Bu güne kadar her yaştan milyonlarca insan onların dokunaklı hikayesini okudu; tıpkı Budapeşteli çocuklar gibi herkes Boka’nın cesaretine hayran oldu, Nemecsek’in ürkek ama kahramanlığı karşısında gözyaşlarını tutamadı.
Şimdi artık Pal Sokağı Çocuklarının Arsa’sında kocaman çok katlı evler var. Ama be gam! Dünyanın bütün çocukları PAL SOKAĞI’ndadır.
Mussolini’nin 1926-1937 yılları arasında hapiste tuttuğu İtalyan Markisist, gazeteci, eylemci, siyaset felsefecisi Antonio Gramsci, “Hapishane Defterleri” adlı kitabında öğretmenler, papazlar ve idareciler gibi “geleneksel” entelektüellerden bir de iktidarla, belli başlı kuruluşlarla, denetim gücü elde etmek isteyen sınıflarla bağlantılı ve onlara çıkar sağlayan “organik” entelektüeller olarak entelektüelleri iki sınıfa ayırır. Gramsci organik entelektüele ilişkin olarak şöyle der: “Kapitalist girişimci kendisiyle birlikte sanayi teknisyenini, ekonomi politik uzmanını, yeni bir kültürün, yeni bir hukuk sisteminin oluşturucularını vb. yaratır.” Bir deterjan ya da havayolu şirketinin pazardan daha fazla pay kapmasını sağlamak için teknikler geliştiren günümüz reklamcısı ya da halkla ilikler uzmanı, demokratik toplumda olası müşterilerin rızasını kazanmaya, tüketicinin ya da seçmenin düşüncelerini yönlendirmeye çalışan biri, Gramsci’ye göre organik entelektüeldir. Memleketimizde Gramsci’nin tanımladığı bu tipler cirit atmaktadır. Bir zamanlar ait olduğu televizyon kanalının yayın politikası gereği iktidara karşı sıkı muhalefet pozlarına giren “jöleli arkadaş”ın sonradan “yıkama-yağlama” konusunda mahir bir noktaya evrilmesi Gramsci’nin tanımlamasını anımsatmaktadır.
Julien Benda’nın “Aydınların İhaneti” kitabında entelektüelleri insanlığın vicdanı olan oldukça yetenekli, ahlaki donanımları gelişkin filozof krallardan oluşan bir avuç insan olarak tanımlaması ise kelimeye yüklenen müspet bir anlamı ön plana çıkarmaktadır. Benda’nın kitabı ilkelerini çiğneyen entelektüellere zehir zemberek bir saldırı olarak telakki edilse bile ideali tespit ve temyiz noktasında önemli bilgiler sunmaktadır. Benda’nın verdiği örneklerden entelektüelin dünyadan tamamen elini eteğini
Spoiler İçerir!
Puan vermedi·324 syf.·
2026 15. kitabı
Thomas Mann’ın bu öykü külliyatının kapağını kapattığımda masada kalan şey, alelade hikayeler değil; insanın bu sonlu dünyadaki o en büyük paradoksunun cerrahi bir titizlikle incelenmesidir. Öykülerin bütününde yükselen o ortak çığlık; toplumun, kuralların ve beklentilerin yarattığı parmaklıklar arasında uysallaştırılmaya çalışılan insanın, içindeki o kor gibi yanan vahşi arzularıyla verdiği hayatta kalma mücadelesidir.
Thomas Mann, her bir öyküde insan ruhunun bir başka odasını ve o odanın nasıl birer zindana dönüştüğünü karakterleri üzerinden bize gösterir. Johannes Friedemann, dış dünyanın acımasızlığına karşı sanattan ve doğadan sahte bir kale inşa eden ama bastırdığı o devasa insani tutkuyla yüzleştiği an savunma mekanizmaları unufak olan bir adamdır. Onun trajedisi, toplumsal bir aşağılanma karşısında o yapay dengenin tamamen çökmesidir. Gardırop Hikâyesi’ndeki Albrecht Berlin ise modern dünyanın, zamanın ve toplumsal rollerin yarattığı boğuntudan kaçmak için düzeni temsil eden treni terk eden; gerçek dünyada bulamadığı lekesiz estetiği siyah bir gardırobun karanlığındaki masallarda arayan şizoid bir kaçışın temsilcisidir. Tristan öyküsündeki Detlev Spinell ise eylemsiz, ürkek ve kibirli bir elitizmi gösterir. O bir aşık değildir; kırılgan bir kadının trajik güzelliğini kendi zihinsel fantezisi için malzeme yapan bir estetik asalağıdır. Kadını ölüme kışkırtır ama hayatın o kaba, gürbüz gerçekliği karşısında arkasına bakmadan kaçacak kadar korkaktır.
Külliyatın en olgun omurgasını oluşturan Tonio Kröger, ne tam bir burjuva ne de tam bir sanatçı olabilmiş, iki dünya arasında asılı kalmıştır. Sıradan insanların o saf, tasasız neşesini içten içe arzular ama zihni o toplumsal parmaklıkları bir kez gördüğü için o kalabalığa katılamaz. Yapabilecekken yapmamak onun
Saatleri Ayarlama Enstitüsü Müdiriyet-i Umûmiyesi’ne
Saatleri Ayarlama Enstitüsü Müdiriyet-i Umûmiyesi’ne
Sayın Tanpınar,
Bu mektup geçmiş zamanın tozlu raflarına terk edilmiş bir özlemin yankısını taşımaktadır.
İstanbul’un tüm ihtişamıyla yansıdığı o tabloların nesneleşmiş anlara atılmış bir çentiktir harflerim ve her bir cümlem yaşanmamış günlerin çetelesini tuttuğum ruznâmeden alıntıdır.
Zamana çentik atmaya başladığım o ilk andan itibaren bu güne değin süren bu gecikmişlik hâli, Mübarek’in çarkları arasında daha da bilenerek dışavurmaya devam ediyor.
Eskimiş yüzlerin bir izdüşümü olan bu gecikmişlik beyanı, aklımı kalbimin çekmecesinden çıkardığım o "geniş zaman" algısına ram olduğum şu ezelî ve ebedî saniyeden itibaren nihayete eriyor. Kalemim parmaklarımın esaretinden kurtulup ürkek ve marazlı sözcüklerim, kırık kanatlarıyla Boğaz’ın sisli sularına doğru yola çıkmaya hazırlanıyor.
Zarfımı anın geniş ufkuna emanet ediyor, pulunu geleceğin meçhul boşluğuna mühürleyip tüm zamanları içine alan bu müşterek iç döküşü, bu hüzünlü senfoniyi sizinle paylaşıyorum.
İnsan, fikirlerini de büyütürmüş meğer kendi tenhalığında... Ben de büyüttüm yıllarca söylencelerin ağırlığını omuzlarımda. Tıpkı Nuri Efendi’nin saatlere yüklediği anlamlar gibi suyun derinliğindeyken ağır, yüzeye çıktığında "incir çekirdeğini" dahi doldurmayacak anlamlar...
Şimdi bu anlamları "sahnemin dışında" bırakıp bu içi boş ama muazzam derecedeki ağırlıktan, dipsizliğin o derin uğultusundan kurtuluyorum nihayet.
Evvelce zatıalinize arz ettiğim o "sükût provası" meselesi –doğrusu ben bu durumu aristokratik bir inzivada ruh terbiyesi sanıyordum ki yanılmışım– zihnimde, metruk bir mabedin estetiğiyle örülmüş bir girdaba dönüştü. Dayanılmaz hâle gelen bu trajik ciddiyeti, bu yapay mukaddesatı muhafaza edebilmek uğruna kalbime çıkan tüm yolları
Bir gemide; dünyanın en büyük satranç ustası Mirko Czentovic ile gizemli ve ürkek bir yabancı olan Dr. B.’nin karşılaşması üzerinden 'takıntı' ve 'özgürlük' gibi kavramları, hiç beklemediğimiz olağanüstü bir hikâye ile bizlere aktarıyor. Bu iki kişinin mücadelesi için satranç oyununun seçilmesi mükemmel ötesi. Hangi şartlar altında olursa olsun, özgürlüğü alınmış bir kişi insanlığını ve aklını kaybeder. Naziler tarafından tutsak olan Dr. B, akıl sağlığını korumak için daha önce oynanmış satranç oyunlarını içeren bir kitap ile hayata tutunmaya çalışıyor. Yıllar sonra kendini istemeden de olsa dünyanın en iyisi Mirko Czentovic ile satranç oynarken bulur; bu, geçmişine uzanan bir kapıyı açar. Mirko Czentovic; duygudan ve ruhtan yoksun, sadece kazanmak için oynayan, bunun dışında olan hiçbir şeyi umursamayan bir kişidir. Daha fazla detaya girmek istemiyorum. Sürekli düşmeyen temposu ile bir seferde okunacak, kitap okumayı sevdirecek bir eser.
𓋹 Karanlığın Ortasındaki Işıltı, Geçmişin İntikamı: Çalınan Kraliçe
Bazı kitaplar sadece bir hikaye anlatmaz; bizi zamanın pencerelerinden geçirip, üzeri örtülmüş sırların tam ortasına bırakır. Fiona Davis, Çalınan Kraliçe ile tam olarak bunu yapıyor. New York’un göz alıcı, modern ışıltısıyla Antik Mısır’ın gölgeli, kadim dünyasını muazzam bir edebi köprüyle birbirine bağlıyor.Mısır Sanat Müzesi’nin o görkemli gala gecesinde, kalabalığın hayran bakışları altında kaybolan bir eserle başlıyor her şey. Fakat sayfalar ilerledikçe anlıyoruz ki bu sıradan bir sanat hırsızlığı değil; yüzyıllar öncesinden bugüne yankılanan yarım kalmış bir intikamın, unutturulmak istenen bir kadim kraliçenin yeniden uyanışı... Hikaye, 1936’nın güneşin kavurduğu Krallar Vadisi ile 1978’in New York’u arasında mistik bir mekik dokuyor.
Romanın en büyüleyici yanı, bu mistik ve puslu atmosferin tam kalbinde, kendi varoluş mücadelelerini veren iki güçlü kadının inşa edilmiş olması. Karşımızda kusursuz kahramanlar yok; geçmişin yaralarıyla, kayıplarla ve güvensizliklerle yoğrulmuş, ancak her şeye rağmen o çöl rüzgarlarının ortasında ayağa kalkmayı seçmiş gerçek kadınlar var.
Charlotte; geçmişin ağır trajedilerini ve hayal kırıklıklarını Antik Mısır’ın sessizliğine ve akademik yalnızlığına gömmüş bir kadın. Hak ettiği değeri görmeyen bir kadın firavunun izini sürerken aslında kendi içindeki o bastırılmış gücü rehabilite ediyor. Geçmişin iblisleriyle yüzleşmek pahasına çöllere geri dönecek kadar cesur, sarsılmaz bir figür.
Annie ise yolculuğun başında kendi sesini bulmaya çalışan, güvensizlikleriyle boğuşan ürkek bir genç kızken; Charlotte ile yollarının kesişmesiyle adeta kabuğunu kırıyor. Kendi zihnine ve kararlılığına güvenmeyi öğrenerek, korkularından sıyrılıp kendi ayakları
