Hacivat'ın MasasındaEdebiyat
Salâh Birsel okumalarına devam ediyorum. Bu kez günlükleri.
“Günlük” sözcüğünü 1949 yılında ilk kez Salâh Birsel kullanıyor. Türkçede günlük türüne hayat veren yazarlarımızdan. Fransızların Andre Gide’ini özellikle kendine örnek alan Birsel, onun Fransız edebiyatında yaptığını Türk edebiyatında yapmak istiyor.
“Hacivat Günlüğü”, Birsel’in iki farklı dönemde tuttuğu günlükleri içeriyor: İlki 1949-1956 yılları arasında tuttuğu ve “Hacivat Yılları” adını verdiği günlüğü. (1951 yılını hiçbir satır yazmadan boş geçtiğini ekleyeyim.) İkincisi ise kendisinin bir şiirinden ilhamla adını koyduğu ve 1972-1975 arasını içeren “Kuşları Örtünmek”.
30’lu yaşların başındaki Salâh Bey ile 50’lerini yaşayan Salâh Birsel’i okumak arasındaki farkı gözlemlemek, bu kitap sayesinde mümkün. Hem üsluptaki değişimi izliyor hem de konularının nasıl değiştiğine şahitlik ediyoruz. 30’larında tuttuğu günlüğü tamamen edebiyat günlüğüne çeviren, bizi onlarca şiir, onlarca yazarla tanıştıran Birsel; ikinci günlüğünde artık hayatının sıkıntılarını da konu ediniyor. Hastalıklarını, can sıkıntılarını, yine edebiyattan kopmadan okuyabiliyoruz.
Salâh Birsel şunun farkında: O an için ona önemsizmiş gibi gelen bazı hususların gelecekte o konuyla ilgili araştırma yapacakların işine yarayacağını biliyor. O yüzden özellikle edebiyat söz konusu olunca hiçbir şeyi atlamıyor.
1949’lardan 1975’lere değin Türk edebiyatının gelişim çizgisini de bu kitap sayesinde okuyabiliyoruz. Sait Faik’in öldüğü gün de yazmış, Selim İleri’nin “Pastırma Yazı”nı okuyup onu beğenirken de. Günlüğüne başladığı tarihler, II. Yeni şiirinin pupa yelken yol aldığı tarihlere denk geliyor. Salâh Birsel de iflah olmaz bir İkinci Yenici. Edip Cansever’in, Cemal Süreya’nın -özellikle bu ikisinin- şiirlerine hayran. İlhan Berk ise
YAŞLI ADAM VE DENİZ / ERNEST HEMINGWAY
Eserin ilk sayfasındaki cümle: “Charlie Scribner ve Max Perkins’e…” şeklindedir. Bu kısımda öğrendiğimiz bilgiler, eserin giriş kapısıdır. İçeriye adım attığınız andan itibaren umut, mücadele, sabır ve inancın odalarını dolaşırsınız.
Bu mücadelenin odalarında gezerken, masanın üzerinde bir mektup karşılar sizleri. Bir yazara ve kalemine konuk olur, odalardaki gezintiniz. Tozlu raflardan gün ışığına süzülmüş bir kitap belirir ellerinizde. Bir sağa bir sola çevirdikten sonra yavaş yavaş aralarsınız, hikâyenin sayfalarını. Gözleriniz, sayfalara çarpıp çarpıp geri döner adeta. Eserin başlangıç bölümündeki “önsöz” ile birlikte devam eden şu sözler oldukça dikkatinizi çeker:
“Hemingway, üç yıl sonra editörü Max Perkins’e yazmayı planladığı yeni bir kısa kurgu kitabıyla ilgili bir mektubunda şöyle demişti:
Yaşlı ve ticari balıkçının kayığında tek başına dört gün, dört gece kılıçbalığıyla mücadele ettikten sonra kayığa çekemeyip bordoya bağlamasının ardından köpekbalıklarına yem olmasıyla ilgili. Küba kıyılarının muhteşem bir hikâyesi. Diğer kayıkların hepsinden uzakta, denizde yapayalnızken kayığında verdiği uzun mücadele esnasında yaptığı ve düşündüğü her şeyi doğru bir şekilde anlatabilmem için ihtiyar Carlos’un kayığıyla açılacağız. Eğer doğru anlatabilirsem muhteşem bir hikâye. Kitaba dahil olacaklardan biri.’”
Ve bu umudun yolculuğunda adım adım yürüdüğünüz diğer odalara, eser hakkındaki bilgiler yaprak yaprak yayılmıştır. Her bir yaprakta Hemingway’ın “Yaşlı Adam ve Deniz” eserine ait izlenimler yansır. Hepsini bir düzene koyduktan sonra sayfaların içinden kalbinize ve ruhunuza bir ömür ışık olacak “kitap analizi” yazısı çıkar.
KİŞİLER
Santiago (Yaşlı adam): Yalnız bir ihtiyardır. Geçimini balıkçılıkla sağlar. Onun kalbinin
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Yaşlı Adam ve Deniz /Ernest Hemingway
Eserin ilk sayfalarında başlayan cümle; Charlie Scribner ve Max Perkins’e şeklindedir. Bu kısımda öğrendiğimiz bilgiler, eserin giriş kapısıdır. İçeriye adım attığınız andan itibaren umut, mücadele, sabır ve inancın odalarını dolaşırsınız.
Bu mücadelenin odalarında gezerken, masanın üzerinde bir mektup karşılar sizleri. Bir yazara ve kalemine konuk olur odalardaki gezintiniz. Tozlu raflardan gün ışığına süzülmüş bir kitap belirir ellerinizde. Bir sağa bir sola çevirdikten sonra yavaş yavaş aralarsınız hikâyenin sayfalarını. Gözleriniz, sayfalara çarpıp çarpıp geri döner adeta. Eserin başlangıç bölümündeki “önsöz” ile birlikte devam eden şu sözler oldukça dikkatinizi çeker:
Hemingway, “Üç yıl sonra editörü Max Perkins’e yazmayı planladığı yeni bir kısa kurgu kitabıyla ilgili bir mektubunda şöyle demişti:
“Yaşlı ve ticari balıkçının kayığında tek başına dört gün, dört gece kılıçbalığıyla mücadele ettikten sonra kayığa çekemeyip bordoya bağlamasının ardından köpekbalıklarına yem olmasıyla ilgili. Küba kıyılarının muhteşem bir hikâyesi. Diğer kayıkların hepsinden uzakta, denizde yapayalnızken kayığında verdiği uzun mücadele esnasında yaptığı ve düşündüğü her şeyi doğru bir şekilde anlatabilmem için ihtiyar Carlos’un kayığıyla açılacağız. Eğer doğru anlatabilirsem muhteşem bir hikâye. Kitaba dahil olacaklardan biri.”
Ve bu umudun yolculuğunda; adım adım yürüdüğünüz diğer odalara, eser hakkındaki bilgiler yaprak yaprak yayılmıştır. Her bir yaprakta Hemingway’ın “Yaşlı Adam ve Deniz” eserine ait izlenimler yansır. Hepsini bir düzene koyduktan sonra sayfaların içinden kalbinize ve ruhunuza bir ömür ışık olacak “kitap analizi” yazısı çıkar…
KİŞİLER
Santiago (Yaşlı adam): Yalnız bir ihtiyardır. Geçimini balıkçılıkla sağlar. Onun
Murakami'den okuduğum dördüncü roman ve benim için şimdiye kadarki en iyisi. Kocaman ama küçük, zamansız bir dünya var bu romanda. Babası tarafından lanetlenmiş 15 yaşındaki Kafka'nın evden kaçışı, talihsiz bir kaza geçirip akılsız kalan Nakata'nın arayışı, bir kamyon şoförü olan Hoshino'nun adeta gözünün açılışı, Oshima'nın herkesten farklılığı var. Çok fazla karakter, çok fazla kedi var. Ama hepsinin yolları, ruhları bir şekilde kesişiyor, onları tanımak kolay dolayısıyla.
Olmaz diyeceğimiz şeyler oluyor, kimse garipsemiyor, okuyucu da dahil. Çünkü Murakami'nin büyüsü bu. Çocuklar bayılıyor, kediler konuşuyor, gökten istavrit yağıyor. Bazen de çok sıradan şeyler oluyor.
Yine bir yolculuk, arayış romanı. Hem Murakami'nin karakterleri hem de benim için.
SAHİLDE KAFKA, H.MurakamiEdebiyat
BİR LANETLİ KEHANETTEN KAÇIŞIN ROMANI: 
Sahilde Kafka
Yunan Miti Oidepus’tan hareketle çantasını sırtına vurarak yola koyulup evden kaçan ‘’Dünyanın En Sert 15’lik Delikanlısı’’ – Kafka Tamura’nın hikâyesi… 
Sophokles in 
Kral Oidipus tragedyasının Murakami kurgusuyla kaleme alınmış bir büyülü gerçeklik romanı versiyonunu okuyacaksınız.
Hayatı daha yeni yeni anlamlandırmaya başladığı bir yaşta - 15.yaş gününde - evinden ayrılarak daha önce hiç adını duymadığı, uzaklardaki bir şehre kaçan ve orada küçük bir kütüphanenin köşesine sığınıp yaşamaya başlayan bir ergenin hikâyesidir. Romanın baş kahramanı 15’lik Kafka Tamura’ya bir kehanet sirayet etmiş ve bu lanet olasıca kehanetten kaçmak gerekmiştir. Çantasını apar topar hazırlar ve hiç bilmediği bir şehre doğru yola çıkar, 15’lik Kafka Tamura.
Ailesine ait belleğinde herhangi bir iz ya da hatıra yoktur. Annesi, babası ve bir ablası vardır ancak bunlar silik bir iz olarak kalmıştır hafızasında. Sadece babasından kalan tek bir aile fotoğraf vardır; o da bir plajda ailecek çekilmiş mutlu bir yaz tatili fotoğrafıdır ve bu fotoğraf olmasa o kısmı da hatırlayacak durumda değildir. Çünkü o fotoğraf çekildiğinde kendisi henüz üç yaşındadır. Ailecek en azından bir kez de olsa deniz kıyısına birlikte gittiklerini ancak o fotoğrafla anlayabilmektedir.
Ailesinden bir tek babasını bilir. Ancak ev ortamında kendisiyle yüzyüze gelmemeye gayret eder. Aynı evde yaşarlar ancak yaşam saatleri birbirlerinden farklıdır. Babası evden uzak bir atölyede vaktini geçirirken evde olduğu zamanlarda ise zaten pek de karşı karşıya gelmiyorlardır baba-oğul. Hissiz ve kopuk bir aile yaşamı . . . Var ama yok. . . Kafka Tamura’ya kalsa ailesinin her bir üyesini tek tek hayatından söküp atmak ister ancak içinden kendini söküp atmadan içindeki genleri söküp
Sahilde Kafka
Yunan Miti Oidepus’tan hareketle çantasını sırtına vurarak yola koyulup evden kaçan ‘’Dünyanın En Sert 15’lik Delikanlısı’’ – Kafka Tamura’nın hikâyesi… Sophokles in Kral Oidipus tragedyasının Murakami kurgusuyla kaleme alınmış bir büyülü gerçeklik romanı versiyonunu okuyacaksınız.
Hayatı daha yeni yeni anlamlandırmaya başladığı bir yaşta - 15.yaş gününde - evinden ayrılarak daha önce hiç adını duymadığı, uzaklardaki bir şehre kaçan ve orada küçük bir kütüphanenin köşesine sığınıp yaşamaya başlayan bir ergenin hikâyesidir. Romanın baş kahramanı 15’lik Kafka Tamura’ya bir kehanet sirayet etmiş ve bu lanet olasıca kehanetten kaçmak gerekmiştir. Çantasını apar topar hazırlar ve hiç bilmediği bir şehre doğru yola çıkar, 15’lik Kafka Tamura.
Ailesine ait belleğinde herhangi bir iz ya da hatıra yoktur. Annesi, babası ve bir ablası vardır ancak bunlar silik bir iz olarak kalmıştır hafızasında. Sadece babasından kalan tek bir aile fotoğraf vardır; o da bir plajda ailecek çekilmiş mutlu bir yaz tatili fotoğrafıdır ve bu fotoğraf olmasa o kısmı da hatırlayacak durumda değildir. Çünkü o fotoğraf çekildiğinde kendisi henüz üç yaşındadır. Ailecek en azından bir kez de olsa deniz kıyısına birlikte gittiklerini ancak o fotoğrafla anlayabilmektedir.
Ailesinden bir tek babasını bilir. Ancak ev ortamında kendisiyle yüzyüze gelmemeye gayret eder. Aynı evde yaşarlar ancak yaşam saatleri birbirlerinden farklıdır. Babası evden uzak bir atölyede vaktini geçirirken evde olduğu zamanlarda ise zaten pek de karşı karşıya gelmiyorlardır baba-oğul. Hissiz ve kopuk bir aile yaşamı . . . Var ama yok. . . Kafka Tamura’ya kalsa ailesinin her bir üyesini tek tek hayatından söküp atmak ister ancak içinden kendini söküp atmadan içindeki genleri söküp
Pablo Neruda'nın imgeler ile dopdolu betimlemelerini özlediğimi Kuşlar Sanatı eserinin sayfalarını çevirirken fark ettim. Şiirlerindeki duygu yoğunluğunu kuşlar hakkında yazdığı şiirlerde de kendisini belli ediyor.
"Peru Pelikanı
Oturmuş denizin üstüne
derin sorunları tartıyor pelikan:
okyanusun hacmi
yiyecek derdi,
dalgaların tekrarı,
balinanın yalnızlığı,
ay falı,
rüzgârın koordinatları.
Vurdumduymaz yargıcı denizin:
yuvarlanır zaman kafatasının üstünde
yağmurdan ya da dalgadan bir damla
kayar uzun gagasından
saydam bir hüküm gibi.
Sallanarak çatlayan dalgada
bir yuva ya da terk edilmiş bir beşik gibi,
sayıyor pelikan
biriktirdiği balıkları,
plastik paralar gibi,
gagasından sarkan kesede.
Sardalye sürüleri,
solgun güz balığı,
Taitao’nun pürtüksüz merlosu,
bıçak renkli istavrit azmanları,
yakamoz yumuşakçaları,
mürekkepbalığı kolları,
şeytansı kalamarlar
