Kendi dilini yaratan roman faciası
Çerezlik bir dönem romanı. Biraz aşk, biraz ihanet üstüne dönemin siyasi olaylarından sos ile servis edilmiş. İşin garip tarafı arka kapağında “Bu romanı benzersiz kılan, kendi dilini yaratmış olması yanında yakın tarihimizin gölgede kalmış pek çok olayına ışık tutarken kurmacayı müthiş bir ustalıkla gerçeklerle yoğurmuş olması.” deniyor. Madem böyle iddialı ve döneme dair bir şey yazacaksınız illa birilerinden görüş almanız gerektiğini bir kere daha ortaya koyuyor bu kitap. Kitabın oluşturduğu yazım hataları ve kurgu hataları için Adam Sanat'a bakacak olursak;
Romanın en önemli karakterlerinden, Haliç kıyısındaki bir Rufaî tekkesinin şeyhi olan Yusuf Efendi ve Rufaîlikle ilgili olarak anlatılanları ele almakla başlayalım.
Tekkede ayin icra edilen mekânın adı bazen “divanhane” (s.12), bazen de “zikir salonu”dur (s.100). Gerçekte ikisi de değildir. Bütün esma tarikatlarında, yani temel ritüeli zikir, yani Allahın adının tekrarlanması olan tarikatlarda olduğu gibi tevhidhanedir. Divanhane terimi yalnızca yalı, konak gibi büyük konutların selâmlık bölümlerindeki misafirlerin kabul edildiği en büyük oda için kullanılır. “Zikir salonu” hakkında fazla söze gerek yok. Tarikatlar konusuna yabancı biri bile bu topraklardaki kökleri Selçuklu dönemine giden dinî bir kavramın salon gibi o devirde Türkçedeki geçmişi 50 yılı bulmayan Frenkçe bir kelimeyle anılamayacağını tahmin edebilir.
Şeyhin “siyah bir külâhı” vardır (s.12). Bir Rufaî şeyhinin başlığı asla bir külâh olamaz. Bir Rufaî şeyhinin başında üst kısmı içi pamuk doldurularak takviye edilmiş bir takke (ki buna Rufaî tâcı denir) vardır. Bunun üzerine de siyah sarık (destar) sarılmıştır. Tarikat terminolojisinde başlığın tamamına da “tac” denir. İllâ başlığa günlük dilde bir karşılık bulunmak isteniyorsa sarık denmelidir;
LAP û LAP
LAP û LAP
Pêparê Biharê
“Piştî wextekî jî kete xeweke kûr, belkî jî ji xwe va çû, kî çi zane. Çaxa hişyar bû, ez ê salix û silûxên wî yên teze bidime we, lê herge sibê qetla xwe neke hustiyê xwe.”72
“… Ne xewn bû, kapûs bû, kapûs, hazak jî kapûs. Of êş kete serê min. Min dîsa li salonê razaye, Xwedê Hilde û daynene.” 72
“Ma vir e qey, min tovê wan her du lawên xwe di gel Tory Blackê li odeyeke nexweşxaneyê neavêtiye?” 99
Dema mirov vê berhema çîrokan a bergreş û 101 rûpel (hejmara rûpelan balkêş e) dixwîne rastî hîkayetên ji kêlî-enstantaneyên gûndewarî pêkhatî yên bê kompozîsyon û bê gramer, rastî daweşandina ferhenga jîyana gûndewarî ya xwezayî û ekolojîk, rastî lêkerên jibîrbûyî ên bi tenê li heremekê hatî bikaranîn û niha pêdivî bi wan neyî (mînak: çot êdî bi gayan nayêkirin) li gorî bilevkirinê hatî nivîsîn tê. Nivîskar, bala xwe ji tevn û vegotina hîkayetan bêtir daye zimanê herema xwe û bi her awayî heremîbûn xistîye navenda berhema xwe. Nola ji dengê gundîyan çîrok qeyd kiribin û transkrîpsiona wan kiribe, wisa bi vegotineke “devokî” nivîsîye. Yanî, çi qasî bi ser ketîye nizanim lê li gorî zimanê axaftinê hatiye nivîsîn. Gotinên pêşîyan, biwêj, zom, puş, quloz, kanî, bayê felekê û û û…
Ziman zindî ne; nola bedena mirov hin hucreyên wan dimrin û ji hucreyên nû re cih vedikin. Bi demê re hin peyv wenda dibin ji hafiza mirovan “delete” dibin. Mînak, peyvên nola gîsin, mêlheb, destar, meşk, ji literatûra gûndan jî derketine, êdî û cih dane peyvên nola traktor, romork, dîzel, klîma, otomatîk û gelek peyvên tîktokî yên dijîtal û “dij î tal”. Mimkûn e nivîskar xwestibe nostaljîyekê bike, xwestibe wî zimanê li zarokayîya li hişê xwe nivîsî, ji dapîr an bapîr gûhdarî kirî, neyê wendakirin, li qeydûquytan bimîne.
Hin nîşeyên vê xwendinê yên ji bo bingeha
SeyrüseferDüşünce
Puan vermedi·239 syf.·
2025 87. kitabı
İşte realistler de Gerçeği ve Dünya'yı kopya ediyorlar; ama masalcılar aslında gerçekleşmiş bir hayal olan Dünya'yı örnek alıp, onu ve üslubunu taklit ederek yeni hayaller yaratıyorlardı. Kopyalar ne kadar kuru ve tatsızsa, taklitler o kadar canlı ve sevimliydi. Sonuç olarak realist romanlar, yazarlarının suratları kadar tekdüze, şaşırtıcılıktan yoksun ve aslında gerçekdışı şeylerin anlatıldığı kitaplardı. Çünkü bir mucize olan gerçeğin kendisi şaşırtıcı ve hayranlık uyandırıcı iken, aynı gerçeği anlatan bir realistin romanındaki hemen her şeyin bu kadar tekdüze, bu kadar aşina ve bu kadar alışılmış olması başka nasıl açıklanabilirdi? Dünyadaki her şey bir mucizeyken insan nasıl hayret etmeden durabilirdi?
Kitab-ül Hiyel (s.150)
İhsan Oktay Anar
Her şeyin bir vakti var. masalın da, kelamın da, beşeriyetin de. Zaman akıp giden bir ırmak değil sadece, bazen de çarkı durmuş bir saat, işte bu zamanlar bazı müellifler çıkarır, akrebiyle yelkovanı yerinden söker, zamanın eşiğini büker, hattâ ona başka suretler giydiren birer saat ustası olurlar. Zamanın tekdüze akışına karşı çıkar sanatkarlığıyla, hatırlayışın, düşleyişin ve unutmanın kıyısında bekleşen kelimeleri toplayarak yeni bir saat inşa ederler. Puslu aynasında geçmişle nazar eden bu saat zamanı göstermez belki ama zamanı hissettirir. İşte İhsan Oktay Anar nev-i şahsına münhasır üslubuyla bu saatlerin hünerli ustası, kalemini mürekkep yerine efsane ile dolduruyor, kağıda sadece zaman değil, 
Amat ile “masalsı gerçeği” işliyor…
"Kendine Gofer ağacından bir gemi yap; gemide odalar yapacaksın ve onu içeriden ve dışarıdan ziftle ziftleyeceksin."Tekvin, 6:14 (s.7)
İnsanoğlunun kaderle, felaketle ve ilahi takdirle olan ezelden ebede süregelen çetin
Kitab-ül Hiyel (s.150)
İhsan Oktay Anar
Her şeyin bir vakti var. masalın da, kelamın da, beşeriyetin de. Zaman akıp giden bir ırmak değil sadece, bazen de çarkı durmuş bir saat, işte bu zamanlar bazı müellifler çıkarır, akrebiyle yelkovanı yerinden söker, zamanın eşiğini büker, hattâ ona başka suretler giydiren birer saat ustası olurlar. Zamanın tekdüze akışına karşı çıkar sanatkarlığıyla, hatırlayışın, düşleyişin ve unutmanın kıyısında bekleşen kelimeleri toplayarak yeni bir saat inşa ederler. Puslu aynasında geçmişle nazar eden bu saat zamanı göstermez belki ama zamanı hissettirir. İşte İhsan Oktay Anar nev-i şahsına münhasır üslubuyla bu saatlerin hünerli ustası, kalemini mürekkep yerine efsane ile dolduruyor, kağıda sadece zaman değil, Amat ile “masalsı gerçeği” işliyor…
"Kendine Gofer ağacından bir gemi yap; gemide odalar yapacaksın ve onu içeriden ve dışarıdan ziftle ziftleyeceksin."Tekvin, 6:14 (s.7)
İnsanoğlunun kaderle, felaketle ve ilahi takdirle olan ezelden ebede süregelen çetinDestarê civat û malbatê li ser takekesanEdebîyata Kurdî
Kovan Baqî di Aporîa de. Pilekanê edebiyatê, a bilind de pêşiya xwenîneran diçe û dizivire destê xwe dirêjî wan dike. Ji bo wan, piyekî hevraztir hilkişine. Di wê valahiya bê dawî de tirsa xwêneran, disa niviskar radike. Xwîner bi niviskar guman dibin û wê pilekana edebiyatê livo-livo hevraz dibin.
Mirov dikare Aporîa yê di gelek cureyên edebiyatê de bihesibîne lê bawerim hêla wê/î a sereke cureya jêrzemîn e. Edebiyata Kurdî de berhemeke di edebiyata jêrzemîn, yekem berhema ku min xwendî Aporîa ye.
Aporîa de. Kes,buyer,mekan nepenê ne. Niviskar xwestiye bikeve binhişiya xwêner; -Min gotina xwe got vaye li vir.Êja xwînner bila zênde ka binhişiya wê/wî kî aliva diçe.
Zimanek xweş û dewlemend.Nerîneke kur, li ser civakê bi çavên xwebûnke xweser û bi şeyesandinê sosret va .Di oqyanûsa tunebunê de, dike ku hebûna kesê/î keşf bike.Ev kes anjî hêçkes nûjen e, pir zaneye. Gerîna xwe di nava taybetiyên erdnigariya xwe mît û diroka xwe de digere.Heta gerîna xwe a welidandine di pêşa Semîrsamis û Kanlanû, Derdesta û Enkî de digere .Tekîliya kes û malbatê ên zeyendî destnîşan dike. Û bandora ku ser kesan û ser civatê eşkere dike.Kes bi Hebûn û tunebûna xweve di bin destarê civat û malbatê de ye .
İhsan Oktay Anar’ı öyle severim ki yeni kitabı çıksa yorumları, konusunu incelemeden bile satın alırım.
Kitap okumaya başladığınız andan itibaren hemen hikayenin içine çekiyor insanı, bir anda kendinizi denizlere açılmış bir kalyonun içinde hissetmeye başlıyorsunuz... Yazarın bu kitabında eski terimleri bilmemenin yanına denizcilik terimlerini bilmemenin verdiği eksiklik de eklenince kitabı yavaş yavaş sözlük eşliğinde okuyorsunuz. Tabi her zamanki gibi metaforu da eksik etmemiş üstat baştan sona katmış da katmış. Simgeler, isimler, sayılar, mekanlar ve olaylardan kurulu bir sürü benzetme var.
#spoiler#
Hikayemiz, Zangoç Ohannes’in esrarengiz deli marangozdaki 247 akçenin kokusunu alıp elindeki akçeleri alma olayı ile başlıyor. Amat 247 meşe ağacından yapılmış, cinayet işlemiş 247 tane mürettebattan oluşan esrarengiz bir Osmanlı gemisi. Görevi ise iki Osmanlı gemisini batıran kara sancaklı gemiyi bulmak ve batırmaktır. Geminin yola çıkmasından sonra yolcuğun sonuna kadar esrarengiz olaylar olmaya başlıyor ve biz de mürettebat gibi geminin içine hapsoluyoruz. Okudukça metaforlardan, kurgunun bağlantılarından kitabın felsefi yönünü de çıkarmayı başarıyorsunuz.
Okurken hep kafanıza Kırbaç Süleyman’ın asil kimliği ve geçmişi nedir? Diyavol kime ve neye hizmet etmekte veya karşı çıkmaktadır? Ana düğüm ise uğursuz başlayan seferin akıbeti ne olacaktır? Amat neyi arar ve kişilerin macerasını kesiştiren bu mekân neyin simgesidir? Gibi sorular hep takılıyor. Sonunda anlıyoruz ki gemi aslında cehenneme sefer yapan meşe yapımı bir tabut.
Kitapta her şey döngüselliğe işaret eden simgesel anlamlar taşıyor. Simgeler şeytan ve esiri olan insanlar olarak ayrılabilir. Simgesel olarak baktığımızda; Diyavol paşa baştan sona kadar uğursuzluğu ve günahın temsilidir. Kitapta onu
Nexweşekî Pir Bêhal e!·112 syf.·
10/10
2020 41. kitabı
Silav hevalno
Lêkolîna min de dibe ku ~spoîler~ hebin, li gor wî bixwînin dûr re nebêjin te negotî:)
Niviskara me Gulîstan Çoban di sala 1982da li Erxanîyê hatî dinyayî. Zewicandî û xwediyê du zarokan e. Niviskar ji ber jin bûna wê bala min kişand, ji ber ku çend heb niviskarên Kurd xwendiyim lê nav wan de qet jin tune bû û mamoste Gulîstan bû an yekemîn. Wê pîroz dikim ji ber qelema wê, qelema wê ya wekî kanîyek mesnewî diherikî. Mamoste gotinek xwe de gotî ku "Ên herî hev tên jin û qelem in û ên herî hev dûr xistin in jî jin û qelem in". Û em dibînin ku mamoste ev tabûyê hilweşandî, ew û qelema xwe bi hev re bextewar in. Xwedê bextewarî ya wan zêde bike, zêde bike ku em jî ji wan re nesîbê xwe bigrin û dilê xwe têr bikin.
Em werin ser pirtûka xwe bêguman haya we Feqiyê Teyran heyin, ew ku bûye Yunus Emre yê Kurda, şaîrên ku av û teyran diaxive. Ew ewqas mezin e ku bûye mijarên stran û helbestan û dengbêjan. Lê nizanim we qet bihîstî evîna wî? Evîna wî û Sînem Xatûnê? Ez bibêjim min nebihîstê bû û ji ber wê hinek aciz bûm ji ber ku em dizanin eşqa Leyla û Mecnûn, Kerem û Asli lê em eşqa ên xwe nizanin û ne eşqek piçûk e jî. Li ser eşqa Feqî û Sînem gelek riwayet heyin lê îro em ê guh bidin momeste Gulîstan. Wê ji bo evîna wan gelek lêkolîn kirê û dawî ya dawî ev pirtûk peyde bûye.
Sînem Xatûn dotmam û bûka Mîr e û Mîr gelek jê hez dike ewqas hez dike kî ji bo na wê qonaxan lê dike. Lê mêrê wê yekî baş dernakeve yekê beradayî ye û jixwe zû jî dimire. Sînem Xatûn jî xwe dide ser îlm û xwendinê. Li pirtûkxaneya qesrê de ji xwe re dixwîne, dixebite. Rojekê deftera Feqiyê Teyran rast lê tê û dixwînî. Kêfa wê helbestê Feqî tê û dibe heyranê wî. Dîsa rojek Feqî cihakek tê û ew û cêrîya xwe ji bo dîtina Feqî dikevin rê. Wexta Sînem Xatûn çav Feqî dikeve ji bo hîsê xwe