Ulysses denince, ister istemez sözcük oyunlarının izini sürmekten perişan olmuş, göndermelerin şiddetinden bitip tükenmiş ya da daha çok ikinci sayfayı bile göremeden lanetler okuyarak kitabı elinden atmış bir okur profili geliyor insanın gözü önüne.
Özünde Yahudi, Protestan kilisesinin öğretilerine inanmayan, sonradan Katolik olan, ama evrime inanan Bloom; Tanrı, inanç, Hristiyanlık ve kilise kavramlarına her zaman mesafeli ve alaylı yaklaşan biridir. Bloom’un zihni aracılığıyla Joyce, başta öte dünya anlayışı olmak üzere tüm dinî değerleri ve ritüeli acımasızca yargılar.
Ulysses'ın temel fikri, Dublin'deki ortalama bir adamın ortalama bir gününü alıp onu Yunan destansı miti seviyesine çıkarmaktır.
Kitaba Stephen'la başlıyoruz ama o kahraman değil - Leopold Bloom kahramanımız ve kitabın büyük bir kısmı Bloom'un gününü takip ediyor. Bloom çeşitli şeyler yapıyor (gazete ofisine gidiyor, bir cenazeye katılıyor, sahile gidiyor, daha sonra bir hastaneye gidiyor, sonra Stephen'la sarhoş oluyor, karısı uyurken ve rüya görürken gece geç saatlerde yatağa yığılıyor) ve çeşitli bölümler farklı stillerde ve seslerde yazılmış (bir bölüm oyun senaryosu gibi yazılmış, bir bölüm Katolik ilmihali gibi, bir bölüm bize İngiliz dilinin tarihini anlatıyor, son bölüm Bloom'un karısı Molly'nin uyurkenki bilinç akışı) ve bunlar çeşitli Homeros'un Yunan mitlerinden yankılar taşıyor
Hepimizin bildiği gibi sadece 1 günü, 16 Haziran’ı anlatan bu kitap, edebiyat çevrelerinde büyük bir şöhrete sahip… Ana kahramanı Bloom üzerinden bilinç akışı tekniğiyle yazılmış. William Faulkner’in bilinç akışı tekniği ile yazdığı Ses ve Öfke’sini okuyabilmiştim. Ulysses ‘i okudum ama bilinç akışı hiç bana göre değil.. Başkalarının bilinci hele ki kültür farkıyla farklı bir akışa sahip olunca beni hiç çekmiyor.
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Ulysses nam-ı diğer James Joyce’ un Ulu sesi
Modern Edebiyatın Ulvi Sesi
James Joyce’un bilinç akışı tekniğindeki ustalığıyla bir günlük zaman dilimini anlattığı eseri 20. yüzyıl edebiyatta modernizm hakareketini başlatan kitaplardan biri olarak gösterilir. İrlandalı yazar kitabını “Ulysses’in içine o kadar çok bilmece, bulmaca, gizem ve muamma koydum ki, bu profesörleri yüzyıllarca meşgul tutacak ve ne demek istediğimi tartışacaklar, insanın ölümsüzlüğü garantilemesinin tek yolu da budur.” sözleriyle anlatır. Ulysses Dublin’de geçen tek bir günü 16 haziran 1904 perşembe gününü anlatır. (James Joyce eşine aşık olduğu günü seçmiş) .Kitapta üç karakterin hayatlarının yanı sıra, Dublin sokakları ayrıntılı bir şekilde aktarılır, Joyce “Bir gün Dublin yıkılırsa bu romana bakıp yeniden yapılsın diye yazdım.'' sözüyle betimlemelerinin gerçeklik unsurlarını vurgulamıştır.
Kitabın derinliğinde bakış açısı, anlatım tutumu, anlatıcının kimliğiyle insanların bir günün içine beşeriyete dair neler sığdırabildikleri ,zihinlerinden akıp giden düşünceleri yer alır. Kahramanları gün boyunca takip eden olay örgüsü , kafalarından geçenleri ayrıntılarıyla tasvir ederek kendine özgü bir yöntemle anlatıcı ile karekterlerin iç sesi birbirine geçer ve birden bire gerçekten sanrıya, bir dimağdan diğerine atlayarak , kelime oyunlarıyla bulmacaya dönüşütürür. Leopold Bloom’un evinden çıkmasıyla başlayıp bir cenazeye iştirak etmesiyle devam edip Dublin sokaklarında geçirdiği tek bir günde ana karakterin ağzından, sonra diğer önemli karakterin dilinden, iç sesten, zihinden , anlatıcıdan , bilinç akışı tekniğiyle nakledilir. Eser Homeros’un Odysseia’sı üzerine kuruludur, kahramanlar yazarın yaşadığı dönemdeki Dublin’nin yoksul insanların dünyasındakilerle yeniden biçimlendirilir, her bölüm farklı
Yirminci Yüzyılın Üç Büyük Romanından Biri: UlyssesEdebiyat & Roman
Ulysses adını Homeros'un ünlü destanlarından Odysseia'nın latincesinden almıştır ve destan ve roman arasında karakterler açısından benzerlikler bulunur. Romanın kahramanlarından Leopold Bloom Odysseus ile, Molly Bloom Penelope ile ve Stephen Dedalus da Telemakhos ile benzeştirilmiştir.(1)
Roman Dublin’de bir tek günde geçer, Nora Barnacle'ı sevdiğini anladığı gün olan 16 Haziran 1904 gününde. Bu nedenle 16 Haziran Dublin’de “Bloom’s Day” olarak festival ile kutlanır.
Öğrenci Stephen Dedalus ile serbest çalışan Yahudi asıllı bir reklam toplayıcısı olan Leopold Bloom'un karşılaş(tırıl)maları. Ancak asıl anlatılan, bu iki kişinin bireysel kimliklerini aşan daha büyük bir gerçeğin parçası olduklarıdır: Stephen "sanatsal" doğanın, Bloom ise "bilimsel" doğanın temsilcileridir. Öte yandan, bu iki dışlanmış kişilik, hem Joyce hem de birbirleri için de özel bir öneme sahiptirler. Stephen, Joyce'un gençliğinin, Bloom ise olgunluğunun yansımalarıdır; Bloom, Stephen'ın, deyim yerindeyse, "manevi babası"dır. Ama kitabın edebiyat açısından asıl önemi, çatısının Homeros'un destanı Odysseia ile simgesel koşutluğundan ve Joyce'un kullandığı değişik teknik ve biçemlerden, özellikle de 18. ve son bölümde Bloom'un karısı Molly'nin düşüncelerinin yansıtıldığı "bilinç akışı"ndan gelir. (2)
1920 yılındaki yapılan ilk baskısı Joyce’un göz rahatsızlığından ve dizgicilerin Fransız olmasından dolayı
Yanlışlıklarla doludur. Joyce’un göz rahatsızlığın tanısı üveittir, buna bağlı olarak 8 kez ameliyat da olmuştur. Bazı resimlerde bir gözü kapalı olarak çıkmasının nedeni budur. Joyce da romanın kahramanı Stephen Dedalus gibi Tıp Fakültesi’ni yarıda bırakmıştır.
Yazar ölüm döşeğindeki son sözü Ulysses’e ithafen “Kimse de mi anlamamış?” olduğu rivayet edilir.
Oğuz Atay’ın da benzer yazım teknikleriyle
Akademisyenler ile okurların ortak anlamadığı eser: Joyce'u ölümsüz kılan...Edebiyat
Her yıl eserin geçtiği Dublin dahil pek çok kentte "Bloomsday" adıyla kutlanan ve temelinde kahramanların kentte geçirdiği 18 saati anlatan (16 Haziran 1904), roman sanatında 19yy'ı kapatıp modernizme geçişi başlatan Joyce'un bu kült kitabını, aralıklarla ve araya başka kitaplar da alıp çapraz okumayla 3 haftada bitirdim! Öncelikle; kitabın Yky'nın Nevzat Erkmen ilk çevrisinin inanılmaz zorluğu (bulmaca gibi numaralandılmış, çözüm için ayrı bir sözlük çıkarılmış, yazarın yaptığına benzer türetilmeye çalışılan kelimeler- çımkırılmak, tıpışlamak, keşkekaleyhisselam, ledünniyat, ötleğen, ezinç, meşugah, şikemperver, karıncaezmezgıcırtı, çakalavengaz, Havet evyır gibi) karşısında akademik inceleme yapmayacak okurlara kitap dostlarımın telkiniyle de başka çeviriden (ödüllü çevirmen #fuatsevimay ) okuma yapmalarını tavsiye ederim. Böyle zirve ve ağır bir esere hazırlık için; Homeros'un özellikle #odeyssia ile Sheakspeare'in #hamlet başta olmak üzere oyunlarını okumuş olmalarını da en azından salık veririm.
Eser, Odeyssia destanı'nın modern versiyonu gibi 18 bölüm ve benzer vurguları barındırıyor. Ulysses kelimesi de zaten destanın Latince karşılığı. Temel karakterler; Leopold Bloom (11 yaşındaki oğlunu kaybeden, 15 yaşında kızı ve soprano karısı olan, yahudilikten katolikliğe geçen, hayata bilimsel bakan 38 yaşında reklamcı) ile Stephen Dedalus (22 yaşında, yazar olma hayalleri olan artistik genç), tüm yaşanmışlığıyla Dublin kenti ve son bölümde soprano Molly Bloom'dur. Önsöz'de Enis Batur'un da dediği gibi, kendi Babil kulesini inşa etmek isteyen Joyce, bir destan formunda Dublin Martello kulesinde kurguyu başlatıp bitirir. Aslında basit konudaki bu eseri ölümsüz kılan; hemen tüm edebi sanat (makale,destan, şiir, öykü, tiyatro...) ve tekniklerin (pastiş, kolaj,
Hatırlayamadığım bir kaynakta eşinin James Joyce'a "Neden insanların okuyacağı şeyler yazmıyorsun" diye çıkıştığını okumuştum. Kitabın bazı yerlerinde -karakter karmaşasıyla aşırı sıkı fıkı olduğumda- yengemize hak vermeden edemedim. Ulysses ne kadar ağır bir kitap da olsa Armağan Ekici'nin, çeviride oluşturduğu dil, onu gayet okunaklı kılmış. Önceki çeviriyi okumadığım için karşılaştıramam belki ama artık ne zaman bir kitabın çevirmen kısmında Armağan Ekici'nin adını görsem tereddüt etmeden okuyabileceğime eminim.
