"Dinle Küçük Adam" insanlığa bir sesleniş, 1946 yılında Orgon Enstitüsü'nün arşivi için kaleme alınmış insancıl bir tespit. İnsanların içinden küçük adamların kendi kendilerine ettiklerini; nasıl acı çektiklerini, isyanlarını, çürümüşlüklerini, düşmanlarını sayıp, dostlarını nasıl katlettiklerini; "millet vekili" olarak ne zaman gücü eline geçirse, bunu nasıl istismar ettiklerinin tespiti. Aynada çırılçıplak insanlığımızın ve medeniyetimizin defolarını izliyoruz. Seslenişi "Ruhsal Veba" mızın bir yansıması ve toplumsal bir tahlili. Farkındalık yaratacak bir kitap.
Veba: Kötülüğün Karşısında İnsan Kalabilmek
Albert Camus'nün Veba romanı ilk bakışta bir salgın hikâyesi gibi görünür. Oysa romanın asıl konusu hastalık değil, insanın kötülük karşısındaki tutumudur. Camus, Oran kentini veba mikrobu ile kuşatırken aslında insanlık tarihini kuşatan daha büyük bir sorunun peşindedir. İnsan, yenemeyeceğini bildiği bir kötülüğe karşı neden mücadele eder? Romanın gücü de zayıflığı da bu sorunun etrafında şekillenir.
Camus'nün dünyasında kötülük istisnai bir durum değildir. Veba yalnızca bir hastalık değildir. Savaş, baskı, fanatizm, ideolojik körlük ve insanın insana uyguladığı her türlü tahakkümün simgesidir. Romanın sonunda doktor Rieux'nün söylediği gibi, veba mikrobu hiçbir zaman tamamen ölmez. Bu düşünce yalnızca biyolojik bir gerçeği değil, insanlık durumunu anlatır. Kötülük her zaman geri dönebilir.
Bu noktada Camus'nün çağdaşlarından ayrıldığı görülür. O, tarihi nihai bir kurtuluşa doğru ilerleyen bir süreç olarak görmez. Ne dinî kurtuluş vaadine ne de siyasi ütopyalara güvenir. Çünkü ona göre insanlık tarihi, iyiliğin kesin zaferlerinden çok, kötülüğün tekrar tekrar farklı biçimlerde ortaya çıkışlarının tarihidir. Ancak Camus'nün karamsarlığı umutsuzluğa dönüşmez. Veba'nın merkezindeki asıl fikir, kötülüğün varlığı değil, ona rağmen insan kalabilme çabasıdır. Doktor Rieux'nün kahramanlığı burada ortaya çıkar. O ne bir azizdir ne de bir devrimci. Dünyayı kurtaracağını düşünmez. Sadece ölen insanların yanında durur. Camus'nün ahlakı tam da burada şekillenir. İnsanlık, büyük ideallerden önce başkalarının acısını azaltma sorumluluğudur.
Bu yaklaşım günümüzde de son derece değerlidir. Çünkü modern insan çoğu zaman büyük davaların peşinde koşarken somut insanı unutabilmektedir. Adalet adına baskı, özgürlük adına şiddet veya kutsal değerler adına dışlama üretebilmektedir.
Reklam
Hamnet’i okurken insan kendini sadece bir okur gibi hissetmiyor. Yazarın kurduğu atmosfer o kadar güçlü, detaylar o kadar canlı ki, yer yer kendinizi Agnes’ın yanında, Judith’in başucunda beklerken buluyorsunuz. O veba bulutu kasabanın üzerine çöktüğünde, odadaki o ağır ve çaresiz havayı soluyor; iki çocuktan hangisinin öleceğini bilemeyen bir annenin göğsündeki o sıkışmayı kendi kalbinizde hissediyorsunuz. Kitabın en büyük başarısı da tam olarak burada yatıyor: Sizi mesafeli bir gözlemci yapmıyor, acının tam ortasına bizzat bırakıyor. Yaşanan evlat acısı, sayfaların arasından sızıp okurun ruhuna dokunan, yer yer nefes kesen derin bir sızıya dönüşüyor.
Romanın kalbi şüphesiz Agnes. Doğayı, bitkileri, insanların ruhundaki gizli kıvrımları sezen bu sıra dışı kadın, hayatı boyunca her şeye şifa bulabilirken ölüm karşısında çaresiz kalmanın en ağır kırılmasını yaşıyor. O’Farrell, Agnes’ın yasını o kadar çıplak ve dürüst anlatıyor ki, bir annenin çocuğunun kıyafetlerine sarılışını, onun yokluğuyla her gün yeniden yıkılışını okurken duyulan o derin acı, evrensel bir insanlık trajedisine dönüşüyor. Londra’da bir tiyatro sahnesinde yankılanan o deha, kasabadaki bu sessiz ve devasa yasın yanında adeta küçülüyor.
Kitabın son bölümlerine doğru ilerledikçe okur olarak hissettiğimiz o ağır hüzün, Londra’daki The Globe Tiyatrosu’nun ahşap zemininde muazzam bir katarsise (arınmaya) ulaşıyor. Agnes ile birlikte sahne kenarına tutunup oyunu izlerken, edebiyat tarihinin en büyük trajedilerinden biri olan Hamlet’in aslında ne için yazıldığını keşfediyoruz.
O’Farrell’ın paylaştığı o muhteşem final sahnelerinde anlıyoruz ki; ortada ne bir saygısızlık var ne de hatırayı kirletme çabası. Karşımızdaki şey, suçluluk duygusuyla ve evlat sevgisiyle kavrulan bir babanın, sanat aracılığıyla
Albert Camus’nün Veba’sı, ilk bakışta bir salgın hikâyesi gibi görünse de aslında insanın varoluşuna, yalnızlığına ve dayanıklılığına dair derin bir anlatı sunuyor. Roman boyunca Oran kentinin veba nedeniyle dış dünyadan kopuşunu okurken, karakterlerin korku, umutsuzluk ve ölüm karşısındaki tutumlarına da tanık oluyoruz. Camus, felaketi yalnızca fiziksel bir hastalık olarak değil, insanlığın karşı karşıya kaldığı her türlü kötülüğün ve anlamsızlığın bir sembolü olarak ele alıyor.
Eserin en güçlü yanlarından biri, olağanüstü bir durumu son derece sıradan ve gerçekçi bir dille anlatabilmesi. Bu sayede yaşananlar daha inandırıcı hale geliyor ve okur kendisini kolayca karakterlerin yerine koyabiliyor. Özellikle Dr. Rieux’nün olaylar karşısındaki tavrı, Camus’nün insanın anlamsız absürt bir dünyada bile sorumluluk alması gerektiği yönündeki düşüncesini başarılı bir şekilde yansıtıyor.
Orhan Pamuk'un eserlerini genel olarak merak ederek okuyan biri olsam da, Veba Geceleri benim için beklentilerimi tam anlamıyla karşılayamayan kitaplardan biri oldu. Kitaba başlarken hem salgın temasının hem de tarihî atmosferin güçlü bir şekilde işleneceğini düşünmüştüm. Özellikle adından dolayı, vebanın insanlar üzerindeki etkisini, korkuyu, çaresizliği ve salgının yarattığı karanlık atmosferi daha yoğun hissedeceğimi sanıyordum. Ancak okudukça karşılaştığım şey daha farklı bir anlatı oldu.
Kitabın en büyük sorunu benim için hikâyeden çok tarih anlatmaya odaklanmasıydı. Elbette tarihî romanlarda dönemin koşullarını, siyasi yapısını ve toplumsal olaylarını öğrenmek güzeldir. Fakat burada zaman zaman roman okuduğumu unuttum. Sayfalar boyunca süren bilgi aktarımları, karakterlerin ve olayların önüne geçti. Bir noktadan sonra hikâyenin nasıl ilerleyeceğini değil, sıradaki tarih dersinin ne olacağını bekler hâle geldim.
Oysa başlangıç oldukça ilgi çekiciydi. Adada ortaya çıkan salgın, Bonkowski Paşa'nın ölümü ve bunun etrafında şekillenecek gizem beni heyecanlandırmıştı. Ancak ilerleyen bölümlerde cinayet meselesi de salgın atmosferi de geri planda kaldı. Sürekli başka konulara geçilmesi nedeniyle merak duygum canlı kalamadı. Bir romanın beni en çok etkileyen yönlerinden biri karakterlerle bağ kurabilmek ve olayların içine girebilmektir. Bu kitapta ise kendimi çoğu zaman dışarıdan bir tarih anlatısını dinliyormuş gibi hissettim.
Karakterler konusunda da benzer bir durum yaşadım. Kitap boyunca çok fazla isim, siyasi figür ve tarihsel ayrıntı karşımıza çıkıyor. Ancak bunların çoğu bende güçlü bir iz bırakmadı. Karakterlerin duygularını, korkularını ve yaşadıkları dönüşümleri görmek isterken daha çok olayların tarihsel boyutuyla karşılaştım. Bu yüzden karakterlerle aramda
Edgar Allan Poe, kuşkusuz korkunun ve hayal gücünün ustasıdır. Ancak bana göre "Veba Kralı", Poe’nun genel kabul gören o ağır kasvet ve karanlık imajıyla tam olarak örtüşmez.
Yazarın olay örgüsünden ziyade atmosfere odaklandığı bu metin; günlük nesneleri ve tanıdık manzaraları kullanarak okurda tedirgin edici bir gerçeklik algısı yaratır.
Poe; sadece karanlık temalarıyla değil, mekan betimlemelerindeki başarısı ve edebiyatın mutfağına dair sunduğu ironik, teknik rehberliğiyle de okurunu zenginleştiren, oldukça çok katmanlı bir yazar olduğunu bir kez daha göstermiştir.
Reklam
Reklam