Deliliğe Övgü
Desiderius ErasmusYazar:
Desiderius Erasmus
Çevirmen:
Şebnem Sunar
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 46 dk.
Sayfa Sayısı:
168
Basım Tarihi:
Aralık 2023
İlk Yayın Tarihi:
1508
Yayınevi:
Can Yayınları
Orijinal Adı:
Morias enkomion seu laus stultitiae
Orijinal Dil:
Latince
Orijinal Ülke:
Hollanda
ISBN:
9789750762659
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Diğer Baskılar
45 diğer baskı · Tümünü Göster
Deliliğe Övgü
10,9bin okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · Aralık 2023 · 125 s.
Deliliğe Övgü
783 okunmaÖteki Yayınları · Şubat 2016 · 180 s.
Deliliğe Övgü
553 okunmaKabalcı Yayınları · 1 Ocak 2017 · 285 s.
Deliliğe Övgü
319 okunmaOlympia Yayınları · 2024 · 156 s.
Deliliğe Övgü
267 okunmaKabalcı Yayınevi · Temmuz 2010 · 216 s.
Aptallığın Övgüsü
265 okunmaKoridor Yayıncılık · Mart 2021 · 200 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
"Dünya deliyle dolu."
Desiderius Erasmus Kuzey Avrupa Rönesansının en önemli hümanistlerindendir. Yazarın daha önce Can Yayınlarından çıkan 'Tatlı Gelir Yaşamayana Savaş' adlı kitabınu okumuş ve oldukça beğenmiştim. Savunduğu fikirler ve felsefesi eserlerinde kendisini çok açık gösteriyor.
"Martin Luther'in Reform hareketine Hıristiyan dünyasını kargaşa ve şiddete sürüklediği gerekçesiyle karşı çıktı. Asıl Hıristiyanlık ruhunu hümanist değerlerde aradı." ( Kitabın önsözünden )
Deliliği bir karakter olarak konuşturmasıyla kitap başlıyor. Toplumsal ikiyüzlülüğü, kiliseyi, insanın doğasını ironik bir şekilde (hiciv ağırlıklı) konuşarak anlatıyor. Hiciv dolu konuşmaları yer yer insanı güldürebiliyor.
Felsefe, teoloji, sosyoloji gibi bir çok konu üzerinden eleştirilerini dayanaklaştırarak devam ediyor.
-Biraz daha Mitoloji ve Yunan Mitleri hakkında bilgim fazla olsaydı kitaptan alacağım haz artabilirdi.-
Toplumsal rollere yaptığı eleştirileri çok sevdim. Kilisenin kalıplaşmış doğrularını ve kalıplaşmış rollerini acımasızca eleştirmesi hoşuma gitti.
Cehaletin ve deliliğin insanı asıl mutluluğa götüren şey olduğunu anlamamızı ister gibi yüzümüze yüzümüze bağırmış kitapta.
Kitap boyu konuşma yapan 'Delilik', başta oldukça eğlenceli ve hicivli(iğneleyici) dille konuşurken, kitabın sonlarına doğru ciddi bir havaya bürünüyor.
Kitapta bahsi geçen atıfta bulunulan onlarca değişik bilgi ve husus var ki bazı kısımlarda kendimi yetersiz hissettim.
Yinede güzel bir kitaptı. Muhtemeldir ki kitaplığımda bulunan Mitoloji ile ilgili bilgi yüklü kitapları okuduktan sonra bu eseri tekrar elime alacağım. İşte o zaman özümseyeceğim şeyler değişebilir.
Deliliği övmek için kitap yazmak gerçekten tam bir delilik... :)
Muhteşem benzetmeler, kinayeli cümleler, hicivli anlatımıyla bazen güldürürken düşündüren, bazen de güldürmeden düşündüren keyifli bir kitap.
Ancak, çok fazla dip not açıklaması olması, bu açıklamaların mitoloji, m.ö ve m.s filozof ve düşünürlere dayanması okuma hızını düşürüyor, hatta biraz sıkıcı olabiliyor.
Ancak her sayfa yeni bilgi ve fikirler öğrenmek de çok keyifli.
Merak edenlere iyi okumalar dilerim...
Kitap baştan sona mitolojik hikayelerle dolu ve dipnot okumaktan kitaba odaklanamadım. Fakat yarısından sonra teoloji işin içine girdiğinde altını cizmedigim sayfa kalmadı. Özellikle teolojiyle ilgili yazılanlar yeni ahitten alınması,yazarin hiristiyan tarikat inançlarındaki bazı fikirleri alaya alması, günümüz tasavvuf öğretileriyle(!) hiristiyan tarikat fikirlerinin özdeşim kurması çok dikkat çekici oldu. Şuna da değinmeden edemeyeceğim kadınlara dair yazılan cümleleri mantık çerçevesinde değerlendiremem oldukça aşağılayıcı cümleler olmasına rağmen dönemin sartlari ve yazarin kendini deli olarak tanıtıp aptallığı övgüye tutması bu konuda yorum yapmamami sağlıyor. Az biraz mitoloji okumussanız daha rahat anlaşılabilecek bir kitap iyi okumalar dilerim
İncelemem kısa ve öz olacak...
Erasmus bugün hayatta olsaydı, 1509'da yazdıklarının günümüzde daha beterinin yaşandığını görünce şaşırıp kalırdı.
Benim için George Orwell'ın "1984" adlı kitabı ile yarışır nitelikte bir eser. Okuyun, okutun.
Erasmus bu eserinde deliliğin bilgelikten pek çok yönden daha üstün olduğunu anlatıyor. Hak verdiğim pek çok yon olmasına şaşırdım açıkçası. kitap 16. Yy civarında yazıldığı için ve antik dönem eserlerinden alıntılar vs olduğu için çok fazla açıklamasi var sayfalarda o yüzden okuması biraz zor ama kitap ince olduğu için okunuyor.
Erasmus’un Deliliğe Övgü’sü, ilk bakışta ironik ve eğlenceli bir metin gibi görünse de, satır aralarında insan doğasına, toplum yapısına ve özellikle de dinî ve siyasal kurumlara yönelik keskin bir eleştiri barındırıyor. Kitap, Delilik adlı bir figürün ağzından yazılmış; bu anlatım biçimi, Erasmus’a hem kendini koruma hem de gerçeği daha çıplak anlatma fırsatı sunmuş.
Benim için bu kitap, sadece bir Rönesans hicvi değil; aynı zamanda çağlar üstü bir aynadır. Delilik, yalnızca çılgınlık değil, toplumsal uzlaşılarla örtülmüş sahte akıldır aslında. Erasmus’un eleştirdiği skolastik din adamları, yüzeysel bilgeler, çıkarcı tüccarlar ve dalkavuk yöneticiler bugün hâlâ aramızda kılıkları, unvanları ve söylemleri değişmiş olsa da.
Kitabı okurken sık sık güldüm; ama o gülüşlerde, içimde bir tür burukluk vardı. Çünkü Delilik ne kadar abartılı konuşursa konuşsun, söyledikleri giderek daha tanıdık hâle geliyor. Sanki Erasmus bize değil, tam da bugünün insanına yazmış.
En etkileyici yanı şu: Erasmus, bilgelik ile delilik arasındaki çizgiyi bulanıklaştırarak, bizi kendimizle yüzleştiriyor. Gerçek deliler kim? Gerçek akıllılar kim? Ve asıl soru: Hangisi daha mutlu?
“Yanlış yerde ve yanlış zamanda ortaya çıkan bilgelikten daha delice bir şey olmadığı gibi, orantısız ve dolayısıyla yanlış zekadan daha ahmakça bir şey de yoktur.” syf 59
Erasmus’un zamansız eseri Deliliğe Övgü @sebnemsunar ‘ın çevirisiyle @canyayinlari ‘ndan yeni yayımlandı. Ben de bu vesileyle tekrar okudum. Delilik tanrıçasının eleştirilerinin hala güncel olması hayranlık uyandırıcı ve sivri dilli anlatımı oldukça keyifli. Delilik tanrıçası mahiyetini ve soyunu açıklayarak başlıyor, ilişkilere yayılmış tezahürlerinden bahsediyor. Sonra da bilge olduğunu söyleyenlere yöneltiyor eleştirilerini. Erasmus’un portresini de yapan Genç Hans Holbein’ın Deliliğe Övgü için yaptığı çizimler de eklenmiş bu baskıya.
Deliliği Övelim Ama Hangi Deliliği?
Puan vermedi
Paris’te teoloji öğrenimi görmüş 1466 doğumlu bir hümanist Desiderius Erasmus. Bizde adı Erasmus olan öğrenci değişim programlarının ismi buradan geliyormuş. Avrupa’da kültür, sanat, eğitim programlarına hep Erasmus adı verilirmiş. Reform hareketleri deyince -Orta Çağ’ın kapanıp Modern Çağ’ın başlamasında önemli bir olay olan- tarih kitaplarından da ziyadesiyle okuduğumuz Martin Luther gelir akla. Oysa okuduğum bir makalede diyordu ki:”Erasmus yumurtladı, Luther kuluçkaya yattı”. Biraz eşeleyince bu cümlenin yerini bulduğunu gördüm. Erasmus teolog olarak, Thomas More hukukçu olarak, Luther de hukukçu ve teolog olarak üç ayaklı reformu başlatmışlar diyebiliriz. 1500’lerin başı Avrupa’da grupların oluştuğu dönem. 1509 yılında İtalya’dan Fransa’ya More’nin yanına gider Erasmus ve bir hafta sonu onu eğlendirmek için oturur Deliliğe Övgü’yü yazar. Kabalcı Yayınevi’nden çıkan baskıdaki dipnotlar daha çok beğeniliyormuş ama ben İş Bankası ile karşılaştırmalı olarak Can Yayınları’ndan okudum. Can ve Kabalcı’da kitap yazıldıktan birkaç yıl sonra Genç Hans Holbein tarafından çizilen desenler mevcut değil ama bence Can’a göre daha akıcıydı.
Erasmus gayrimeşru bir ilişkiden doğmuş ve annesiz babasız büyümüş bir çocuk. Kendi cümlesiyle bu durumu şöyle ifade etmiş. “Doğumum kadar behbaht olamaz hiçbir şey.”
İtalya, Portekiz, İspanya’da yasaklanmış bir kitaptır Deliliğe Övgü. Google’a Erasmus ismini yazdığınız anda hemen hümanist kelimesini görürsünüz karşısında. Oysa kitabı okurken çok da hümanist gelmiyor insana Erasmus; Yunanlar, Venedikler, Türkler, Hristiyanlar, Yahudiler’e söylediklerini düşündükçe…Bir makalede ‘kuduz bir köpek’ olarak gördüğü Türklerin öldürülmesi gerektiğinden bahsettiğini okudum mesela. Hristiyanlığın yaşanma biçimini eleştirse de asıl Yahudiler hakkında
Gerçekten deli işi bir kitap. Kısa bir kitap ancak onlarca mitolojik karakterin hikayesine hakim olmak ve hrıstiyanlığa ait birçok metaforu biliyor olmak gerekli. Bu açıdan kitaba odaklanmak ve bitirmek oldukça zor oldu.
Kitaplığımda içinde Erasmus geçen bir kitap olsa mı?
Olsun çünkü Erasmus’a gideceğim kesinleştiğinde ya da döndüğümde birinin bana bu kitabı hediye etmesini yeterince bekledim ve kendime hediye ettim.
Yine de kitapla ilgili ne düşünmem gerektiğini ne okurken ne de bitirdiğimde anlayabildim.
Deneme türünde olan kitapta Erasmus, kitabı arkadaşı Thomas More’a ithaf etmiş. Kitap boyunca tahmin edemeyeceğim kadar edebi atıflar, mitolojik bilgiler, dönemin iğnelemeleri olmasını geçtim bazı yerlerde hiç zihnimde canlandıramayacağım bağlantılar vardı.
Temel olarak (anladığım kadarıyla, çünkü daha lisans 4. sınıf öğrencisiyim ve bu türde okuduğum muhtemelen ilk kitabım ve bu benim alanım değil) kitapta bilgeliğin hayatın tadını almamızı engellediği, sık sık vurgulandığı üzere mor cübbeli filozofların bilgiç konuşmasının ve din adamlarının hiçbir şey anlamadıkları hâlde vahiylerle süslü vaazlar vermesinin insanları mutlu bir şekilde yaşamaktan alıkoyduğu anlatılıyor. Düşününce bilgi gerçekten de mutluluk getirmiyor, hatta 18. yüzyılda kazandırılan Thomas Gray’e ait “Cehalet mutluluktur.” sözü de bunun kanıtı. Kitabın 16. yy.da yazıldığını düşünürsek yüzyıllardır değişmeyen hatta günümüzde örneklerini gözümde canlandırabildiğim bir durum bu.
Erasmus’un anlatımında o günün örnekleri verilmiş olsa da bunlar günümüzde hâlâ var ve sosyal medyada görüyoruz da. İnsanlar bir şey anlamıyor ama körü körüne din yayıcıların peşinde sürü hâlindeler. Belli yerlere gelmiş eğitimciler yalnızca kendi alanlarıyla ilgilenip insanlık için bir fayda sağlamıyorlar. Oysa deliler -ya da deli dediklerimiz- tüm bunların içinde cahillikleriyle mutluluk içinde. İlk aklıma gelen ne börtü böcek vardır da zararlıdır demeden kaygısızca toprakla çamurla oynamaları.
Bugünle bağdaştırdığım yanlarının yanında eski dönemlere ait kitaplarda en hoşlanmadığım
Yazar Hakkında
Desiderius ErasmusYazar · 10 kitap
Günümüzde, Rönesans’la birlikte ortaya çıkan hümanizm akımının yaratıcılarından ve en büyük temsilcilerinden biri olarak bilinen Rotterdamlı Erasmus, 1465 yılında Hollanda'nın Rotterdam kentinde doğdu. Bugünkü ortaöğrenimi karşılayan bir öğrenim döneminin ardından Augustin tarikatına girerek rahip oldu. Ancak hiçbir zaman geleneksel anlamda bir rahip olarak etkinlik gösteremedi; kendini daha çok bilime adamak istediği gerekçesiyle, dini makamlardan "cüppe giymeme" iznini aldı. Paris Üniversitesi'ne devam etti. 1499'da İngiltere'ye gittiğinde, john Colet, Thomas More(Morus) gibi aydınlarla tanıştı ve bu dostluklarla ufku daha da genişledi.
Papalığın düşünceler üzerinde kurduğu hegemonyaya karşı çıkarak, gerçek Hıristiyanlık ruhunu antik çağın yalınlığında aradı. Güzel sanatların ve bilimlerin yayılmasını, Avrupa'nın ortak bir sanat ve bilim anlayışının çatısı altında birleşmesini, hümanizmin birinci koşulu saydı. Özgün yapıtlarıyla ve çevirileriyle antik çağ düşüncesinin Avrupa'da yayılmasına çok büyük katkılarda bulundu. Martin Luther'in reformları başladığında, kilisenin yenilenmesi görüşüne katılmakla birlikte, Hıristiyan dünyasının kargaşaya, parçalanmaya sürüklenmesine şiddetle karşı çıktı.
1536'da Basel'de öldüğünde Avrupa'nın düşünce yaşamında papaların bile ziyaretine geldikleri bir kişi olacak kadar saygın bir yer edinmişti.
Bütün yaşamı boyunca Latince konuşup yazan Erasmus ölmeden önceki son sözlerini ana dilinde söylemişti: "lieve God"
Deliliğe Övgü (özgün adıyla: Morias enkomion seu laus stultitiae),Erasmus'un canlılığını, geçerliliğini ve çekiciliğini günümüze değin değişmeden koruyabilmiş tek yapıtıdır. Bu küçük kitabın taslağını 1509 yazında, İtalya'dan İngiltere'ye yaptığı yolculuk sırasında çıkaran Erasmus, yazma işini İngiltere'de, dostu Thomas More'nin evine vardıktan kısa süre sonra gerçekleştirdi; kitabı da Thomas More'a adadı. Yapıtını birkaç gün gibi kısacık bir sürede tamamlayan Erasmus, bu arada hiçbir kitaptan yararlanmadı.
Düşünce yapısı ve eserleri
Gülmece türündeki yapıta egemen olan iki temel görüş vardır. Bunlardan birine göre gerçek bilgelik, deliliktir. Öteki görüşe göre ise kendini bilge sanmak, gerçek deliliktir. İnsana yeryüzünde yaşama gücü kazandıran şey, gerçek bilge olma niteliğiyle doğrudan doğruya deliliğin kendisidir. Kitapta delilik (stultitia) , kendi kendisine övgüler düzer; bu arada çocuklukta ve yaşlılıkta, aşkta, evlilikte ve dostlukta, politikada ve savaşta, yazında ve bilimde deliliğin nasıl her zaman egemen olduğu gösterilir.
Tüm uğraş alanları, bu arada özellikle din kurumu ve din adamları bu panorama çerçevesinde sergilenir. Deliliği konuşturma kisvesi altında Erasmus, çağının kilisesine ve o kilisenin mensuplarına en acımasız eleştirileri yöneltir. Bu niteliğiyle “Deliliğe Övgü” çağlar boyunca bağnazlığa karşı kaleme alınmış en yetkin düzeydeki başyapıtlardan biri olmuştur. Yapıtın yazılışını izleyen sonraki yüzyıllarda -haklı olarak- düşünce düzeyindeki bağnazlığın her türlüsüne yönelen bir eleştiri diye yorumlanması, belki de bugüne değin koruduğu kalıcılığın baş nedenidir.
Yazınsal açıdan Deliliğe Övgü, Latin ozanı Horatius'un "hakikati gülerek söylemek" ilkesinin belki de en yetkin örneğidir. Biçim açısından Erasmus, yapıtını kaleme alırken daha önce yapıtlarını çevirdiği Lukianos ve Libanios'tan da esinlenmiştir.
