür. Fakat mahkemeden sonra işler karışmaya başlar ve Pearson, Londra’daki işini ve evini bırakıp babasının katilinin peşine düşer...
Tüketim çılgınlığını simgeleyen AVM üzerine yazılmış bir roman. Ancak ben bu metaforun doğru ve ustalıkla kullanıldığını düşünmüyorum. Çok güzel bir anafikir ortaya konmuş ama kurgu biraz geride kalmış.
Bazen okurlar olarak acımasız olabiliyoruz, kabul edelim. Sadece bir eserini okuyup beğenmediğimiz yazarı hemen “kötü yazarlar” kategorisine sokup, onun yazdığı herhangi bir başka kitabın bir daha kapağını bile açmayabiliyoruz. Bunu yaparken yazarın yazdıkça gelişebileceğini, okuduğumuz o kitabında belki de farklı türler veya değişik tarzlar denemiş olabileceğini ya da yalnızca bir kitabı bize hitap etmedi diye her kitabının böyle olacağı gibi bir önyargıyla hareket ediyor olabileceğimizi nedense hiç düşünmüyoruz. Kısacası bazen yazarları çok kolay harcayabiliyoruz.
Neyse ki ben böyle okurlardan değilim. Eğer böyle düşünen bir okur olsaydım, J. G. Ballard’ın Kristal Dünya’sını okuduktan sonra yazara bir daha elimi sürmeyebilirdim. Kitap kötü değildi hiç şüphesiz, fakat bir okur olarak bana beklediğimi vermemişti, gayet olağan. Ama yazarın kitapları -koca bir külliyatı- keşfedilmek üzere beni dürtüyordu. Böylece, beni konusuyla cezbeden bir başka kitabını, Öteki Dünya’yı aldım. Hiç farkında olmadan, meğer yazdığı ilk kitaplardan biri olan Kristal Dünya (1966) ile, ölmeden önce yazdığı son kitabı olan Öteki Dünya’yı (2006) seçmişim yazarla tanışmak için.
Ballard ile tanışıklığım taze. Yazar; insan psikolojisi, teknoloji, cinsellik, tüketim çılgınlığı ve medya gibi alanları irdelediği romanlarıyla tanınıyor. Okuduğum sınırlı sayıdaki kitabından ve incelediğim diğer kitaplarından yola çıkarak söyleyebilirim ki, bilim kurgu ile yeraltı edebiyatı denen türün sınırlarında gezinmeyi pek seviyor. Distopik kurgular Ballard’ın sevdiği temalar. Yazarın bilim kurgu anlayışını ve romanlarının geçtiği atmosferleri şu düşüncesi çok güzel özetliyor: “Bilim kurgu uzayda değil insanın kendi içindedir, gelecekte değil bugünde aranmalıdır.”
Kristal Dünya’dan çok etkilenmedim ama Öteki
Ballard, tüketim eğilimi ve bunun içinde barındırdığı doğal fanatizme bakıyor. Bu kitap bana, bir gökdelenin sakinlerinin hayali olarak vahşete doğru kayışını incelediği High Rise’ı (Gökdelen) hatırlatıyor.
Biraz yavaş tempolu, ama diğer Ballard kitaplarının çoğu gibi ilginç.
Güneş İmparatorluğu ile tanıdığım yazarın ikinci okuduğum kitabını da sevdim. Içime kasvet dolsa, nefes alamadığımı hissetsem de... Kalemi güçlü. Distopya gibi okuduğunuz satırlar aslında o kadar tanıdık ki, bir an düşününce insan kendisini, hayatını sorgulamakta. Derin okuma isteyen zor bir kitap olsa da bitiminde edinilen düşüncelere değer.
J.G. Ballard'ın kesinlikle ilgiyi hak eden bir yazar olduğu ortada. Bu kitap söylemek istediklerini söyledikten sonra tekrarlara düşerek bir noktadan sonra sıkıcı bir hâl alıyor...
Tüketim toplumuna dair çarpıcı tespitler, yaşadığımız çağa ilişkin bazı huzursuzluklarınız varsa birşeylerin aslında olması gerektiği gibi olmadığını düşünüyorsanız Ballarda size çok şey söyleyecektir.
Reklam
Yazar Hakkında
J. G. BallardYazar · 19 kitap
James Graham Ballard (15 Kasım 1930 - 19 Nisan 2009) Şanghay'da doğan İngiliz asıllı bilimkurgu yazarıdır. Bilimkurgu edebiyatta teknoloji tapınmacılığına karşı çıkan Yeni Dalga'nın seçkin temsilcilerindendir.
Ballard ve ailesi Pearl Harbour baskınından sonra diğer yabancılarla birlikte bir sivil tutsak kampına gönderildi. 1942 yazından savaşın bitimine kadar burada kaldılar. Ballard, tutsak kampında yaşadıklarını temel alarak 1984'te Güneş İmparatorluğu (Empire of the Sun) adlı kurmaca kitabını yazdı. Bu kitap daha sonra Steven Spielberg tarafından beyazperdeye uyarlandı. Bilim ve teknolojiye karşıt tutumunun şekillenmesinde, bu dönemdeki tutsaklar kampı, savaşın meydana getirdiği yıkım ve felâket gibi dramatik tecrübelerin büyük etkisi olduğu düşünülür. Özellikle atom bombasının meydana getirdiği fâcia, Ballard'ın eserlerinde kıyamete özgü felâketlerle imgesini bulur.
1946'da İngiltere'ye yerleşen Ballard, 1949'da psikiyatri okumak amacıyla Cambridge'de üniversiteye gitti. Üniversitede ruhtahlili (psikanaliz) ve gerçeküstücülükten etkilenerek yazdığı öncü kurmaca hikâyelerle yazarlığı da bir meslek olarak düşünmeye başladı. İki yıllık üniversite yaşantısından sonra Kanada'ya giderek Kraliyet Hava Kuvvetleri'ne (RAF) katıldı. 1954'te Hava Kuvvetleri'ni bırakarak İngiltere'ye döndü ve bir yıl sonra evlendi. 1956'da üç çocuğundan ilki doğdu ve aynı yıl Prima Belladonna adlı ilk öyküsü Science Fantasy dergisinde yayımlandı. 1962'deki ilk romanına (The Drowned World) kadar öykülerle bu dergide adından söz ettirdi. Bu romanın diğer kıyamet sonrası kurmacalardan farkı başkarakterin, buzulların erimesiyle oluşan felâketi ve kargaşayı hoş karşılayan biri olmasıdır. Ardından yazdığı kitaplarla bu alanda kendini kanıtlayıp tam-zamanlı bir yazar olarak hayatına devam etmiştir.
En çok konuşulan romanlarından biri olan Çarpışma'da (Crash) cinsel arzular ve teknoloji harikası arabalar arasında ilişki kurarak olay yarattı. Bu kitap aynı adla 1996'da David Cronenberg tarafından sinemaya uyarlandı ve müstehcenlik uyarısıyla sansür tartışmalarına sebep oldu. Bu tartışmaların ardından film sansüre uğramadan gösterime girdi ve Cannes Film Festivali'nde Jüri Özel Ödülü'nü kazandı.
Ballard bilimkurgunun teknoloji merkezli konulara bağlılığını teknoloji tapınmacılığı ve basmakalıpçılık diye eleştirip, uzay ve zaman yolculuklarını "iç uzaylardaki yolculuklar"la yer değiştirdi ve "asıl yabancı gezegen dünyamızdır" dedi. Ayrıca bilimkurgunun 20. yüzyılın esas edebî geleneği olduğunu ve bilimkurgunun görevinin reklamlar, imajlar gibi içinde yaşadığımız çeşitli kurgular arasından gerçekliği yakalamak olduğunu ve geleceğin bugünü anlamak için geçmişten daha iyi bir anahtar olduğunu söyledi.
Eserleri Ayrıntı Yayınları tarafından Türkçeye kazandırılmaktadır.
Uzun süre prostat kanseri ile mücadele eden James Graham Ballard, 19 Nisan 2009'da 78 yaşında, Londra'da öldü.
