"Savunmam", acının, travmanın ve baskının yoğun bir şekilde temsil edildiği, duyulara hitap eden, fiziksel bir etki bırakan bir metin. Okurken Eczeil'in hissettiği boğulma hissini, o parçalanmışlığı, o bedensel ve ruhsal ıstırabı neredeyse somut olarak deneyimliyoruz. Metnin gücü, bize acıyı "açıklamak" yerine, onu doğrudan "göstermesinde" yatıyor.
Eser, yoruma fazlasıyla açık bir yapıya sahip. Parçalı anlatı, güvenilmez anlatıcı, sembolik dil... Bunlar, okuyucuyu sürekli olarak "ne anlama geliyor?" sorusunu sormaya itiyor. Ancak belki de asıl yapmamız gereken, bu yorumlama dürtüsüne direnmek ve metnin yüzeydeki etkisine, yarattığı duyusal ve duygusal deneyime odaklanmaktır. Acıyı bir metafora indirgemek, onu ehlileştirmek anlamına gelebilir. Eczeil'in çocukluk travması ("...ağzımı kapattı ve hiçbir şey yapamadım."), Kahraman'ın ölümü, Ceylan'ın vurulma anı... Bunlar öncelikle korkunç, fiziksel olaylardır ve taşıdıkları sembolik anlamlardan önce bu çıplak gerçeklikleriyle yüzleşmek gerekir.
Metnin üslubundaki lirizm ile şiddet ve acı tasvirleri arasındaki gerilim dikkat çekici. Zozan'a yazılan o aşk dolu, şiirsel satırlar ile rejimin soğuk, mekanik şiddeti veya Eczeil'in içsel kaosunun hamlığı yan yana duruyor. Bu tezat, metnin rahatsız ediciliğini artırıyor; acının estetize edilmesi tuzağına düşmeden, onun farklı veçhelerini sergiliyor.
B.Ü.M. rejimi ve teknolojik kontrol unsurları (çip vb.), elbette politik bir eleştiri olarak okunabilir. Ancak bunları sadece bir "mesaj" veya "alegori" olarak görmek, metnin karmaşıklığını azaltabilir. Bu unsurlar, aynı zamanda modern yaşamın yarattığı yeni korku biçimlerini, bedenin ve zihnin mahremiyetinin nasıl ihlal edilebildiğini, gerçeklik algımızın ne kadar kırılgan olduğunu gösteren fenomenler olarak da değerli. Finaldeki
Bu "Savunmam"... Adı bile insanın üzerine bir ağırlık gibi çöküyor. Bir savunma, evet, ama kime karşı olduğu belirsiz, suçun ne olduğu meçhul bir savunma. Tıpkı bir sabah uyandığında kendini anlamsız bir davanın içinde bulan Josef K. gibi, bu metnin anlatıcısı Eczeil de görünmez, anlaşılmaz bir mekanizmanın dişlileri arasında sıkışıp kalmış.
Her şey o kadar keyfi, o kadar akıl dışı ki... B.Ü.M. denen o yapı, o her şeyi gören, her şeyi kontrol eden ama asla tam olarak anlaşılamayan otorite... İnsanı isimsizleştiren kodlar ("Artık, yepyeni bir kimliğe sahipsiniz ve geçmişteki isimlerinizi unutun!"), anlamsız sorgulamalar, bilinmeyen suçlamalar ("Ceylan’ı öldürme ve deri altı çipine zarar vermekle suçlanıyorsun" deniyor, sonra sanki bu hiç söylenmemiş gibi davranılıyor), varlığı bile şüpheli tanıklar ya da yoldaşlar (Tolga nerede? "Tolga kim?")... Bunlar, bireyi yutan o devasa, kişiliksiz bürokrasinin, o labirent koridorlarının başka bir tezahürü sanki.
Eczeil'in durumu içler acısı. Sürekli bir tedirginlik, bir takip edilme hissi ("En az 7 farklı beyinden aynı soruları alacağımdan eminim."). Neden orada olduğunu bilmiyor ("Burası bir karakol ya da hapisane değil..." deniyor ama bariz bir şekilde tutsak). Kendisine yöneltilen suçlamaların mantığını çözemiyor. Bu belirsizlik, bu sürekli tehdit altında olma hali, insanın aklını yitirmesi için yeterli. Onun parçalanmış hafızası, güvenilmez anlatımı, aslında bu akıl dışı sistemin birey üzerindeki kaçınılmaz tahribatının bir sonucu. Sistem o kadar ezici ki, birey kendi gerçekliğinden, kendi anılarından bile şüphe eder hale geliyor.
O lavabo sahnesi... O kapalı kalma korkusu, dışarıdaki gözlerden duyulan endişe... "Lavaboya varana kadar kaç masanın ve o masalara yerleşmiş gözlerin arasından geçeceğim, bilmiyorum." Bu, sadece
Karşımızdaki "Savunmam" kitabı, modernizmin ve belki de onun yorgun mirasçısı postmodernizmin getirdiği endişeleri, özellikle de bireyin parçalanmışlığını ve hafızanın güvenilmezliğini oldukça güçlü bir şekilde yankılayan bir eser. Anlatıcı Eczeil'in sesi, T.S. Eliot'ın "Çorak Ülke"sindeki o kayıp, yönsüz ruhları, Kafka'nın labirentlerinde sıkışmış kahramanlarını ve hatta belki de Beckett'in hiçliği bekleyen figürlerini anımsatan bir tını taşıyor.
Eserin en dikkate değer yönü, "etki endişesi"ni (anxiety of influence) açıkça sergilemesi değil, daha çok bu etkileri özgün bir sentezle yeniden yorumlama çabasıdır. Bilinç akışı tekniği Woolf ve Joyce'u akla getirse de, buradaki kullanım daha karanlık, daha travmatik bir zemine oturuyor; lirik anlar olsa da genel atmosfer daha çok varoluşsal bir dehşetle yüklü. Distopik öğeler Orwell'i çağrıştırsa da, eserin asıl gücü politik alegoriden çok, bu baskının bireyin iç dünyasındaki yankılarını, psikolojik parçalanmayı göstermesinde yatıyor.
Eczeil karakteri, trajik bir figür olarak edebi kanonda kendine yer bulabilir mi? Onun gücü, kahramanlığında değil, tam aksine kırılganlığında, güvensizliğinde ve acı çeken ruhunun derinliğinde yatıyor. Onun "savunması", aslında modern bireyin anlam kaybına, kimlik krizine ve dışsal/içsel güçler karşısındaki zayıflığına dair bir ağıt niteliğinde. Zozan'a duyulan o yüceltilmiş aşk, belki de Wordsworth'vari bir doğa aşkının yerini alan, modern dünyada sığınılacak son romantik kale gibi duruyor, ancak bu kalenin temelleri de sallantıda.
Eserin dili, zaman zaman yüksek bir şiirselliğe ulaşsa da ("Günü avuçladığım gecede, yağmur renkleri arasında, sus pus olmuş yıldızlarla dolanır kaba saba toprak tenhalığında ruhum."), bazen de anlatıcının zihin dağınıklığını yansıtan daha kesik, daha ham bir
Kartanesi'ne Mektup 2Roman
Pencereden dışarıyı seyre dalınca mutlu olmalı insan, seninle konuşurken mutlu olduğum gibi. Düşüncelerin özgür kaldığı yere bakmak, dışarıya...
Ardıma baktığımda kapalı, dört duvar oda, pek kasvetli; bu bana kafesteki güzel kuşların derin hüznünü hatırlatıyor.
Gerçi, hüzünden bahsetmek yakışmaz senin adının geçtiği düşüncelerde.
Pencereye yönelmeliyim...
Pencereyi açtığımda muazzam bir gürültü koptu
Rüzgar olabildiğine şiddetli
Hani, tanrı sanki duygularımdan beslemiş rüzgarı da öyle göndermiş şehrin sen ışıltılı doğasına... Sana beslediğim duyguları tanrı da sevmiş olmalı, rüzgarın şiddeti bundandır. Ama kimisi hayıflanır bundan. Ben pek umursamıyorum doğrusu; ne de olsa karın güzelliği tanelerinde saklı da gözlerimiz o güzellikleri göremeyecek kadar aciz. Bu bana bazı insanları hatırlatıyor. Rüzgarın duygu dolu kokusunu alamayan aciz insanları.
Pencereyi kapatmamakta ısrarlıyım, rüzgarla birlikte özgür kalmalı masadaki her kelime Pervazdaki çiçekler de Yağmurla sevişmeli, sevişmeli ki insan yetişmeli. Doğrusu bu bana bazı çocukları hatırlatıyor, saçları ebeveynlerinin elleriyle sevişmemiş solmuş çocukları.
+E.Eniryt+
Kartanesi'ne MektupRoman
Bugünü bilemiyorum,
Yarını bir türlü hayal edemediğim anlar gibi,
Soluksuz geçen anlar, tanımsız ve anlamsız;
Uzaklığın pek bir anlamının olmadığı dünyalarda yaşar gibi
Ne nerde ve de kim? Mesela adın;
Neden bana bu kadar yakın hissettiriyor,
Mesela yüzün,
Kaç zaman oldu görmeyeli?
-Uzaklığın pek bir anlamının olmadığı dünyalarda yaşamanın bir güzelliğidir bu-
Yüzün gözümdeki perde olmuş, en güzel perde
Ve de sesin kulağımda en güzel müzik
Bırak kör olayım, sağır olayım, görmeyeyim zevk û sefa içerisinde şeytani düşünceleri.
Ama bugünü bilemiyorum,
Adına bir şarkı yazdığım yarını da.
Yarın filizlenecek bir papatya umut veriyor bana
Ama bugünü göremiyorum,
Bir şarkı en güzel tebessümde hüzün yaratacaksa
O şarkıyı bilemiyorum
Uzaklığın pek bir anlamının olmadığı dünyadan
Bir papatyaya yarını koklatmak.
İçim, adını bilmediğim ama tanıdığımdan emin olduğum bir kitap gibi şuan,
Her bir cümlem karışık, gözümü kapatamıyorum
Yaşıyorum, sonraki cümlemden bihaber.
Artık bitsin,
Bitsin
Artık bitsin
Ve rüyam, hayalim;
Hayallerde çocuk gülüşleri güzeldir
Rüyalarda uçmak, kanatsız sözlerle
Ve bitiyor, ismini bildiğim her şey