Paralı Asker
Georges PerecYazar:
Georges Perec
Çevirmen:
Esra Özdoğan
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 18 dk.
Sayfa Sayısı:
152
Basım Tarihi:
25 Ağustos 2021
İlk Yayın Tarihi:
Şubat 2013
Yayınevi:
Can Yayınları
Orijinal Adı:
Le Condottiere
ISBN:
9789750749278
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Yorumlar ve İncelemeler
Paralı Askerİnceleme
Georges Perec’in 1957-1960 yılları arasında yazdığı ilk roman olan Paralı Asker yazarın ölümünden otuz yıl sonra bulundu. Farklılığı ve yenilikçiliğiyle öne çıkan Perec dünyasını işte bu roman başlatmıştır.. Çünkü yazıp bitirdiğinde hiçbir yayıncı kabul etmemiş yıllarca bir çekmecede kalmış ve yazarımızın ölümünden otuz yıl sonra belgeleri arasında ortaya çıkarılıp basılmış.
Bu roman'da sizi heyecan ve gerilim dolu, hayat kadar gerçek, sanat kadar kurmaca bir serüven beklemektedir.
Kitabımızın baş kahramanı Gaspard, yıllardır sahte tablo yapmaktadır. Bir gün yüklü bir miktar karşılığında, ünlü bir ressamın Paralı Asker tablosunun sahtesini yapma işi gelir. Gaspard, bu iş esnasında patronu Madera'nın boğazını keserek öldürür. Bu kitapta Biz sadece kahramanımızın sorgusunu dinliyor
Gaspard var olabilmek için patronunun ölmesine gereksinim duyan bir katil. Hiç de öyle yanlışlıkla insan öldüren biri değil. Bir suçluluk duymuyor. Hatta bir Frankestein gibi ya da bir hırsız maymun gibi patronunun onu sahteci yaptığına vardırabiliyor işi. Sanat bir doğayı taklitse taklidin taklidi gerçeğin neresinde kalabilir? Sanatla , özelde resim sanatıyla belki ama daha çok genel anlamda sanatla ilgili düşüncelerimizi sorgulatan da bir kitap Paralı Asker.
Kısa olmasına rağmen, yaşanıp bitmiş bir olayın anlatımı olmasına rağmen bizi içine çekiyor üslubuyla bu eserinde Perec.
Perec'ten ilk kitabım. Onu hep şu meşhur "e harfi" mevzusuyla anarlardı. Oysa Perec lipogramlardan,oyunlardan fazlasıymış.
Paralı Asker'de birden fazla kitap okumuş olabilir, daha önce psikolojide ya da sosyolojide ya da başka bir alanda adı konmuş teşhisler, ideolojiler...görmüş olabilirim. Bir ara yani aslında sona doğru Dostoyevski'nin Raskolnikov'unun zıttıyla da karşılaştım diyebilirim. Zerre pişmanlık duymayan bir katil. Ne vicdan azabı ne de bunun sonunda hissettiği sıkıntılı geceler, kabuslar.
Mesela vir Marx görmüş olabilirim kitapta, Kafka'nın Gregor Samsa'sına benzer bir ruh hali örneğin. Freud'un burada olup buna bir açıklama yapması gereken vaka var.
Yapması gereken, huzura kavuşmasını sağlayacak olan şey birini öldürmekti. Kim olabilirdi bu? Tabii ki ona kendini kölesiymiş gibi hissettiren, işvereni Madera olacaktır bu kişi.
Gaspar bir sahteci. Madera'yı öldürene dek yüzlerce sahte resim yapıp satılmasını sağladı. Paralı Asker, onun Madera'yı öldürmesine neden oldu. Paralı Asker bu anlamda Gaspar için kendini Dorian Gray hissettiren resimdir. Onu gençleştirmez bu resim ama nefes aldığını hissettirir.
Paralı Asker / Georges Perec
.
Derya Çimen ile Perec okumalarımızda nisan ayı kitabımız Paralı Asker'di... İsminden dolayı askerlikle alakalı bir kitap olduğunu düşünülebilir ancak değil, Paralı Asker bir resim...
.
Kitap bir cinayetle başlıyor... Sonrası ise çok karışık bir şekilde anlatılıyor... Bir ara ne okuyorum ben dedim...
.
Fakat Perec sonradan açılan metinler yazdığı için gül bahçesine doğru adım adım ilerletiyor... Bir insanın yaptığı bir şeyin arka planını, sıkışıp kalma hâlini, vazgeçemeyişini ve bu durumun üstündeki etkilerini harika anlatıyor... Perec okumak bi' harika dostum...
Derya Çimen ile Perec okumalarımızda nisan ayı kitabımız Paralı Asker'di... İsminden dolayı askerlikle alakalı bir kitap olduğunu düşünülebilir ancak değil, Paralı Asker bir resim...
.
Kitap bir cinayetle başlıyor... Sonrası ise çok karışık bir şekilde anlatılıyor... Bir ara ne okuyorum ben dedim...
.
Fakat Perec sonradan açılan metinler yazdığı için gül bahçesine doğru adım adım ilerletiyor... Bir insanın yaptığı bir şeyin arka planını, sıkışıp kalma hâlini, vazgeçemeyişini ve bu durumun üstündeki etkilerini harika anlatıyor... Perec okumak bi' harika dostum...
PARALI ASKER / GEORGES PEREC
Her yazardan bir kitap, ödüllü yazarlardan en az bir kitap gibi değişik kitaplar okuma düşüncemden dolayı Georges Perec'ten "Harikalar Odası"nı birkaç sene önce okudum ve kalemini beğendim. Tekrar okumak için bu kitabını seçtim.
Kitabı internetten almıştım o yüzden arka kapak / tanıtım yazısına dikkat etmedim. Kitap elime gelince okudum: Paralı Asker, Georges Perec’in 1960 yılında tamamladığı ilk kitabıydı. Yayıncılar tarafından reddedildikten sonra yıllarca çekmecede kalan bu kitap, Perec’in ölümünden otuz yıl sonra belgeleri arasında keşfedildi. Paralı Asker, Perec’in oyuncu kalemine yakışır bir şekilde yazarın ilk ve son romanı." Ve gene aynı şey oldu. İlk okuduğum kitabı son eseriydi, ikinci okuduğum kitabı ilk eseri... Yazar eserlerini sıralı okumak bana kısmet olmuyor.
Perec, kitabını Jacques Lederer'e ithaf etmiş!!! Araştıracak bir isim. Bulduğum (fazla bir bilgi yoktu, olanlarda Fransızca idi) birkaç cümle; Jacques Lederer, 1933'te Naziler tarafından katledilen Macar bir anne ve Avusturyalı bir babanın çocuğu olarak Paris'te doğdu. Yazar. 1997'de "Yazışma - Georges Perec / Jacques Lederer: Sevgili, çok sevgili, takdire şayan ve sevimli dostum" adlı kitabı yayınlandı. Kitap 1956 - 1961 arasında karşılıklı yazdıkları 217 mektubu içermekte. Mektuplar; aşk, edebiyat, caz, sinema, şakalar, oyunlar hakkında fikir alışverişi dışında yaşadıkları dönemde ses getirecek iddialı bir dergi çıkarmak için yapılacakları kapsıyor ( maalesef dergiyi çıkaramamışlar). Perec ve Lederer, Etampes Koleji'nden sınıf arkadaşları. Lederer'in bu kitap dışında 9 kitabı daha var.
Biz kitabımıza dönersek; arka kapakta: "Sahteci olmak, her şeyi başkalarından almak ve kendinden hiçbir şey vermemek demektir." diye bir cümle var.
Yazıldığı dönemde kendisini yayımcılara kabul ettiremeyen, yazarın ölümünden otuz yıl sonra keşfedilen, kısaca yazarın ilk ve son romanı diyebileceğimiz, hacim, başlık ve içerik yönünden yıllar içerisinde birçok değişikliğe uğrayan bir eser Paralı Asker.
Baştan ilginç bir kurguyla yazılmış roman okumaya hazır olun. Çünkü olay sırası sondan başa doğru gelişiyor, önce cinayet, sonra sebepleri ve tüm bu sebeplerin kaynağı tablonun kim tarafından yapıldığı/yapım aşaması.
Kahramanımız Gaspard Winckler sahte tablo yapımında usta bir sanatçı ya da sahtekar. Kendisine iş veren kişi ise ; Anatole Madera isimli genelde bu işlerden para kazanan bir Fransız. Kitap Winckler 'in Madera' yı öldürmesiyle başlar, peki onu bu eyleme iten sebep nedir?Kitabın sonlarına doğru öğreniyoruz bunu da, Streten ile yaptığı konuşmasından. "Asla kendine ulaşamıyorsun. Yineleniyorsun. Sonsuzca;günün birinde kusursuz bir tekrarcı olmaktan başka umudun kalmıyor. Hiçbir işe yaramıyordu bütün bunlar, hiçbir yere varmıyordu." [syf. 88] diyerek kendi bağımsızlığına kavuşmasını Madera'nın ölümüne mi bağlamıştı ya da "Devam edemiyorum artık. Yalnız bana ait duruşlar istiyordum, yalnız benim olan bir hayat istiyordum." [syf.91] sözleri onun kendi hayatını kurması için tek çaresinin Madera'yı öldürmek olduğuna mı işaret ediyordu.
Ama kesin olan bir şey var ki kitap boyunca hep bir arayış içinde kahramanımız, farklı dokunuşlar istiyor, kendisine ait, sadece kendisinin olan. Sahteciliğe düştükçe, her fırça darbesinde farklı sanatçıların tarzını gördükçe kendisine ait bir şeyi yaratamamanın verdiği sancıyı yaşıyor ve cinayet işliyor.
Kitabı okurken bazı bölümlerde Dorian Gray'in Portresi kitabını okuyor hissi yaşadım ; ancak orda tablo kahramanımızı günden güne tüketirken, Paralı Asker 'de sahte tablolar,
Sahte eser üreten kahramanımız, kendi sahtesini de ürettiğinin farkında. İnsanlar icin tahammül edilebilir olmanin yolu onları taklit etmek. Daha doğrusu onların da taklit ettiği, hicbir doğru taşımadığı için kimseyi de ifşa etmeyecek bir tipi taklit etmek. Buna çok fazla battiysanız en ilkel insan hali dışında özgün hicbir yanınız kalmaz. Birgün bunun icinde debelenecek olsaniz elinizde şiddetten başka, o ilk dürtüden baska tutunacak bir sey kalmamış olur. Paralı Asker, kendini yaşatmak için bahçenin sonuna kadarki cicekleri elemiş birinin elinde kalan dikeni işliyor.
Farklı roman okumaları yapmayı seviyorsanız kesinlikle 1000Kitap puanını dikkate almayın bu romanın…
Georges Perec’in ilk yazdığı romanın ta kendisi bu roman… Ve şanslıyız ki bizlere kadar ulaşmış diyorum ben. Tam puan mı versem diye kendimle çatıştım bi an ama tam olarak bir kurguyu okumadığımız için bir puan eksik verdim bu demek değil ki bu roman onluk bir roman değil. Bu yazarla benim gibi hiç tanışmadıysanız kesinlikle ilk olarak bu romanını okuyun! Kabaca bir polisiye romanı olsa da esasında psikolojik bir roman kendisi. İmgeler üzerine kurulmuş bir roman. Neredeyse bütün bir roman aynı mekan aynı zaman içine hapsedilmiş olsa da Gaspard’ın bağımsızlığına kavuşma sancısını daha iyi bir şekilde okuyucuya aktaramazdı herhalde Perec. Ve Gaspard’ın bu sancısını aynı zaman da Perec’in ilk roman yazma sancısının bir yansıması olarak görünce daha bir anlam buldu kitap bende. Gerçekten bir düş görmüş kadar oldum farklı bir romana hasret kalmıştım o kadar iyi geldi ki sonsuz kefilim bu romana ben… Özellikle de yazmanın kendisiyle uğraşan biriyseniz bu romanı okumak bambaşka bir bakış açısı katacaktır size…
Daha ilk sayfalardan belli olan bir cinayet konusu işleniyor kitapta. Sahte tablo ustası Gaspard Winckler'ın iç dünyası yoğun bir şekilde anlatılıyor; pişmanlıkları, hataları, hayatını yeni baştan kurma isteği okura aktarılan duygulardan bazısı.. Kısa kısa ve birbirinden bağımsız cümleler, kitabın özümsenerek okunmasını zorlaştırmış. Bu nedenle benim için okuması zor olan kitaplardan biri oldu. Yaşanılan olaydan ziyade, karakterin iç hesaplaşmalarının ön planda olduğu bir kitap. Ayrıca kitabın yazarı, "Kayboluş" romanında -e harfini hiç kullanmamasıyla da tanınıyor.
Sahte tablo yapımcısı Gaspard Winckler, finansörü olan Anatole Madera’yı ustura ile öldürür. Onu öldürerek artık özgürleşeceğini zanneder. Nitekim son çalışması olan Paralı Asker’i yaparken oldukça zorlanmıştır. Bazen bir detay için haftalarca ve aylarca çalışmıştır ancak ortaya çıkan eser yeni bir tür Dorian Gray’dir. Gaspard; 12 yıllık kariyeri boyunca her yaptığı sahte tabloda, her kopyaladığı detayda benliğinden bir parçayı da koparır. Bunun nedeni aslında oldukça basittir. Sahte tablo yapmak için usta olmaya gerek yoktur. Sahte tablo basit bir uğraştır ve getirisi de büyüktür. Ancak kolay gelen başarı asla tatmin etmez, tıpkı Gaspard’ın da dediği gibi:
“Doğrudan hayatı istemiştim, anlık zaferi... Yaşamak ve dövüşmek gerekiyordu... Dövüşmek istemiyordum... Yüzümü saklayarak dövüşüyordum. Onların dehasının karşısına sabrımı koruyordum. Kopya çektiğimi bilmiyordum... Ama bunu günün birinde fark etmem gerekiyordu... Nerede, ne zaman olursa... Fildişi kule yıkıldı, önce çok önemsiz bir düşüş gibiydi, sonra hızlandı, gitgide daha da hızlandı... İlk başta karşı koymayı, kendimi korumayı, her şeyi baştan kurmayı denedim... Ama hiçbir işe yaramıyordu...”
“Yazgının en güzel müsveddesi. Bendim, asabi ve açgözlü, sıçan gözleriyle acımasız ve bayağı. Kendini Paralı Asker sanmak. Tüm yolların kesiştiği noktada kendini dünyanın efendisi sanmak. Bendim. Buhran, acı, panik. Bir süreliğine bir yanılsama yaşanıyordu, sonra her şey bir anda mahvoluyordu, bir anda, her şey yok olup gidiyordu, duvarlarda zafere ulaşmış, kesinlikle muzaffer insanların erişilmez gözleri önünde.”
Gaspard, romanın ilerleyen kısımlarında iyice duyarsızlaşmaya başlar. Hayata, anlama, karısına... Hiçbir şeyin anlamı yoktur. Tekrardan resim çizecektir. Bu sefer kopyalamayacaktır. Böyle düşünmüştür. Daha
Reklam
Yazar Hakkında
Georges PerecYazar · 24 kitap
Şaşırtıcı özgünlükteki yapıtlarıyla, anlatı üslubuna ve şiire getirdiği yeniliklerle edebiyat dünyasında ayrı bir yer edinen Georges Perec, 7 Mart 1936'da Paris'te doğdu, 3 Mart 1982'de Ivry'de öldü. Neredeyse tüm yaşamı boyunca Paris'te yaşadı. İkinci Dünya Savaşı'na katılan babası 1939'da öldürüldü. Almanlar Fransa'yı yavaş yavaş ele geçirirken, Perec akrabaları tarafından kırsal bölgeye götürüldü. 1942 yılı sonlarında Paris'te kaybolan annesinin de daha sonra Auschwitz'de ölmesiyle, altı yaşında öksüz kaldı ve halasıyla eniştesi tarafından büyütüldü. Yahudi kökenli oluşunu ve anne babasını savaşta kaybetmesini hiçbir zaman açıkça irdelemese de, bunlar yapıtlarında alttan alta her zaman var olan unsurlar oldu.
Perec eğitimini tamamladıktan sonra, bazı dergilere yazılar yazmaya başladı. 1965'te ilk romanı Les Choses. Une histoire des années soixante (1965; Şeyler - Altmışlı Yılların Bir Hikayesi, çev.: Sevgi Tamgüç, Metis Yay., 1998) ile Renaudot Ödülü'ne layık görüldü. O tarihten itibaren birbiriyle hiçbir benzerlik taşımayan yirmiden fazla kitap yayımladı.
Perec, 1960'ta Raymond Queneau ve François Le Lionnais tarafından kurulan, Paris merkezli OuLiPo'nun (Ouvroir de Littérature Potentielle-Potansiyel Edebiyat Atölyesi) üyelerindendi. Italo Calvino, Harry Matthews, şair ve matematikçi Jacques Roubaud'nun da üyesi olduğu, matematik, mantık ya da satranç gibi başka alanlardan biçimsel olarak yararlanan, edebiyatı bu alanlardan ödünç aldığı yeni yapılar ve örneklerle genişletmeye çalışan OuLiPo'nun başını çeken edebiyatçılardan biri oldu.
Perec, romanlardan toplu çapraz bulmacalara, denemelerden taşlamalara, şiirlerden sözcük oyunlarına çeşitlilik gösteren yapıtlara imza attı. Tersinir sözler, evirmeceler, sözcük oyunları Perec'in yapıtlarından hiç eksik olmadı.
1969'da hiç "e" harfi kullanmadığı La Disparition (Kayboluş) adlı romanı yazdı. Kayboluş bir adamın ortadan kayboluşunun hikâyesidir ve adamın kaybolduğu dünyada "e" harfi de kaybolmuştur, ancak romanın hiçbir karakteri dildeki yer değiştirmelerin, benzetmelerin, tahrif etmelerin ve böyle bir evrenin boşluğu doldurmak için giriştiği sonu gelmeyen hilelerin farkına varmaz. Böyle bir dünyada arkadaşları Anton Ssliharf'i boşuna arar ve birer birer yok olurlar.
İnsanın yaşadığı ortamı keşfe çıkan Perec, kimi zaman sivri dilli bir alaycılıkla, kimi zaman da takıntılı bir yöntemcilikle romanlar yazdı. Özel hayatı konusunda her zaman ketum olsa da, yapıtları otobiyografik unsurlarla doludur. 1973 yılında yazdığı La Boutique Obscure, 1975'te kaleme aldığı W ou le souvenir d'enfance (W Ya da Bir Çocukluk Hatırası, çev.: Sosi Dolanoğlu, Metis Yay., 2001), 1978'de yayımlanan Je me souviens, otobiyografik özellikleri daha öne çıkan yapıtlarıdır.
Perec'in en önemli yapıtlarından biri de, 1978'de yayımlanan ve Medici Ödülü'ne layık görülen La vie mode d'emploi'dır (Yaşam Kullanma Kılavuzu, çev.: İsmail Yerguz, Yapı Kredi Yayınları, 2001).
Harflerle ve sözcüklerle oynamayı çok seven Perec, dili neşeli bir oyun ve keşif alanına, kapıları şiire olduğu kadar derin felsefi düşüncelere de açılan bir laboratuvara çevirmiştir.
