Kader zincir mi yoksa insanın kendine anlattığı en eski hikâyemi?Felsefe
Bu kitabı yalnızca merakımdan değil, tez çalışmam kapsamında özgür irade, determinizm ve ahlaki sorumluluk kavramlarını daha derin kavrayabilmek için okudum. Sayfalar boyunca hissettiğim şey, metnin bana hazır cevaplar vermesinden çok, zihnimi huzursuz eden sorular bırakmasıydı. Bence iyi felsefe tam da bunu yapar. Cevap dağıtmaz; insanı kendi düşüncesiyle baş başa bırakır.
Kader Üzerine, insanın binlerce yıldır peşinden koştuğu temel sorulardan birini merkeze alıyor: Eğer her şey önceden belirlenmişse, seçimlerimizin anlamı nedir? Eğer her şey bizim irademize bağlıysa, o zaman doğanın zorunluluğunu nereye koyacağız?
Bu metni okurken fark ettim ki kader meselesi yalnızca metafizik bir tartışma değildir. Günlük hayatımızın tam ortasındadır. Başarısız olduğumuzda "kader" deriz, başardığımızda "emek". Acı yaşadığımızda yazgıyı suçlarız, mutlu olduğumuzda ise irademizle övünürüz. Belki de insan, kader kavramını çoğu zaman gerçekle yüzleşmek yerine belirsizliği anlamlandırmak için kullanır.
Cicero, bu eserinde kesin hükümler vermekten çok farklı düşünce geleneklerini tartışmaya açıyor. Bu yönüyle kitap, okuyucusunu pasif bir alıcı olmaya değil, aktif bir düşünür olmaya davet ediyor. Çünkü felsefede önemli olan yalnızca hangi cevabın doğru olduğu değil, hangi sorunun doğru sorulduğudur.
Okurken sık sık şu düşünceye döndüm: İnsan tamamen özgür olsaydı pişmanlık diye bir duygu olmazdı. Tamamen kaderin eseri olsaydı da vicdanın bir anlamı kalmazdı. Demek ki insan hayatı, zorunluluk ile özgürlük arasındaki o dar geçitte şekilleniyor. Belki de kader, yürümek zorunda olduğumuz yol değil; yürürken verdiğimiz kararlarla anlam kazanan yolculuğun kendisidir.
Tez çalışmam açısından bu eser bana yalnızca Antik Çağ'ın kader anlayışını değil, bugün hâlâ süren özgür irade tartışmalarının
Saatleri Ayarlama Enstitüsü Müdiriyet-i Umûmiyesi’ne
Sayın Tanpınar,
Bu mektup geçmiş zamanın tozlu raflarına terk edilmiş bir özlemin yankısını taşımaktadır.
İstanbul’un tüm ihtişamıyla yansıdığı o tabloların nesneleşmiş anlara atılmış bir çentiktir harflerim ve her bir cümlem yaşanmamış günlerin çetelesini tuttuğum ruznâmeden alıntıdır.
Zamana çentik atmaya başladığım o ilk andan itibaren bu güne değin süren bu gecikmişlik hâli, Mübarek’in çarkları arasında daha da bilenerek dışavurmaya devam ediyor.
Eskimiş yüzlerin bir izdüşümü olan bu gecikmişlik beyanı, aklımı kalbimin çekmecesinden çıkardığım o "geniş zaman" algısına ram olduğum şu ezelî ve ebedî saniyeden itibaren nihayete eriyor. Kalemim parmaklarımın esaretinden kurtulup ürkek ve marazlı sözcüklerim, kırık kanatlarıyla Boğaz’ın sisli sularına doğru yola çıkmaya hazırlanıyor.
Zarfımı anın geniş ufkuna emanet ediyor, pulunu geleceğin meçhul boşluğuna mühürleyip tüm zamanları içine alan bu müşterek iç döküşü, bu hüzünlü senfoniyi sizinle paylaşıyorum.
İnsan, fikirlerini de büyütürmüş meğer kendi tenhalığında... Ben de büyüttüm yıllarca söylencelerin ağırlığını omuzlarımda. Tıpkı Nuri Efendi’nin saatlere yüklediği anlamlar gibi suyun derinliğindeyken ağır, yüzeye çıktığında "incir çekirdeğini" dahi doldurmayacak anlamlar...
Şimdi bu anlamları "sahnemin dışında" bırakıp bu içi boş ama muazzam derecedeki ağırlıktan, dipsizliğin o derin uğultusundan kurtuluyorum nihayet.
Evvelce zatıalinize arz ettiğim o "sükût provası" meselesi –doğrusu ben bu durumu aristokratik bir inzivada ruh terbiyesi sanıyordum ki yanılmışım– zihnimde, metruk bir mabedin estetiğiyle örülmüş bir girdaba dönüştü. Dayanılmaz hâle gelen bu trajik ciddiyeti, bu yapay mukaddesatı muhafaza edebilmek uğruna kalbime çıkan tüm yolları kapattım. İçimde filizlenen taze sürgünleri titiz bir bahçıvan
📚🔔 Tatil zili çaldı!
Bir yıl boyunca verilen emeklerin ardından şimdi dinlenme, keşfetme ve yeni maceralara atılma zamanı. 🌞
Bu yaz bol kahkahalı, bol anılı ve elbette bol kitaplı geçsin. Tüm öğrencilere keyifli tatiller diliyoruz! 💙📖
Voltaire'in, “Doğu hikâyesi” kılıfını kullanarak Avrupa toplumunu dolaylı biçimde eleştirdiği küçük romanı. Merkezde Sadık (Zadig) karakteri var: akılcı, iyi niyetli ve dünyayı çözebileceğine inanan biri. Romanın içerdiği zıtlık da burada: Sadık’ın aklı, onu doğruya değil, çoğu zaman yanlış anlaşılmaya götürür. Bu durum Voltaire’in temel tezlerinden birine bağlanır: İnsan aklı güçlüdür ama gerçekliği bütünüyle kavrayacak kadar güvenilir değildir. Eserin en önemli temalarından biri kader meselesi. Sadık sürekli “Neden bunlar başıma geliyor?” sorusunu sorar. Olaylar zinciri rastlantı gibi görünür fakat sonunda her şeyin bir tür geçmiş bağlantı içinde olduğu hissi verilir. Ancak Voltaire burada metafizik bir kader öğretisi sunmaz; daha çok, insanın geriye dönük anlam üretme eğilimini hedef alır. Yani “kader” dediğimiz şey, çoğu zaman olaylar bittikten sonra görebildiğimiz bir desendir. Adalet teması da keskin. Sadık iyi olmasına rağmen sürekli cezalandırılır. Bu durum, dünyada ahlaki davranış ile sonuçlar arasında doğrudan bir ilişki olmadığını gösteriyor. Voltaire’in ironisi de burada: Evren, insanın ahlak beklentilerine göre işlemez. Bu fikir, dönemin iyimser “düzenli evren” anlayışına açık bir itiraz olarak karşımıza çıkıyor.
Kitap, küçük hacmine rağmen üç şeyi aynı anda yapıyor: kader fikrini çözmek, adalet duygusunu sarsmak ve insan aklının sınırlarını görünür kılmak. Hiciv dolu bir kitap.
Bir Steinbeck daha.. ve yine içimde birşeyler kaldı.·123 syf.·
10/10
2026 77. kitabı
Steinbeck yine yaptı yapacağını...
Benimmm canimmm 
John Steinbeck 'immm :)
Ay Batarken i bitirdim ve kitabın ardından uzun uzun düşündüm. Bu eserde beni en çok etkileyen şey ne savaş oldu ne de çatışmalar. İnsanlardı. (!)
Arkadaşlar tüm samimiyetimle söylüyorum Steinbeck'in karakterlerinde çok sevdiğim bir şey var: Onları okurken kurgu okuduğumu unutuyorum.
Iç ses: harbi ben okumuyor yaşıyorum:)
Bir süre sonra birinin derdine üzülüyor, diğerinin söylediği bir söze gülümsüyor, bir başkasına kızıyorum. Sanki aynı masada oturmuşuz da onları yıllardır tanıyormuşum gibi geliyor.
Bu kitapta da beni en çok düşündüren şey sorumluluk duygusu oldu. İnsan bazen bir unvan taşıyabilir, (asker Tonder, başkan Order) bir göreve sahip olabilir ama asıl mesele onu ne kadar içselleştirdiğidir.
Iç ses: sen bunu yapmayacaktın Tonder ama kızamıyorum da sana, haklı gerekcelerin var.
Ahh bir de yalnızlık meselesi var. İnsanların aynı dünyada yaşayıp birbirlerinin acılarını ne kadar farklı algılayabildiğini gördüm..Kendi yükümüzü taşırken karşımızdakinin yükünü göremediğimiz anları...
Iç ses: tamamen empati yoksunluğu..
Steinbeck'i bu yüzden seviyorum sanırım. Kahramanlar yaratmıyor, insanlar sunuyor. Kusurlu, kırılgan, güçlü, zayıf, neşeli, kederli insanlar...
Iç ses: iyisiyle kötüsüyle sevdiriyor arkadassss :)
Kitabı bitireli saatler oldu ama bazı karakterler hâlâ zihnimde yaşamaya devam ediyor. Bence iyi edebiyat tam olarak bu, kitap bitiyor ama insanlar gitmiyor!
Bir solukta okunacak ama bitince epey düşündürecek bir eser arıyorsanız doğru yerdesiniz, overlokçunuz ayağınıza geldi, pardon Steinbeck:)
Aman kaçırmayın stoklarla sınırlıdır diyeceğim ama değil.
Şimdi başka kitabına aşırı bir iştahla gidiyorum
Tutmayın küçük enisteyi :)))
Sevgiler.
Keyifli okumalar.
John Steinbeck 'immm :)
Ay Batarken i bitirdim ve kitabın ardından uzun uzun düşündüm. Bu eserde beni en çok etkileyen şey ne savaş oldu ne de çatışmalar. İnsanlardı. (!)
Arkadaşlar tüm samimiyetimle söylüyorum Steinbeck'in karakterlerinde çok sevdiğim bir şey var: Onları okurken kurgu okuduğumu unutuyorum.
Iç ses: harbi ben okumuyor yaşıyorum:)
Bir süre sonra birinin derdine üzülüyor, diğerinin söylediği bir söze gülümsüyor, bir başkasına kızıyorum. Sanki aynı masada oturmuşuz da onları yıllardır tanıyormuşum gibi geliyor.
Bu kitapta da beni en çok düşündüren şey sorumluluk duygusu oldu. İnsan bazen bir unvan taşıyabilir, (asker Tonder, başkan Order) bir göreve sahip olabilir ama asıl mesele onu ne kadar içselleştirdiğidir.
Iç ses: sen bunu yapmayacaktın Tonder ama kızamıyorum da sana, haklı gerekcelerin var.
Ahh bir de yalnızlık meselesi var. İnsanların aynı dünyada yaşayıp birbirlerinin acılarını ne kadar farklı algılayabildiğini gördüm..Kendi yükümüzü taşırken karşımızdakinin yükünü göremediğimiz anları...
Iç ses: tamamen empati yoksunluğu..
Steinbeck'i bu yüzden seviyorum sanırım. Kahramanlar yaratmıyor, insanlar sunuyor. Kusurlu, kırılgan, güçlü, zayıf, neşeli, kederli insanlar...
Iç ses: iyisiyle kötüsüyle sevdiriyor arkadassss :)
Kitabı bitireli saatler oldu ama bazı karakterler hâlâ zihnimde yaşamaya devam ediyor. Bence iyi edebiyat tam olarak bu, kitap bitiyor ama insanlar gitmiyor!
Bir solukta okunacak ama bitince epey düşündürecek bir eser arıyorsanız doğru yerdesiniz, overlokçunuz ayağınıza geldi, pardon Steinbeck:)
Aman kaçırmayın stoklarla sınırlıdır diyeceğim ama değil.
Şimdi başka kitabına aşırı bir iştahla gidiyorum
Tutmayın küçük enisteyi :)))
Sevgiler.
Keyifli okumalar.BORGES’E YOL SORMAYIN, KAYBOLURSUNUZ!Edebiyat
Borges çok az metinle çok büyük şeyler anlatır. Özellikle Yolları Çatallanan Bahçe, insanı düşündürür, durdurur, geri döndürür. İlk bakışta bir hikâye okuduğunuzu sanırsınız; sonra fark edersiniz ki aslında zamanın içinde dolaşıyorsunuz.
Borges'in derdi yalnızca kelimelerle değildir; onun asıl meselesi zamandır. Hikâyelerinde zaman doğrusal olmaktan çıkar. Geçmiş, şimdi ve gelecek birbirine karışır. Bir yol başka bir yola açılır; o yol başka bir ihtimale. Her seçim yeni bir evren yaratır.
Bugün internette bir bağlantıya tıkladığınızda açılan yeni sekmeleri düşünün. Her sekme başka bir pencereye, o pencere başka bir dünyaya açılır. Borges bunu internetten onlarca yıl önce hayal etmiş. Yolları Çatallanan Bahçe aslında bir tür hipermetin deneyimidir. Hikâyedeki yollar, gerçekte zamanın dallanıp budaklanan ihtimalleridir. Çok ileri görüşlü bir yazar.
Bu yüzden Borges'i okurken bazen bilim kurgu okursunuz, bazen felsefe. Bir sayfada Doğu mistisizmine rastlarsınız, diğerinde İslam, Hristiyanlık ya da Yahudi düşüncesine. Rüyalar, aynalar, sonsuzluk, kader, zaman... Ne ararsanız vardır. Borges'in zihni o kadar doludur ki bazen kelimeler yetersiz kalır.
K.Sayfa 139: "Borges'e en büyük keyfi veren şey, zihinle, rüyalarla, uzam ve zamanla böyle oynamaktır işte. Oyun ne kadar karmaşıklaşırsa, o kadar çok keyif alır. Sırası gelince rüyayı görenin de rüyası görülebilir. 'Zihin rüya görüyordu; gördüğü rüya Dünya'ydı.'"
İşte bu yüzden Borges'e yol sormayın.
Çünkü onun evreninde yollar mekâna değil, zamana çıkar. Haritalarla değil, ihtimallerle çizilir. Ve bir kez o labirente girdiniz mi, kaybolmak kaçınılmazdır.
Belki de Borges'in istediği tam olarak budur: Yolunuzu bulmanız değil, kaybolmanız.
Borges'in bu kısa kitapta bir çok öyküsü var. Fakat bir diğer dikkate değer
İlk bakışta kısa öykülerden oluşan sade bir eser gibi duruyor ama sayfalar ilerledikçe insanın yüzüne çok daha sert bir gerçek çarpıyor. Burada anlatılan şey sadece geçmişte kalmış bir toplum düzeni değil; korkunun, çıkarın, suskunluğun ve alışmanın insanları nasıl değiştirdiği. Metinler basit görünse de altlarında keskin bir sorgulama var. Özellikle güçlülerin kurduğu düzenin aslında ne kadar kırılgan olduğunu göstermesi beni en çok etkileyen taraf oldu.
Ben bu eseri okurken kendimi sürekli rahat bir okuyucu gibi değil, sorguya çekilen biri gibi hissettim. Çünkü anlatılan mesele sadece tepede duranlar, emir verenler, halktan kopanlar değil. Asıl mesele, onların orada kalmasına sessizce izin veren kalabalıklar. Yani kötülük burada tek bir kişinin omzuna yüklenmiyor. Herkesin küçük küçük pay aldığı, kimsenin tamamen masum kalamadığı bir düzen gösteriliyor.
Bence en çarpıcı tarafı da bu: İnsan kendini hep iyi tarafta görmek ister. Haksızlığa uğrayanın yanında durduğunu, ezileni anladığını, adaletsizliğe karşı olduğunu düşünür. Ama bu satırları okurken insan ister istemez kendine dönüyor. “Ben gerçekten karşı çıkar mıydım, yoksa susup geçer miydim?” diye soruyor. Bu soru rahatsız edici ama tam da bu yüzden değerli.
Eserdeki camdan köşk fikri bence müthiş bir metafor. Dışarıdan bakınca parlak, yüksek, ulaşılmaz ve güçlü görünüyor. Ama aslında bir taşla çatlayabilecek kadar hassas. Bu bana şunu düşündürdü: Bazen en sağlam görünen sistemler, gerçekten sağlam oldukları için değil, insanlar korktuğu için ayakta kalır. Herkes susarsa cam saray taş gibi görünür. Ama biri gerçeği fark edip ilk taşı attığında, o görkemli görüntünün ne kadar kırılgan olduğu ortaya çıkar.
Burada güç meselesi sadece siyasi ya da toplumsal bir konu gibi anlatılmıyor; insan psikolojisinin içine
