Yazar:
Edward Bernays
Çevirmen:
Sevinç Seyla Tezcan
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 46 dk.
Sayfa Sayısı:
168
Basım Tarihi:
18 Nisan 2023
İlk Yayın Tarihi:
Haziran 2004
Yayınevi:
Pegasus Yayınları
ISBN:
9786254103964
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Propagandaİnsan ve Hayat
Propaganda isimli kitap ile Edward Bernays, kitleleri yönlendirmenin ardındaki düşünceyi irdeliyor. Bunu da irdelerken kitle psikolojisi ve bilinçaltı önemli yer tutuyor.
Kitap, Mark Crispin Miller'in giriş yazısıyla başlıyor. Miller burada hem propaganda kelimesinin tarihi yolculuğu hakkında hem de Bernays'ın propaganda ve halkla ilişkilerle ilgili düşünceleri hakkında bilgi veriyor. Ayrıca yine bu düşünce ve buna karşı gelen eleştirilere de yer vererek ön bilgilendirme sağlıyor.
Görünmez elin ya da yapıların propagandanın arka planında yer alan ana unsur olduğunu ifade ediyor. Peki, neye ve kime göre satın alıyoruz? Eğer bir takım elbiseyi ya da günümüzden bir örnek vermek gerekirse telefon, spor ayakkabısını kişi kendi zevkine ya da ihtiyacına uygun olduğu için mi alıyor yoksa görünen ya da görünmeyen elin çeşitli unsurları devreye alarak bunun ihtiyaç olduğunu beyne zerk etmesiyle mi satın alma gerçekleşiyor? Kıyafet, ayakkabı, elektronik araçları biz mi alıyoruz yoksa birileri mi bizlere aldırıyor? Peki bu tercihler bizim mi yoksa beynin buna inandırılması neticesinde farkına varmadan birilerinin zevkleri, tercihleri bizim de sevdiğimiz şeye mi dönüşüyor?
Bu durum siyaset sahnesinde de aynı şekilde gerçekleşmiyor mu? Seçim zamanı siyasi partiler, kendi seçtikleri adayları vatandaşın önüne çıkartıp bunları oylamamızı istemiyor mu? Seçmen de kendi adayı/adayları sandığı bu kişilere gidip oy vermiyorlar mı? Bu durumda herhangi bir kıyafetten ne farkı oluyor? Lakin bunlar öyle güzel yapılıyor ki ( -ki propaganda ve halkla ilişkiler) vatandaş ya da seçmen bunları kendi aldığına ya da seçtiğine kendini inandırıyor. Bir anda benim seçtiğim ya da aldığım oluyor; bu durumda benim beğendiğim ya da benim adayım oluyor? Bernays burada kitle psikolojisi ve bunun
PropagandaSiyaset
1928’de yazılmış olmasına rağmen 2025’te hâlâ güncelin ötesinde; çünkü anlattığı sistem şu anda tam kapasiteyle işlemektedir.
Okumanızı kesinlikle tavsiye ederim. ama okuduktan sonra haberleri, reklamları, politikacıları aynı gözle bakamayacaksınız.
Kitap, günümüzde siyasi kampanyalardan sosyal medya algoritmalarına, reklamlardan pazarlamaya kadar birçok alanda kullanılan kitle iletişim ve ikna tekniklerini öngörmüştür. Bernays'ın teknikleri, insanları farkında bile olmadan etkilemeyi ve yönlendirmeyi amaçlar. Bu yönüyle kitap, okuyuculara hem bir uyarı hem de modern dünyanın ardındaki manipülasyon mekanizmalarını anlama kılavuzu niteliğinde.
Beyninizi Yıkamanın Kullanma Kılavuzu
Puan vermedi·168 syf.·
2025 5. kitabı
Edward Bernays’in Propaganda kitabı… Hani bazı şeyleri öğrendikten sonra bir daha asla aynı gözle bakamazsın ya? İşte bu kitap o kategoride. Yani, bir hamburger reklamını izlerken “Evet evet, şu an manipüle ediliyorum” diye fark edeceksin ama yine de o hamburgeri isteyeceksin. Bernays, tam da bunu anlatıyor.
Bernays kim mi? Sigmund Freud’un yeğeni. Düşünsene, çocukken aile yemeğinde “Hadi bakalım bilinçaltınızı konuşalım” diyebilecek biri. Ama Bernays sadece Freud’un “insanlar irrasyoneldir” fikrini almakla kalmamış, onu bir ticaret silahına çevirmiş. Reklamcılığın ve halkla ilişkilerin atası sayılıyor. Yani bugün “Bu ürünü almalıyım çünkü özgürlüğümü temsil ediyor” diye düşündüğün şeyin arkasında o adamın fikirleri var.
Kitapta Bernays, propagandayı kötü bir şey olarak göstermiyor, aksine modern toplumların işlemesi için bir zorunluluk olarak sunuyor. Ona göre insanlar kitle halinde hareket etmeye yatkın ve yönlendirilmekten hoşlanıyorlar. Yani “Ben özgür irademle seçiyorum” diye düşündüğünde bile, aslında bir yerlerde biri senin yerine düşünmüş olabilir. Ve bu düşünce biçimi Bernays için bir sanattı.
Kitabın belki de en vurucu kısmı, halkın nasıl ikna edileceğine dair verdiği örnekler. Mesela, kadınların sigara içmesini “özgürlük simgesi” haline getiren kampanyayı hatırlıyor musun? İşte o Bernays’in zekâsının ürünü. “Torches of Freedom” diye adlandırılan bu kampanya sayesinde kadınlar sigara içerken kendilerini bağımsız hissetmeye başladılar. Sigara şirketleri mi? Onlar da cüzdanlarını bağımsızlaştırdı tabii.
Propaganda’yı okurken insanın içinden iki şey geçiyor: “Vay be, ne zeki adammış!” ve “Bir dakika… Bu çok korkutucu!” Çünkü Bernays bize sadece pazarlamayı anlatmıyor; aynı zamanda medyanın, siyasetin ve popüler kültürün nasıl manipüle edildiğini de gözler
TANINMIŞ OTORİTE
Puan vermedi·168 syf.·
2025 1984. kitabı
Öncelikle kitap kapağı, kitabın içeriğine uygunluk göstermeyen bir tasarım olmuş.
Propagandanın tanım, tanım yanlışı ve imajını temel konu almış.
Kitap içinde bölümlerle açıklayıcı bir içerik oluşturulmuş. Sonuç olarak arz talep kişilerin kişisel kitlelerine farklı bir bilgi sunmaya çalışılmış. Kitap aslında bildiğimizi hayat standartlarımızda ne kadar ne ölçüde, bir şekilde ne kadar yaşam alanımız da talep ettiğimizi yada görmezden geldiğimizi anlatıyor. Çok ilgi çekici değildi kendi adıma.
Hayatımda ilk defa kitabın yazarını yeren bir önsöz gördüm :D Tesadüfen kitap fuarında gördüğüm, elim boş çıkmayayım diye öyle çok da araştırmadan aldığım bir kitaptı. 100 yıl önce yazılan bir kitap olmasına rağmen bugün halen geçerliliği olan şeyler anlatıyor, sadece örnekleri eski kalıyor. Genel olarak sevdim, fakat sonlara doğru epey sıktı beni. Genel olarak "halkla ilişkiler" kavramı ve siyasetle ilgili kısımları daha çok ilgimi çekti sanırım. Önsözün bu kadar farklı ve etkili olmasından sonra yazar Edward Bernays'ı daha detaylı araştırdım. İnsan her gün ne kadar cahil olduğunu fark ediyor işte cahiliz ve öyle de öleceğiız galiba... neyse bilmeden güzel bi kitap almışım, eferim bana... Not: "the century of the self" belgeselini de mutlaka izleyiniz.
Edward Bernays, Freud'un yeğeni. Freud'un çalışmalarına farklı bir bakış açısı getirerek, psikanaliz ve bilinçdışının manipüle edilebilmesi gibi kavramları 'iş dünyasına' taşıdı. Nitekim 1920'li yıllara kadar ihtiyaç odaklı üretim ve tüketim dengesi varken, bunu toplumları manipüle ederek 'tüketim toplumuna' dönüştüren insan. Kitap da haliyle yukarıda bahsettiğim temel noktaları işliyor. Kitap okunabilir fakat alternatif olarak Bernays ve toplum manipülasyonunu çok güzel işleyen 'Century of Self' isimli dört saatlik belgesel de izlenebilir.
Propaganda nedır=?Neden yapılır? Hangı hedefler ıcın yapılır? Kıtlelerı kontrol etmek ıcın en etkılı yol olan propagandanın neden sonuc ılıskısınde nerden cıktıgı ve nelere yol actıgı (olumlu/olumsuz) en ınce ayrıntılarıyla anlatıldıgı guzel bır eser. Poltikacilarin ve universite akademisyenlerinin kullandigi propagandayi yakindan tanimak hangi yollar icin kullandigini bilmek icin arastiranlar mutlaka okusun...
Propaganda bir sanattır ve bu sanatı doğru icra eden kimseler; kitleleri kontrol eden onları farklı fikir ve tutumlara sevk eden geleceğin iktidar sahipleri olacaktır.
Propaganda… Çoğu insan bu kelimeyi duyduğunda aklına yalanlar, manipülasyonlar ve karanlık siyasi oyunlar gelir. Ama gerçekten bir soru var: Ya propaganda sandığımızdan çok daha derin bir şeyse? Ya sadece insanları kandırmak için değil, modern toplumun çalışabilmesi için gerekli bir mekanizmaysa? Edward Bernays tam olarak bunu savunur. Ona göre propaganda, modern dünyanın görünmeyen işletim sistemidir. Ve belki de en rahatsız edici fikir şu: Biz düşündüğümüz kadar özgür değiliz.
Bernays’e göre toplum, aslında perde arkasındaki küçük ama etkili bir grup tarafından yönlendirilir. O buna “görünmez hükümet” der. İlk bakışta bu fikir abartılı gelebilir. Ama günlük hayatını düşün: Ne yiyeceğine, ne giyeceğine, hangi markayı seçeceğine ya da hangi siyasi görüşe yakın hissedeceğine karar verirken gerçekten tüm seçenekleri analiz ediyor musun? Yoksa sana sunulan seçenekler arasından mı seçim yapıyorsun? İşte Bernays’in iddiası tam olarak burada devreye girer: Sen seçim yaparsın, ama seçenekleri sen belirlemezsin.
Bu noktada işin psikolojik boyutu ortaya çıkar. Bernays, insanların rasyonel varlıklar olmadığını savunur. Ona göre çoğu kararımız bilinçli düşünceden değil, bilinçaltındaki arzular ve dürtülerden doğar. Bu fikir, Sigmund Freud’un psikanaliz teorilerine dayanır. Yani bir ürünü satın alırken aslında “Bu iyi mi?” diye sormayız; “Bu bana ne hissettiriyor?” diye sorarız. Bir araba sadece bir ulaşım aracı değildir; güçtür, statüdür, özgürlüktür. Bir ürünün değeri, onun fiziksel özelliklerinden çok, yüklenen anlamla ilgilidir. Propaganda da tam olarak bu noktada çalışır: Ürünleri değil, anlamları satar.
Aslında propaganda yeni bir şey değildir. İnsanlık tarihi boyunca var olmuştur. Antik çağlarda hatipler insanları sözleriyle etkilerdi, dinler ve ideolojiler kitleleri
Kitabın yazarının ismi kitabı gölgede bırakıyor desem abartmış olmam. Bernays ''halkla ilişkilerin babası'' olarak çoğu kişi tarafından az çok tanınır. Ancak kitabın kitleleri nasıl yönlendirileceği ile ilgili yazılan en önemli eserlerden birisi olduğunu ve günümüzde bile referans alınabilecek fikirler barındırdığını algılamak önemlidir. Kitap içerisinde bernays'ın uyguladığı bazı örnekler de bulunmaktadır. Örneğin, kadınların sigara içmesini sosyal olarak kabul edilebilir hale getirmek için düzenlediği “Özgürlük Meşalesi” kampanyası, toplumsal normları nasıl değiştirdiğinin çarpıcı bir örneğidir. Bu kampanya, propaganda tekniklerinin toplumsal cinsiyet algılarını nasıl dönüştürebileceğine dair de önemli bir vaka sunar. (Ancak Bernays'ın sigara şirketi ile yaptığı anlaşma bahsedilmez :). zaman geçtikçe bazı şeyler geçmişinden daha fazla tezahür eder. Görünmeyenler görünenlerden daha fazla önemlidir.
Yazar Hakkında
Edward BernaysYazar · 1 kitap
Edward Bernays, 22 Kasim 1891 yılında Viyana’da dünyaya gelmiş, 1 yaşındayken ailesi ile birlikte Amerika Birleşik Devletleri’ne göç etmiştir. Bernays ve ailesi New York’un kuzeyinde orta halli bir bölgeye yerleşmişler yeni çevrelerinde Alman – Yahudi burjuvasnı korumaya çalışmışlardır. Bu gelenek, ailenin Haham, üniversite profesörleri ve tüccar üyeleri tarafından belirlenmiştir. Bernays’ın dedesi ve babası kısa bir süreliğine Viyana’da sosyal bilimci Lorenz von Stein için sekreter olarak çalışmışlardır. Edward Bernays, Sigmund Freud’un hem baba hem de anne tarafından yeğenidir. Annesi Anna, Freud’un kız kardeşi, babasının kız kardeşi ise Marthada Freud’un karısıdır. Babasının belirlediği ancak Bernays’ın hiç sevmediği Cornell Üniversitesideki tarım eğitiminden sonra, babası onun aile şirketi olan Produce Exchange’de çalışmasını istemiş, ancak Bernays hiçbir zaman bu fikre sıcak bakmadığı için Damaged Goods adlı tiyatro oyunu ile ilgili “promosyon fikirleri” ona basın ajanı olarak iş getirene kadar kısa bir süre için Medical Review of Reviews, Dietetic and Hygienic Gazette gibi ziraat, beslenme psikolojisi dergilerinde muhabir olarak çalışmış, 1913 yılında bir doktordan Medical Review of Reiews’a gelen makale yaşamını değiştirip halkla ilişkilere girmesine neden olmuştur. Daha sonra bu dergi ile birlikte Sosyolojik Fon Komitesi’ni kurarak oyunun New York’ta sahnelenmesini sağlamıştır.
Damaged Goods, toplumda büyük ses getirmiş, Bernays da tıp dergilerinde çalışmaktan sıkılmış, Freud’u ziyaretinden sonra basın ajanlığının büyüsüne kendisini kaptırmıştır.
Ailesinin köklü geçmişi ve sahip olduğu imtiyazlar onun muazzam fikir üretme gücünün gelişmesinde büyük rol oynamıştır. Bernays, 1920’lerin başında Freud’un eserlerini İngilizceye çevirmeye başlamıştır. Freud’la olan yakın ilişkisi, onun psikoanalitiğin kuralları ve halkla ilişkiler arasında bir bağ kurmasına yardımcı olmuş, psikolojinin halkla ilişkilerdeki iki yönlü iletişimin temel dayanağı olduğuna inanmasını sağlamıştır.
Bernays, Freud’a hayatı boyunca destek olmuş, onun psikanalizle ilgili Almanca kitaplarını İngilizceye çevirmiştir. Bernays, eşi ile gittiği Avrupa gezilerinde amcasını ziyaret etmeyi hiç ihmal etmemiştir. Freud ile olan ilişkisinden dolayı insan davranışlarına önem vermeyi, karşısmdalciyle olan ilişkilerini buna göre düzenlemeyi öğrenmiştir.
Bernays, psikoanalitik kuramı ortaya atan Freud’a yaşamı boyunca destek olmaya çalışmıştır. Freud’u ekonomik sıkıntıdan kurtarmak için Avrupa’da yayınladığı psikoanalitik ile ilgili Almanca kitapları, Bernays’ın İngilizce’ye çevirterek maddi çıkar elde etme düşüncesi ile bu işe giriştiğini düşünmüştür. Zaman ile yeğeninin iyi niyetini, kavramış, Amerikalılar’a karşı fazla sempati duymadığı halde kitaplarının bu ülkede yayınlanmasını kabul etmiştir. Bunun yanı sıra Bernays, Amerika’da Freud’a tedavi etmesi için pek çok hasta bulmuş ama ünlü bilim adamı, bu teklifi birçok bahane ileri sürerek geri çevirmiştir. Bu arada Bernays, karısı Doris Fleischman ile birlikte gittiği Avrupa gezilerinde Freud’u ziyaret etmeyi ihmal etmemiştir. Ayrıca Freud’un doğum günü için 1931 yılında, New York’taki seçkinleri davet ederek bir parti düzenlemiş, bu partiye katılanlara Freud telgrafla teşekkür etmiştir. Bernays, 1936 yılında Freud’un 80. yaş günü nedeni ile bir parti daha düzenleyerek, Amerika’nın seçkin kesiminin psikoanalitiğin kurucusunu tanıması için büyük çaba sarfetmiş ve bunda da oldukça başarılı olmuştur. 1939 yılında Freud 10 yıldır savaş verdiği kansere yenilmiştir.
Bernays, aynı zamanda modern propaganda tekniklerinin ileri görüşlü bir mimarıdır. 1920’lerin ilk yıllarından itibaren kitle psikolojisi, A.Ş. Projeleri, politik inanç teorilerini birleştirmede yardımcı olmuştur.
Bernays, Damaged Goods projesinden sonra Metropolitan Musical Bureau’da çalışmaya başlamış, burada Diaglieff Rus Balesi ve Crauso için görkemli bir turne düzenlemiş, bu da o yıllarda büyük yankı uyandırmıştır.
Daha sonra, 1. Dünya Savaşı sırasında ABD’ye “foot soldier” olarak hizmet etmiştir. 1917’de seferberlik ilan eden büyük Amerikan propaganda aygıtı “Halkı Bilgilendirme Komitesi” , savaşı “Demokrasi İçim Güvenli Dünya” adı altında paketlemiş, reklamını yapmış ve satmıştır. Halkı Bilgilendirme Komitesi’nin savaşı pazarlama tekniği günümüze kadar bir kalıp halinde gelmiştir.
1919 Haziran’ında müstakbel eşi Doris Fleischman ile birlikte ilk ofisini açmış ve o yıldan itibaren basın ajanlığını bırakarak halkla ilişkiler danışmanı olarak çalışmalarına devam etmiştir. 1922’de New York’ta ilk halkla ilişkiler dersini vermiş, 1923 yılında Cyristallizing Public Opinion adlı kitabıyla da ilk halkla ilişkiler kitabını yazmış, bu konuda da bir ilk olmuştur.
1920’lerde Bernays, şirket indirim kampanyaları ile popüler sosyal nedenler arasındaki bağlantıyı bulmuştur. Bu arada, Amerikan Tütün Şirketi için çalışırken New York’taki kadın hakları savunucularını Lucky Strike sigaralarının “Özgürlüğün Meşalesi” olduğuna ikna etmiştir. 1929’un Ekim ayında Bernays, şu anda aşina olunan “Global Medya” olayını bulmuştur. O sıralarda Bernays General Electric firmasının sponsorluğunda, ampulün 50. Yıldönümü kutlamalarını dünya çapında “Işığın Altın Jübilesi” adı altında düzenlemekle meşgul olmuştur.
Bernays ayrıca, 1. Dünya Savaşı sonrasında Litvanya’nın bağımsızlığının Amerika tarafından tanınmasını sağlamış, Ivory Sabunları ve Dodge otomobilinin tanıtımını üstlenmiştir. Venida Saç Bonesi ve Philco gibi çalışmalarında da iki yönlü asimetrik modelin öncülüğünü yapmıştır.
Dr. Joseph Goebbels, Bernays’ın yazılarından ve çalışmalarından ilham aldığını söylemiştir. Bernays’ın savaşla ilgili çalışmaları, 2. Dünya Savaşı sırasında da devam etmiştir.
Diğerlerinin aksine Bernays’ın kariyeri, ABD’de halkla ilişkiler pratiği ve stratejisi üzerinde yoğunlaşmıştır. 1962 yılında halkla ilişkiler faaliyetlerini bırakmış ancak 1988 yılında halkla ilişkiler alanında makaleler yazmaya, röportajlar vermeye devam etmiştir. 8 Mart 1995 yılında vefat etmiştir.
