Mən illərdir elmi fantastika oxuyuram. Ulduz döyüşləri, qalaktik imperiyalar, yadplanetlilərlə əl sıxmaq… Bunların hamısı gözəldir, rahatdır. Çünki orada hər şey aydındır: pis var, yaxşı var, texnologiya var, sonunda ya qələbə var, ya da faciə. Amma Stanislaw Lemin “Solaris”i... bu kitab oxuduqdan sonra məni günlərlə susdurdu.
Zahirən, sadə bir süjet: Kris Kelvin adlı psixoloq sirli “Solaris” planetinə göndərilir. Orada alimlər illərdir bu planetin üzərindəki nəhəng, düşünən okeanı tədqiq edirlər. Amma okean insanlara cavab vermir. Daha doğrusu, elə bir cavab verir ki, insan beyni bunu qəbul edə bilmir. Alimlərin başına gələnlər dəhşətlidir: okean onların yaddaşından, günahkarlıq hissindən, ən dərin travmalarından “qonaqlar” yaradır. Kelvinin yanına da illər öncə intihar edən sevgilisi Hari gəlir. O, canlıdır, qanı var, nəfəs alır – amma o, insan deyil. Okeanın Kelvinin beynindən “oxuduğu” bir layihədir.
Əvvəla, tənhalıq. Elə bir tənhalıq ki, nəinki başqa planetdə, öz yaddaşının içində belə tək qalırsan. Kelvin Harini sevir, amma bu sevgi əslində özünə işgəncədir. O, hər dəfə Harini görəndə öz günahını, öz bacarsızlığını, öz insanlığının çılpaqlığını görür. Okean isə bunu vecinə belə almır. Okeanın heç bir pis niyyəti yoxdur. O, sadəcə olaraq “başqa cür”dür. Bəlkə də o, sənət əsəri yaradır, bəlkə də oynayır, bəlkə də sınaq keçirir. Amma bizi, insanları, onun vecinə deyil. Bu, ən ağır həqiqətdir: Kainatda elə bir ağıl ola bilər ki, biz onun üçün maraqlı deyilik.
Lem, sadəcə, qorxulu hekayə danışmır. O, bütün elmi fantastika janrının əsas problemindən danışır: biz hər şeyi özümüzə bənzədirik. Yadplanetli axtarırıq? Onun da iki gözü, bir burnu olsun istəyirik. Onunla danışaq, əl sıxaq, bəlkə də vuruşaq. Amma “Solaris”dəki okean nə danışır, nə də əl sıxır. O, sadəcə
Stanislav Lemin "Solaris" romanı, elmi-fantastika janrının sərhədlərini aşaraq insanın dərketmə imkanlarının limitlərini, şüurun ontoloji mahiyyətini və yaddaşın insanı izləyən kölgə kimi təsirini araşdıran dərin və fəlsəfi əsərdir. Hadisələr sirli Solaris planetinin orbitində yerləşən tədqiqat stansiyasında cərəyan edir və hekayəni psixoloq Kris Kelvinin subyektiv baxış bucağından izləyirik. Kelvin elə radikal və fərqli, qeyri-insani bir yad zəka ilə qarşılaşır ki, bu qarşılaşma insanın öz biliyinə və kainatı dərk etmə qabiliyyətinə olan inamının nə qədər kövrək olduğunu bütün çılpaqlığı ilə üzə çıxarır.
Solaris adlı okean-planet elmin qarşısına hələ də həlli olmayan bir tapmaca qoyur. Onun bütün səthi mürəkkəb kolloid plazmadan ibarətdir. Bu maddə daim hərəkətdədir, sanki məqsədli, lakin bizim üçün anlaşılmaz strukturlar yaradır, eyni zamanda istənilən mənalı təmas cəhdinə inadla müqavimət göstərir. "Solarisçi"lərin nəsilləri bu planetin mahiyyəti haqqında bir-birinə zidd nəzəriyyələr quraraq bütöv bir elm sahəsi – "Solaristika" yaradırlar. Lakin zaman keçdikcə bu sahə yad fenomenləri dərk etməkdən çox, insan psixologiyasının labirintlərində azmağa çevrilir.
Kelvin köhnəlmiş, dağılmaq üzrə olan stansiyaya gəldikdə, digər alimləri dərin psixoloji sarsıntılar içində tapır. Onların hər birini "qonaqlar" izləyir. Bu qonaqlar alimlərin ən dərin xatirələrindən, sarsıntılarından və peşmanlıqlarından doğulmuş, neyron izləri vasitəsilə fiziki olaraq qüsursuz şəkildə yenidən qurulmuş varlıqlardır. Solaris insan beynində yayılan dalğaları tutur və "qonaqları" insan yuxuda olarkən (beynin müdafiə mexanizmlərinin zəifləməsindən istifadə edərək) yaradır. Okean beynin şüuraltı qatlarına, yaddaşın gizli "adacıqlarına" nüfuz edərək oradakı emosional proyeksiyaları kəşf edir. Lakin
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
İzlemediğim bilimkurgu filmi var mı? Bilmiyorum.. Okumadığım bilimkurgu romanları = Solaris hariç geri kalan hepsi.
Evet arkadaşlar benim, bilimkurgunun roman olarak aktarılmasına büyük önyargım var. Çünkü hep, romanda anlatılan kurgusal dünyayı, karakterleri, yaratıkları canlandıramam ya da hayal edemem düşüncesi ile bakarım ve öyle olduğuna da eminim. İnsanın tahayyülü, anlatan kişi kendisi olmadığı sürece, zayıftır her zaman.
Romana gelirsek; düşündüğümün aksine iyi ilerleyebildim. Solaris gezegenine atanan bir araştırmacı, ele geçirilen insan bedenleri vs. Yalnız romanda farklı bir konu vardı. Öz psikoloji ve bilinçaltı üst düzey anlatıma sahipti. Bu konu gayet etkili ele alınmıştı bir bilimkurgu romanına göre. Anlatımı yalın, kafa karıştırıcı değil, ama kitap bana tam geçti mi? Biraz düşünmem lazım.
10/10
2026 2. kitabı
بسم الله الرحمن الرحيم
Bugünkü esere Gazali ve Cevahirü'l-Kuran, sözü uzatmadan başlayayım.
Gazali bu eserde, Kur’an’ı klasik tefsir anlayışının ötesinde, mana ve maksat merkezli bir bakış açısıyla ele alır. Gazâlî’ye göre Kur’an, yalnızca okunacak bir metin değil; insanı marifetullah’a ulaştıran ilahî bir rehberdir.
Eserde ayetler “cevher” ve “inci” metaforlarıyla değerlendirilir; zahirde görünen lafzın ötesinde, ulaşılması gereken bir öz bulunduğunu vurgular. Kitabın özellikle yarısından sonra, Gazâlî’nin “cevher” ve “inci” olarak nitelediği ayetleri tek tek sıralaması, eserin sistematik yönünü gösteriyor.
Eserde bulunan en önemli şey manevi bilgi vermekten çok manevi bilgilerin nasıl bulunduğuna ve bulunabileceğine örnek verip daha sonraki ayetlerinde buna kıyas ederek bireyin kendi muhakeme tarzıyla bu ayetlerin derin derin tarafına kendi çabasıyla uğraşması gerektiğini bildirmektedir. Çünkü manevi alemde herkesin derecesi farklıdır ve muhakeme tarzına göre ona verilecek olan manevi ilimle farklıdır der.
Bu yönüyle eser, bilgi aktarmaktan çok idrak kazandırmayı hedefleyen, Kur’an’la kalp arasında bağ kuran bir eserdir. Kur’an’ı derinlikli okumak isteyenler için önemli bir başvuru kaynağıdır.
Vallahu a'lem.....
Sadəcə Möhtəşəm.1000Kitap
10/10
Elmi-fantaziya , fəlsəfi mövzular, insanın özünüdərk etmə məsələsi, əxlaqi dilemmalar və s. Yan-yana gələndə elmi-fantaziya digərlərinə uzaq qalır amma bu əsərdə bunların hər biri son dərəcə ustalıqla işlənib.
Bu əsər Lemin ədəbiyyatından oxuduğum 3-cü əsər oldu və digər əsərlərində olduğu kimi bu əsəri də orjinallığı və quruluşu ilə məni sözün əsl mənasında məst elədi. Bu məqamda əsəri 2 əsas hissəyə ayırıb bunlar haqqında ayrılıq da danışmaq daha məqsədəuyğun olar.
İlki sözsüz ki Lemin incəliklə qurulmuş dünyası , elmi terminologiyası və bunların məntiqi uyğunluğudu. Əslində bu bəzi oxurlar üçün ağır ola biləcək bir məsələdi çünki bu əsərdəki terminologiya daha mürəkkəb bir konstruksiyaya sahibdi və yavaş-yavaş oxunması daha yaxşı olar. Ancaq ümumi baxıldıqda əsasən fizika elminin sonuna qədər işlədərək yaratdığı qurğular , kosmik gəmilər və ən əsası solaris oxunulan zaman insan təxəyyülündə rahat şəkildə formalaşa bilir.
2-ci hissəyə gəldikdə işlər biraz qarışır.(1-2 ci hissələr kitab daxilində olan bir məqam deyil sadəcə detallandırma daha rahat olsun deyə qeyd etmişəm) burada baş personajın qarşılaşdığı insanlar , planetin əsas sakini olan okean və xatirələr hekayənin əsas axınını yaradır. Və bu qarşılaşmalar yanaşı planeti araşdırma missiyasının icrası zamanı artıq biz əsərin fəlsəfi hissələri ilə qarşılaşırıq ki bunlar, Tanrı məsələsi, əxlaq məsələləri , insan varlığının önəmi, ümumi cəmiyyətin Tanrı və din yaratmağa olan meyli və daim öz içində bölünməsi kimi məsələlərdi.
Əslində haqqında çox danışmaq olar amma məncə oxunub anlaşılmalı olan kitablardandı. Ona görə də daha çox detala girmədən kitabdan çox sevdiyim bir ifadə ilə bitirəm.
Saatleri yapan, ama saatlerin ölçtüğü zamanı yaratamayan bir Tanrı.
Fazla söze hacet yok. İmanî mevzuları ve birçok cevapsız kalan soruları “iki kere iki dört” katiyetiyle ispat ve izah etmiş Said Nursi Lem’alar’da.
Kitapta özellikle 30. Lem’a’yı okurken çok büyük lezzet aldım. Ruh kanatlandı ve ufuk alabildiğince uzaklara açıldı… Çok başka, “dünyada yazılmamış” sanki 30. Lem’a…
Onbirinci Lem’a’da da Efendimiz a.s sünnetine be uygulanmasına dair muazzam bir sunumu var Said Nursi’nin. Çok öz ve manidardır, sünnet-i seniyyeye dair, Onbirinci Lem’a.
Sondaki “Münacat” kısmıysa, Risale-i Nur külliyatının sıkışmış, sıkıştırılmış özü gibi. Bir çekirdek misali. Okuyunca anlayacaksınız.
Risale-i Nur okuyanlar bilir ki, bir defayla okunup atılmaz bu kitaplar. Hep okumalı, sürekli okunmalı, dönüp dönüp tekrar okunmalı Risale-i Nur. Her okunuşta farklı diyarların kapılarını aralar size Risale-i Nur. Okudukça kalbiniz ve ruhunuz yükselişe geçer, bunu hissedersiniz.
Risale-i Nur, müslümanların değil tüm insanlığın kitabıdır. Zira dil ve üslubu da bize bunu söyler. Herkes okumalı, ama herkes. Ate de okumalı, Hristiyan da okumalı, Yahudi de, Hindu da. Ama en çok Müslüman okumalı.
Vesselam…
