Zafer Erginli
@zaferginli
Derdi olan okur. Okuyan dert sahibi olur. Kitap kitaba götürür. Damlaya damlaya göl olur. Böylece entelektüel olunur.
Şu anda okuduğu kitap
Zor Bir KitapPsikoloji
Freud'un izinden giden fakat Freud eleştirisi yapmaktan da geri durmayan Jung, dört makalesinin toplandığı bu kitapta dört arketipten bahsediyor: Anne, yeniden doğuş, ruh ve şeytan. Arketip insan varlığında yer alan temel unsurları içeriyor ve Jung bunların masallarda, efsanelerde, dînî inançlarda çeşitli şekillerde ortaya çıktığını ifade ediyor. Kurduğu bağlantıların -en azından rüyalar bağlamında da olsa- a priori bir kesinliği olmadığını üçüncü makalesinde (s. 125) söylüyor. Gerçekten de bazı yerlerde ben örnekleri hayli zorladığı izlenimine kapıldım.
Ancak bu kitabı daha iyi anlayabilmek için, önce Jung'un bütün kitapları, özellikle de dipnotlarda referans olarak verilen makale ve kitapları okunmalı, sonra yine dipnotlarda verdiği diğer kitap ve makalelere gidilmeli gibi geldi bana. Bu kitabı okurken tüm bu referanslar da göz önüne alınırsa kitap kendini açabilir.
Jung'un Freud'u eleştirdiği temel terimin bilinçaltı olduğu üçüncü makalede (s. 121) gözleniyor. Jung altta bir bilinçten değil, dışta bir bilinçten söz ediyor ve bilinçaltı terimine açık bir eleştiri getiriyor. Bazen bilinçdışının bilincin altında değil, üstünde olduğunu, ona yükselmedikçe çözülemeyeceğini masallardaki örnekler üzerinden belirtiyor. Kaldı ki Jung sadece Freud'u değil, insan beyninin doğuştan bir tabula rasa (boş levha) olduğunu söyleyen John Locke'u da eleştiriyor (s. 150). Arketipler terimi tabula rasa'nın karşısına konulmuş bir tez ya da antitez görünümü içeriyor.
İlginç olan bir başka nokta da insanın iki bilinç boyutu olarak rasyonel ve inanca dayalı ya da uygar ve ilkel, başka bir deyimle psişik ve zihinsel (s. 152-153) yönlerini görmesi. Bu yönüyle Batıda oluşan psikoloji'nin kavramsallaşmasında Jung önemli bir isim görünümünde.
Jung'un görüşleri psikoloji ve psikiyatri sınırları
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Gözlemlerle Desteklenmiş Bir ÖzetFelsefe-Düşünce
Schimmel'in bu kitabı tasavvufa güzel bir giriş kitabı niteliği taşıyor. Yazar pek çok eserine hâkim olan fenomenolojik bakış açısını bu eserinde de korumuş. Diğer eserlerinden farklı olarak şahsî gözlem ve tecrübelerine çokça yer vermiş.
Çalışma Giriş ve Son Söz arasında yer alan yedi bölümden oluşuyor:
1. Tasavvufun Teşekkülü 2. İlâhî Aşk 3. Teozofik Tasavvuf 4. Sûfî ve Edebiyat 5. Tasavvuftaki Tarîkatlar 6. Halkın Tasavvufu 7. Modern Dönemde Tasavvuf
Çalışmayı okurken bazı yerler çok tanıdık geldi gözüme. Ben de kitabı yazarın İslâm'ın Mistik Boyutları adlı benzer kitabıyla karşılaştırdım. Önemli ölçüde bu eserin özetinin bu kitapta yer aldığını gördüm. Tasavvufun Teşekkülü başlığının Mistik Boyutlar kitabındaki Klasik Tasavvufun Ana Hatları ile Tarîkat: Manevî Yol başlıklarından izler taşıdığını farkettim. Kitabın İslâmın Mistik Boyutları kitabındaki diğer başlıklarla mukayesesinde şu benzerlikler de var:
İlâhî Aşk başlığı Gül ü Bülbül başlıklı bölümden,
Teozofik Tasavvuf aynı başlıklı bölümden,
Sûfî ve Edebiyat başlığı Gül ü Bülbül başlığından,
Tasavvuftaki Tarîkatlar başlığı Tasavvufî Tarîkatlar ve Dergâhlar ile Hind-Pakistan'da Tasavvuf başlıklarından,
Halkın Tasavvufu başlığı çok sınırlı oranda Klasik Tasavvufun Tarihsel Ana Hatları, Gül ü Bülbül ve ek olarak kitap sonunda bulunan Tasavvuf Edebiyatında Harf simgeciliği başlığından,
Modern Dönemde Tasavvuf başlığı hayli sınırlı olarak Hind-Pakistan'da Tasavvuf ve Son Söz başlıklarından,
Son Söz de kısmen (meselâ tasavvuf-ihsân ilişkisi bağlamında) Klasik Tasavvufun Tarihsel Ana Hatları başlığından özet görünümü veriyor.
Ayrıca yazarın Türkçeye tercüme edilmiş makalelerine de baktım. Modern Dönemde Tasavvuf başlığı yazarın 1969 ve 1976 tarihlerinde yayınlanmış günümüz Türkiye'sinde tasavvufla ilgili iki kitap
Tarihe Tanıklık Eden Bir Şair-Düşünür: Paul ValeryKültür-Sanat
Puan vermedi·154 syf.··
Beğendi
·2024 16. kitabı
·7 günde okudu
·Okunma: 17 Ağustos 2024 12:55
Yazar, iki dünya savaşı öncesinde, arasında ve sonlarında yazdığı farklı konulardaki yazılarını toplamış bu kitapta. Yaşadığı dönem: 1871-1945. Vefat yılı savaşın son yılına denk geldiğine göre, savaş sonrasındaki anlaşma ve yeni gelişmeleri görme şansı yoktu. Ancak kitaba daha çok I. Dünya Savaşı öncesi ve sonrasındaki yazıları damgasını vurmuş gibi gözüküyor. Ayrıca geleceğin dünyası üzerinde ilginç öngörüleri var. Bunlara şair duyarlığıyla beliren önseziler de diyebiliriz.
Kitaptaki yazılar arasında başka kitaplara yazdığı Önsöz ve tanıtım yazıları da var. Kitap yazarın son kitabı da olabilir. Çünkü II. Dünya Savaşı, Almanya ve Hitler'den bahseden yazılar kitabın son yazıları. Hatta kitabın yarım sayfalık Sonsöz'ü savaşın kazanıldığına işaret eden ifadelerle bezeli. Üstelik savaşın tekrarına engel olmak isteyen sözlerle bitiyor: "İleride bu günü bir daha yaşarken, şu ağır söz de dudaklarından dökülmesin: Neye yarar?" Bu cümleler kitabın son sözleri, hatta belki yazarın vasiyeti demek de mümkün. Kitabın Bugünkü Dünyaya Bakış adıyla yapılan ilk baskısının 1931 olması, bu yazıların sonradan eklendiği anlamına geliyor. Zaten kitabın adındaki Ve Diğer Denemeler ilavesi sonradan yazılan yazıların eklendiğini de gösteriyor.
Valery fikir, sanat, edebiyat, kitap, dil, devlet, milletlerle aralarındaki ilişkiler, ilerleme, şehir, mimarlık, savaş, diktatörlük, hürriyet ve akla gelebilecek pek çok şey konusunda öne sürdüğü fikirlerle Batı sömürgeciliğinin zirve döneminde çok farklı bir iz oluşturmuş. Kendi hatıralarına dayalı tecrübeleriyle de fikirlerini desteklemiş. Kitabın daha girişinde yaptığı Avrupa tahlili dikkate değer. Doğuyla alışverişte tek taraflı verici olma iddiasına itiraz ederek karşılıklı alışverişi önemsemesi "insânî" bir antropolojiyi müjdeliyor. Politikanın
Dünya tarihi nedir? Sezai Karakoç bunun neresinde durur? Hemen cevap vermek gerekirse yazarın İnsanlığın Dirilişi adlı kitabının ayrıntılı bir dünya tarihi olmasa da başka bazı kitaplarıyla beraber okunarak çözümlenebilecek, işlenebilir bir dünya tarihi perspektifi sunduğu kanaatindeyim.
Tarihte İslâm tarihçilerinin inancı merkeze alarak yazdığı dünya tarihlerine karşılık günümüzde siyasî tarih ve iktisat perspektifleri merkeze alınarak yazılan dünya tarihleri yaygın görünüyor. Oysa bugünkü şartlarda Müslüman dünya, bir dünya tarihi yazmaya hazır bir görüntü vermiyor. Çünkü dünya tarihi yazabilmek bir millet için gerçek bir hükümranlık göstergesidir. Ancak Sezai Karakoç’un bu eseri bu noktada çok değerli ve işlenebilir bir örnek oluşturuyor.
1974 yılında yayınlanan Nezihe Araz editörlüğündeki üç ciltlik Dünya Tarihi’nin (1974-1976 yılları aynı zamanda İnsanlığın Dirilişi kitabını oluşturan yazıların yayınlandığı yıllar olarak dikkat çeker) Sunuş yazısına bakıldığında Batılı tarihçilerin dünya tarihi yazarken bazı hususları görmezden geldiği ve insanlığın tüm geçmişini hem ayrı ayrı hem de bir bütün içinde göz önüne seren bir dünya tarihi perspektifine ihtiyaç olduğu görülüyor. İşte bu noktada Müslüman dünyanın bu konuya ilgi göstermesi özel bir önem arz ediyor.
Sezai Karakoç’un kitabına baktığımızda bir tarihçiden çok bir düşünürle karşı karşıya olduğumuzu görürüz. Dolayısıyla bu küçük esere bir dünya tarihi gözüyle bakılamasa bile, tamamen dünya tarihi perspektifinden uzak olduğu da düşünülemez. Ancak o, dünya tarihi yerine daha çok insanlık tarihi terimini kullanmayı tercih etmiştir. Yitik Cennet adlı kitabının sonunda bu eserine atıf yaparak her ikisinin de mukayeseli olarak okunmasını zımnen tavsiye ettiği fark ediliyor. İnsanlığın Dirilişi’nde hakikate dışından
İslâm Ahlâkının Formülasyonunda Felsefî Bir YaklaşımDin
Eser İslâm geleneğindeki îman ve İslâm esaslarının formülesine benzer bir formülasyonun İslâm ahlâkı için de yapılması gerektiği fikrini hareket noktası olarak alıyor. Bu çerçevede üç türlü ahlâkı irdeleyerek bu ihtiyâca ne kadar cevap verdiklerini sorguluyor: Dînî ahlâkın pek çok ahlâkî ilke belirlenmesine rağmen sistematik olmadığını, tasavvufî ahlâkın yine ideal ahlâkı belirlemekle beraber herkese hitap edecek sadelik, kolaylık, uygulanabilirlik ve kapsayıcılığı içermediğini, felsefî ahlâkın ise sistematik olsa bile İslâmî olmadığını belirterek İslâm ahlâkının temel esaslarının belirlenmesinde bu üç özelliğin bir arada bulunması gerektiğini ifade ediyor. Bu arada Platon'un meşhur adalet, hikmet, şecaat ve iffet dörtlemesinin de İslâm düşüncesinde Gazâlî'ye kadar etki etmekle beraber İslâm ahlâkını tamamen kapsamadığını vurguluyor. Bu ilkelerin Platon'un devlet ve toplum anlayışından bağımsız olmadığının da altını çiziyor.
İslâm ahlâkının Kur'ân'dan yola çıkması gerektiğinden hareketle önce Kur'ân'daki fazîletlerin sayısal çoğunluğunu dikkate almayı deniyor (110), ama herhangi bir sebep belirtmeden Kur'ân'daki tek bir âyeti esas alma ilkesine geçiş yapıyor. Sonuçta Nahl sûresindeki meşhur âyetteki (16/90) fazîlet ve rezîletleri hareket noktası olarak ele alıyor: "اِنَّ اللّٰهَ يَاْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْاِحْسَانِ وَاٖيتَاٸِ ذِى الْقُرْبٰى وَيَنْهٰى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْیِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ" Türkçesi: "Şüphesiz ki Allah, size adaleti, iyilik yapmayı ve yakınlara bakmayı emreder; hayasızlıktan, fenalıktan ve azgınlıktan nehyeder. Dinleyip anlayıp tutasınız size böyle öğüt veriyor." Bu geçişteki gerekçeyi yazarın metinde zikrettiğini ben şahsen yakalayamadım. Ama bu gerekçelendirmeyi Sonuç'ta (146) zikrediyor. Buna göre îman ve