Nirxandina Berhema "Dengbêjên Min"
Mehmed Uzun di pirtûka xwe ya bi navê "Dengbêjlerim" (Dengbêjên Min) de, berê xwe dide kaniya herî kûr û zelal a çanda kurdî: Antolojiya dengbêjiyê. Ev berhem ne tenê lêkolîneke li ser muzîkê ye, lê belê hewildanek e ji bo parastina ruhê gelekî ku bi sedsalan bi devkî hatiye parastin.
Li jêr nirxandineke berfireh li ser vê berhema girîng heye:
Nirxandina Berhema "Dengbêjên Min"
1. Dengbêjî Wekî Arşîva Neteweyî
Mehmed Uzun dengbêjan wekî "homerosên kurdan" pênase dike. Li gorî wî, ji ber ku dîroka kurdan a nivîskî hatiye qedexe kirin an jî winda bûye, dengbêj bûne "pirtûkxaneyên zindî". Di vê pirtûkê de Uzun nîşan dide ku her kilamek, her fîxaneke dengbêjekî, di rastiyê de rûpeleke ji dîroka Kurdistanê ye.
2. Têkiliya Nivîskar û Dengbêjan
Ev pirtûk xwediyê taybetmendiyeke otobîyografîk e jî. Uzun behsa zarokatiya xwe, bandora dengê dengbêjan li ser ruhê xwe û çawa ew deng bûne bingeha edebiyata wî ya nivîskî dike. Ew dibêje ku wî "hevokên xwe yên modern ji klamên dengbêjan wergirtine". Ev yek nîşan dide ku edebiyata wî ya nûjen, rehên xwe ji kevneşopiya kevin digire.
3. Lehengên di Pirtûkê de
Di berhemê de Uzun cih dide gelek dengbêjên mezin û navdar. Bi taybetî li ser navên mîna:
Evdalê Zeynikê: Şahê dengbêjan û sembola hunera devkî.
Karapêtê Xaço: Dengbêjê ku bi dengê xwe bûye pira di navbera gelan de.
Şeroyê Biro û gelekên din...
Nivîskar tenê behsa jiyana wan nake, lê belê felsefeya hunera wan û girîngiya wan a civakî analîz dike.
4. Şêwaz û Ziman
Pirtûk bi zimanekî pir germ, herikbar û samîmî hatiye nivîsandin. Uzun, di navbera edebiyata modern a cîhanê û dengbêjiya kurdî de pirekê ava dike. Ew bi vî awayî dengbêjiyê ji çarçoveyeke teng a "folklorî" derdixe û wê wekî hunereke klasîk û gerdûnî pêşkêşî xwîner dike.
Encam: "Dengê ku Namire"
"Dengbêjên Min",
“Dem xerab bû, dewr namerd bû, çerxa felek xwînak bû.”
Türkçe:
“Zaman kötüydü, devran namertti, feleğin çarkı haindi.”
Dengbéjlik geleneği kürt coğrafyasının sözlü edebiyatı - tarihidir. Kimi zaman mertliği, kimi zaman yoksulluğu, kimi zaman Savaşlarda yürütülen kahramanlığı günümüze kadar sözlü aktardılar. Dengbêjlerim mehmet uzun'un iki kez okuduğum kitabı Rıfatê Darê, Evdalê Zeynikê gibi Bedirhanlar'ın sürgün edildiği ve dillerine kültürlerine olan özleminide Mehmet uzun'a has akıcı ve etkileyici bir uslüpla dile getirmiş.
Severek okuduğum ve kitaba her ara verdiğim de bir dengbêj dinletisiyle başladığım bir kitap
Reklam
Kürt edebiyatının en önemli isimlerinden biri olan Mehmed Uzun, sürgün yıllarında kaleme aldığı eserlerle hem dilini hem de köklerini yaşatma mücadelesi veren bir yazar. Edebiyatının temeline Kürt sözlü geleneğini, özellikle de dengbêjlik kültürünü yerleştirir. Hikâyelerinde halkın susmuş sesine yeniden hayat verir; acıyı, yoksunluğu, göçü ama aynı zamanda dayanışmayı ve barışı anlatır. Her satırda hem bireysel hem de toplumsal bir hafızayı diri tutar.
Abdalın Bir Günü ise tam bu geleneğin izini sürer. Bir günün kısacık zaman aralığına, koskoca bir halkın tarihsel acıları sığar. Başkahraman Abdal; yalnızlığı, umut kırıklıkları ve kayıplarıyla toplumun görünmeyen yüzüdür. Gule’ye duyduğu sevda ve Temo’ya duyduğu babalık hissiyle, hayatın yorgunluğunu omuzlarında taşır. Eserde, dengbêjlik geleneğinin büyük temsilcilerinden Evdalê Zeynikê önemli bir sembol olarak karşımıza çıkar; onun sesi, halkın susan hafızasıdır. Bengin, Tavbanu gibi karakterler; sürgünlüğün, yersiz yurtsuzluğun ve kimliğini sahiplenme mücadelesinin farklı yüzlerini temsil eder. Uzun, Abdal’ın iç sesiyle okuru bir yolculuğa çıkarır: Şam’dan Bağdat’a, İstanbul’dan Serhat topraklarına uzanan sesler yankılanır. Mazlumlarla zalimler arasındaki kadim çatışma, turnaların kanatlarında taşınan umut metaforuyla birleşir; kırılmış kanatlar, yeniden uçma arzusuyla doludur. Bu bir gün, hem Abdal’ın hem de bir milletin karanlığa karşı aydınlığı savunduğu bir direniş günüdür.
Eser; şiirsel dili, akıcı anlatımı ve derin karakter yapıları ile kısa sayfa sayısına rağmen güçlü bir etki bırakır. Mehmed Uzun, destansı bir atmosfer yaratırken aynı zamanda insanın en kırılgan duygularına dokunur. Anlatımındaki sadelik, yoğun bir duygu dünyasıyla birleşir ve kitabı bir solukta okunur hâle getirir. Hem edebi hem kültürel
DENGBÊJLERİM...Duygu ve Düşünce
Deng (ses) , bêj (sese biçim veren)
Dengbêj Kürt kültürünün kadim geleneği, Homeros' tan bu yana..
Dengbêjlerim her cümlesi her detayıyla beni kendine hayran bırakan bir eserdi. Bu incelikteki bir kitaptan bu kadar çok alıntı paylaşabileceğimi düşünmemiştim. Tekrar tekrar aynı keyifle aynı hislerle okuyabileceğim bir deneme. Benim gibi öz kültürünü çok iyi bilmeyen birisi için altın değerinde, kaynak bir kitap olarak da çok özel . Dengbejlerim hem kişisel bir hatırlama hem de kültürel bir vasiyet gibiydi. Mehmet Uzun'un özellikle çok sevdiği, hayatını etkilemiş, bazılarını bizzat tanımış 5 dengbêji ( Apê Qado, Rıfatê Darê, Evdalê Zeynikê, Alihan ve Ehmedi Fermanê Kiki) anlattığı bu eser benim için de çok etkileyiciydi. Uzun' un derdi sadece edebiyat değil; bir dilin ve hafızanın sahipsiz kalmaması . Aslında okuduğum birçok kitabında bunu hissettim; ortak tema kültürün hatırlanması , korunması, kaybolmaması. O yüzden Dengbêjlerim kitabı ve onun dengbejleri biraz da emanet bir mektup gibi. Eğer bu sesler unutulursa sadece sanat değil, bir kimlik de yetip gidecek mesajını taşıyor. Mehmed Uzun'un kendi kuşağına ve gelecek kuşaklara bıraktığı bu uyarı niteliğindeki kitabını ilk sayfasından, değerli yazarımızın kendi notunu paylştığı kitabın son cümlesine kadar gözlerim dolu dolu okudum.
Mehmet Uzun'un okuduğum birçok kitabı da Dengbej usulü ile yazılmış diyebilirim. (Abdalın Bir Günü, Yaşlı Rind'in Ölümü ... ) Diline bayıldığım yazarımın dili de üslubu da bir dengbêj sanki ; okumuyorum da dinliyorum gibi... etkileyici, yalın ,abartısız, sade ve duygulu, içten ve samimi...
Dengbêjlerin sesini duymak isteyenlere...
DengbêjiKurdî
Berî her tiştî divê ez sipasyên xwe nivîskar Mahmut beğik bikim ku li ser Dengbêj Reso(Resoyê gopalan an jî bi navê Resoyê muhacir tê nasîn) lêkolîneke wiha berfireh kirye.
Em dikarin bibêjin ku, dengbêjî asteke wisa ye ku tenê aîdî Kurda ye. Ji ber wê jî cihê Dengbêj Reso di vir de cûda ye.
Ev pirtûk berhemeke gelekî berfireh e û lêkolîneke baş e li ser dengbêj Reso hatiye kirin. Di nava pirtûkê de behsa jiyana dengbêj Reso tê kirin,dengbêj Reso jiyaneke gelekî zor û zehmet,xizan û bijan dîtîye.
Li gorî hin kesan şahê dengbêjan tê nasîn lê dibe ku jî ev mijareke niqaşî ye!..
Dengbêj Reso ji aliyê dengbêjêyê ve gelekî xurt bûye û ji Evdalê Zeynikê jî perwerde dîtiye. Lê ew wê demê gelekî piçûk bûye baş nayê zanîn tiştekî wisa heye an tuneye. Lê di pirtûkê de dibêje dema hê zarok bûye ji jina Evdalê Zeynikê Gûlê re jî kilam gotiye!, hê wê demê Reso bala Gulê kişandiye ser xwe,em dibînin ku dengbêj Reso ji hêla dengbêjêyê ve di nava asteke mezin de bûye.
Di heman demê de jî nêrînên hin dengbêjan li ser dengbêj Reso heye,yek Ji wan Dengbêjan jî Dengbêj Şakiro ye!,ez dixwazim wan gotinên ku Şakiro anîye ziman parve bikim, Şakiro di hevpeyvînekê de wuha behsa Reso dike û dibêje:"Ez dilşikestî me. Kurd qedrê dengbêjan nizanin û li nirxên xwe jî xwedî dernakevin. Li Tirkan binêrin! Yek Aşiq Weyselekî wan hebû û lê xwedî derketin. Wî bi hemû cîhanê dan nasîn. Lê Resoyê me yê dengbêj jî hebû. Ez çawa wî ji te re bînim ziman, ew mamosteyê me hemûyan bû. Mixabin me wî ji birçîna kuşt. Ka ji min re bibêje ez çawa derê dîwana dilê xwe yê birîndar ji te re vekim û bi te re biaxifim!"
Nivîskar di vê berhema xwe de li ser kilamên Reso jî sekiniye û lêkolîneke fireh jî kirye. Di nava van kilaman de, navê kesên ku derbas dibe nivîskar ev kesana bi awayekî baş ji me re rave kiriye,
Leyla YolalanRoman
Puan vermedi
Tarihi gerçekleri ve şahsiyetleri edebiyata aktaran metinleri her zaman severek okudum. Kurmacaya aktarılan olayların , kişilerin gerçekle örtüşüp örtüşmediğini sorgulamadan okumak bana hep büyüleyici gelmiştir. Revan’ı da bu duygularla okudum. Eser aşık Dadaloğlu ile Kürtlerin Homeros’u olarak bilinen Evdal’in etrafında şekilleniyor. Her iki aşığın da otoriteye başkaldırdığını görüyoruz. Birinci kitapta Dadaloğlu’nun etrafında, padişahın yaylaları yasaklayan fermanına karşı Avşarların mücadelesini, Dadaloğlu’nun esir düşmesini okuruz. Dadaloğlu ile Evdal’in atışmaları, aşıklık geleneği çok canlı bir şekilde verilmiş bu bölümde. Dadaloğlu Avşarların kahramanlıklarını, Evdal ise Siyabend u Xece hikayesini anlatır.İkinci kitapta ise Evdal’in gözünden bakarız olaylara. Avşarların bozguna uğratılmasından sonraki süreç anlatılır bu bölümde. Oğlu Temo ile yola revan olan Evdal’in Dadaloğlu’nu arama macerasını okuruz.
Reklam
Reklam