Şüphesiz, şeytan büsbütün yalana dayanmaz, büsbütün hakikate dayanmadığı gibi. Bir psikolojik realiteden çıkar yola. Bir beneklik hakikati yalan bulutunda gezdirir; her toprağa, umulmadık her toprağa bir âb-ı hayat gibi düşürdüğünü sanır. Ama düşen âb-ı hayat değildir. Dirilten yağmurlar olduğu gibi çürüten yağmurlar da vardır.
Ka , Türkiye'de Allah'a inanmanın, insanın tek başına en yüce düşünce, en büyük yaratıcısıyla karşılaşması değil, her şeyden önce bir cemaate, bir çevreye girmek demek olduğunu baştan biliyordu ama gene de Muhtar'ın Allah'tan ve tek bireyin inancından hiç söz etmeden cemaatlerin yararından söz etmesi bir hayal kırıklığı yarattı onda.
Güdülerimize basit arzular ya da tüm bilimsel kanunlarla çelişen gizemli ve acayip eylemler vasıtasıyla kuvvet veriyormuş gibi yapmaktansa, fikir çağrışımı kanununu akıllıca uygulamayı tercih ediyoruz. İnsan tabiatını kontrol etmenin tek yolu bu tabiata itaat etmektir.