Yazar:
İbn Hazm El-Endelüsi
Tahmini Okuma Süresi:
8 sa. 37 dk.
Sayfa Sayısı:
304
Basım Tarihi:
2018
İlk Yayın Tarihi:
1022
Yayınevi:
Sufi Kitap Yayınevi
Orijinal Adı:
طوق الحمامة في الألفة والألاف
Orijinal Dil:
Arapça
Orijinal Ülke:
Mısır
ISBN:
9786059778701
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Diğer Baskılar
13 diğer baskı · Tümünü Göster
Güvercin Gerdanlığı
2.013 okunmaİnsan Yayınları · Temmuz 2020 · 304 s.
Güvercin Gerdanlığı
608 okunmaSufi Kitap Yayınevi · 2018 · 304 s.
Güvercin Gerdanlığı
390 okunmaİlgi Kültür Sanat Yayınları · Ocak 2018 · 288 s.
Güvercin Gerdanlığı
250 okunmaKapı Yayınları · 2 Temmuz 2018 · 320 s.
Güvercinin Gerdanlığı
96 okunmaŞule Yayınları · 6 Ekim 2017 · 320 s.
Güvercin Gerdanlığı
86 okunmaİnsan Yayınları · Ocak 2015 · 300 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
“Güvercin Gerdanlığı…”Edebiyat-Aşk-Tasavvuf
Neredeyse 1000 yıl önce yazılmış bir kitabı bitirdim. 
Güvercin Gerdanlığı beni şaşırtan bir kitap oldu. Sevgiye, aşka, dostluğa dair bir başyapıt.
‘Güvercin Gerdanlığı’ ismi bakın nereden geliyormuş:
Tufanın bitişiyle Hz Nuh’un gemisi Cudi Dağı’na yaklaştığında, Nuh aleyhisselâm suyun seviyesini öğrensin diye önce kargayı göndermiş. Fakat karga leşleri görünce dönüp haber vermeyi unutmuş. O geri gelmeyince güvercini göndermiş. Güvercin gitmiş bakmış, su seviyesini öğrenmek için ayaklarını suya sokmuş. Su tuzlu olduğu için ayaklarının tüyleri dökülmüş. Ayakları tüysüz, kırmızı rengiyle öylece kalmış. Gelip Hz Nuh’a suyun azaldığını haber vermiş. Nuh a.s. da ona dua etmiş. Kendisine bir kolye hediye etmiş ve güvercinin boynuna bu zinciri takmış. ‘Güvercin Gerdanlığı’ işte asıl oradan gelmiş..
Arapçaya baktığımızda ‘Güvercin Gerdanlığı’ = ‘Tavkul-hamâme’ (fi’l-ülfe ve’l-ullâf)’ denir. Bunu dilimize çevirdiğimizde ‘kulağına küpe olsun’ tabirini bulabiliriz.
‘Güvercin Gerdanlığı’; kişinin devamlı yanında taşıdığı, hep birlikte olduğu ve hiç ayrılmadığı şeyler için kullanılan bir ifadedir. Boyuna geçen ve ölünceye kadar çıkmayan bir ‘aşk zinciri’ anlamına gelen bir semboldür ayrıca. Güvercinlerin boyun kısmındaki zümrüt yeşili, morumsu halka şeklinde tüyleri bilirsiniz. Gerçek anlamda aşık olan bir kimse de artık ölene kadar çıkaramayacağı bir zincir takmıştır boynuna, bir esirdir artık o da, ona benzetilmiş..
Kitaptan bahsetmeden önce yazarından da bahsetmek istiyorum:
İbn Hazm El-Endelüsi; 993 yılında Güney İspanya’nın Endülüs bölgesi, Huelva şehrinde doğup, Kurtuba’sında vefat eden bir hukukçu, dilbilimci, filozof, ilahiyatçı, dinler tarihçisi ve şair..
Belki içindekiler itibariyle günümüzdeki bir yazardan okuduğumuzda gayet sıradan sayılabilecek bir kitap aslında. Fakat kitabı özel kılan
Güvercin Gerdanlığı beni şaşırtan bir kitap oldu. Sevgiye, aşka, dostluğa dair bir başyapıt.
‘Güvercin Gerdanlığı’ ismi bakın nereden geliyormuş:
Tufanın bitişiyle Hz Nuh’un gemisi Cudi Dağı’na yaklaştığında, Nuh aleyhisselâm suyun seviyesini öğrensin diye önce kargayı göndermiş. Fakat karga leşleri görünce dönüp haber vermeyi unutmuş. O geri gelmeyince güvercini göndermiş. Güvercin gitmiş bakmış, su seviyesini öğrenmek için ayaklarını suya sokmuş. Su tuzlu olduğu için ayaklarının tüyleri dökülmüş. Ayakları tüysüz, kırmızı rengiyle öylece kalmış. Gelip Hz Nuh’a suyun azaldığını haber vermiş. Nuh a.s. da ona dua etmiş. Kendisine bir kolye hediye etmiş ve güvercinin boynuna bu zinciri takmış. ‘Güvercin Gerdanlığı’ işte asıl oradan gelmiş..
Arapçaya baktığımızda ‘Güvercin Gerdanlığı’ = ‘Tavkul-hamâme’ (fi’l-ülfe ve’l-ullâf)’ denir. Bunu dilimize çevirdiğimizde ‘kulağına küpe olsun’ tabirini bulabiliriz.
‘Güvercin Gerdanlığı’; kişinin devamlı yanında taşıdığı, hep birlikte olduğu ve hiç ayrılmadığı şeyler için kullanılan bir ifadedir. Boyuna geçen ve ölünceye kadar çıkmayan bir ‘aşk zinciri’ anlamına gelen bir semboldür ayrıca. Güvercinlerin boyun kısmındaki zümrüt yeşili, morumsu halka şeklinde tüyleri bilirsiniz. Gerçek anlamda aşık olan bir kimse de artık ölene kadar çıkaramayacağı bir zincir takmıştır boynuna, bir esirdir artık o da, ona benzetilmiş..
Kitaptan bahsetmeden önce yazarından da bahsetmek istiyorum:
İbn Hazm El-Endelüsi; 993 yılında Güney İspanya’nın Endülüs bölgesi, Huelva şehrinde doğup, Kurtuba’sında vefat eden bir hukukçu, dilbilimci, filozof, ilahiyatçı, dinler tarihçisi ve şair..
Belki içindekiler itibariyle günümüzdeki bir yazardan okuduğumuzda gayet sıradan sayılabilecek bir kitap aslında. Fakat kitabı özel kılan
İbn Hazm Endelüsî; Kurtubalı edebiyat, tarih, felsefe konularında çalışmaları olan ve önemli İslam âlimi. Devletin mühim kademelerinde görevler üstlenen bir aileye mensup. Güvercin Gerdanlığı, batı dilleri ile birlikte birçok dile çevrilmiş… Nedeni ise sanırım konusu; aşkın kadim olması . Aşkın ve sevginin insanda ki etkilerini acı ve tatlı yönleriyle ele alması. İbn Hazm, sarayda büyümüş, çocukluğu kadınlar arasında geçmiş ve gözlemlerde bulunmuş. Aşkı bir çok haliyle dillendirmiş. Yazdıkları, bir çok coğrafya da ses getirmiş. Satır aralarında okuyucuya kendisini hatırlatan hikayeler var. Neden bitti diye hayıflanacağım kitaplar arasında olacak sanırım.
Merhabalar,
Kitabı iki gün önce bitirdim (26 Ocak 2023 ).
Erzurum'da bir kitapçıdan daha önceden kalma bir alacağım vardı. Birkaç arkadaşıma benim yokluğumda isterlerse harcayabileceklerini söylemiştim ama kimse harcamamış ve yine ben gittiğim zaman bana nasip oldu. Çok sevdiğim biriyle kitapçıya gidip kendime bir kitap almak istediğimi, parasını benim ödeyeceğimi, ondan sadece kitabı seçmesini söyledim. Hiçbir ipucu vermemek, yüz ifadesi belirtmemek için de kitapçıda ayrıldık ve 10 dakikalık sürenin 5. dakikasında tekrar buluştuk. Güvercin Gerdanlığı'nı seçmişti.
Daha önce bu ismi duyduğunu ve benim de beğeneceğimi söyledi. Gerçekten de kapağı adeta bir hediye gibi kendiliğinden süslü ve üzerinde "aşka, aşıklığa ve dostluğa dair..." yazıyor. Bu güzel aktivite için bence harika bir seçim oldu. Parasını ben ödedim evet ama hediye almış kadar iyi hissettim. :) Arada bir tekrar edeceğim ve sizlere de öneriyorum, güzel bir his veriyor :)
Kitap hakkındaki düşüncelerime gelecek olursak zaten yukarıda bahsettiğim başlangıcın etkisiyle olumlu önyargılarla başladım :) Kitapta sevmekten, aşık olmaktan, aşık olmanın belirtilerinden, aşık ve aşk çeşitlerinden, aşıkların aralarını bozanlardan, bozmaya çalışanlardan, iki aşık arasında olabileceklerden vs. (hasret, vuslat, uzak durma vs.) bahsediyor. Sık sık da yazar hatıralarından örnekler ve kendi kaleminden şiirler de ekleyerek güzelleştirmiş.
İçeriğini okurken kendinizden de birçok parça bulabiliyorsunuz, etrafınızdan izler bol bol... Ancak benim okurken en çok dikkatimi çeken şey, o anlatılan dönemler ve çizilen aşık profilinin şimdiki aşklarla hiçbir alakasının olmaması... Bana güzel günleri, sevmenin sevilmenin kıymetli olduğu, kimsenin kimseyi kötü niyetiyle kandırmadığı dönemleri hatırlattı. Çok yaşlı biriymişim gibi de
Puan vermedi·304 syf.·
2021 146. kitabı
Güvercin Gerdanlığı; güvercinlerin boyunlarındaki halka şeklindeki tüyler. Edebiyat aleminde ise aşıkların boyunlarındaki aşk gerdanlığı benzetmesidir.
Endülüslü İbn Hazm tarafından yazılan Güvercin Gerdanlığı, aşk üzerine yazılan ilk kitap olma özelliğini taşıyor. Kitap; sevgi, sevginin alametleri, aşkın mahiyeti gibi konularda detaylı incelemeler ve hikayeler içeriyor. İbn Hazm aşkı batini planda, ruhlararası etkileşim aracılığıyla gerçekleşen bir olgu olarak görüyor. Aşkın ve ruh'un hikayesi kalu-bela'dan itibaren gelen bir yaratılış ve "öz" anlayışıyla yorumlanmış. Kitabın neredeyse tamamında bahsedilen görüşler tasavvufi fikirlerle açıklanıyor. Hz. Adem, Hz. Havva, kadın ve erkeğin yaradılışı ve bügüne dair
seven ve sevilen, aşıklara dair içerinde hikaye, şiirler olan akıcı, sade ve basit anlatımıyla bu eser olmuş.
Aşk doğuştandır..Edebiyat
"Bu öyle bir hastalıktır ki, hasta zevk alır. Bu derde kim uğrarsa artık iyileşmek istemez. Acı çeken ise bu acıdan kurtulmayı dilemez"
Güvercinlerin boynunda bulunan halka biçimindeki tüylerden ismini alan kitabımız, klasik islâm edebiyatında bulunan, boyna geçen ve ölünceye kadar çıkmayan 'aşk zinciri'nin tezahürü niteliğindedir. Yazarımız/kılavuzumuz Zahiri mezhebinin ikinci alimi İbn Hazm bizleri aşkın diyarına davet etmekte. Kendisine seçtiği bu yol (zahiri ekolü) oldukça isabetsiz bir karar olsada burada bahsi geçen konu aşktır. Ve aşk hiçbir mezhebe sığmaz..
Böylesi girizgahtan sonra kitapta beklediğim/umduğum etkiyi bulamadığımı söyleyebilirim. Zira gönlümdeki aşk tanımını çevirdiğim hiçbir sayfada bulamadım. Bulduklarım kıymetlidir elbet lakin umduğum bulduğumla kıyaslanmayacak derecede özeldir.
Eseri eleştirmeden evvel gelin İbn Hazm'ın kitabına giriş kısmına yazdıklarını okuyalım; "Benim böyle bir kitap yazmamı bazı bağnaz kesimlerin hoş karşılamayacaklarını ve 'O yolundan saptı, yönünü değiştirdi! diyeceklerini çok iyi biliyorum. Ne var ki hiç kimsenin benim maksadımı aşan şüphelere düşme ve zanna kapılma hakkı yoktur{bu kendisine helal olmaz, ben helal etmem} Bu sözler elbette ilk görüşte bizlere itici gelebilir lakin ben haklı bir serzeniş olduğunu düşünüyorum. Bu konuya şu şekilde yaklaşmalıyız; ne kadar beklentimiz karşılayamasada burada ortada büyük bir emek var. Yazarın bu serzeniş sebebi şiirsel bir üslup kullandığı için olabilir. Zira o dönem İslam alimleri fıkhi literatürde olduğu için şiirsel üslup işin faklı bir boyutudur.
Fakat tüm bunlar ışığında buraya kadar okuyup incelememe değer katan siz okuyuculara bazı şeyleri söylemeyi üstüme vazife olarak görüyorum. İlk değinmek istediğim husus aşkın tarifini cariye ve köleler üzerinden anlatmaya
Okumadan önce iki kez düşünmeli :)Edebiyat
Kitap, adeta aşkın mantığı anlatıyor. Nasıl mantık ilmi bir araçsa kitap da öyle. Aşkın pratiğine yaklaşımda size ufuk açabilecek ve hareketlerinizi mantıki bir zemine oturtabilecek bir metin.
Endülüs'ten tanımadığımız bir çok ismin anısını ve hiç bilmediğimiz olayları içeriyor, onlara göndermeler yapılıyor. Bu da okumanın akıcılığını bozuyor gerçekten. Tanımadığımız adını duymadığımız bir çok isim, o zamanlar için anlamlı olsa da şimdi anıldığında zihnimizde boş bir levhayla karşılaştığımız onlarca olay, sayfalarca... Her ne kadar dipnotlarda açıklanmaya çalışılsa da hâliyle yetersiz. Çok uzun süre sabretmek zor.
Sanki bir şiir kitabı çıkartılacakmış da evvelinde şerhi yazılmış gibi bir yöntemle ilerliyor kitap. O kadar çok beyit içeriyor ki. Bu kadar çeviri şiir okumak, benzer benzetmeler ve edebi sanatlar ana dilinden tercümeyle iyice yorucu bir hale geliyor. Bu konuyla ilgili şunu demiştim gibi geçişler okuyunca kitabı kapatıp kenara kaldırma hissiyatı uyanıyor belli bir zaman sonra içinizde.
Kitap, üçte bir şekilde sadeleşse tadı damağımızda kalacak bir esere dönüşebilir. Fakat bu haliyle tek seferde okumak zor.
Ayrıca bir âlimin dilinden aşkı okumak farklı bir deneyim. İnsana olan aşkın normalliğine ve olabilirliğine açılan bir kapı... Tabi kitap neticede bir fıkıh kitabı değil. Yalnızca günlük hayat kelimelere dökülmüş. Hüküm çıkartılmaz, ha şu helalmiş. Demek ki biz de yapabiliriz gibi sonuçlara varılmaz fakat evet aşk da gerçekmiş olabiliyormuş. Aşık olan, aşkı yazan tekfir edilsin gibi bir bakış açısına mahal yokmuş. Bunu hissetmek hayatı daha yaşanabilir kılıyor, diyebiliriz.
Kitap güzel anekdotlar da içeriyor elbet. Çok sert bir eleştiri dili kullanmış olmayayım lakin okumasak da olur kanaatimce.
Hatta keşke bir âlim çıksa da yeni güncel aşk
Güvercin Gerdanlığı; güvercinlerin boyunlarındaki halka şeklindeki tüyler. Edebiyat aleminde ise aşıkların boyunlarındaki aşk gerdanlığı benzetmesidir.
Endülüsde dünyaya gelen İbn Hazm bu eserinde; seven ve sevilen, aşıklara dair içerinde hikaye, şiirler olan akıcı, sade ve basit anlatımıyla bu eser olmuş.
Hayal kırıklığı..Edebiyat
Akıcı bir kitap, çevirisi çok sade ve güzel olmuş.
Aşkın farklı halleri bölümler halinde verilmiş. Aşkın başlangıcı, ilerleyişi ve insanı soktuğu haller detaylıca anlatılmış. Örneklerle, hikayeler ve alıntılarla desteklenmiş. Nesir ve şiir iç içe kullanılmış.
Ancak Endülüs'lü bir İslam âlimine ait, yine aynı şekilde daha İslami eserler yayınlayan Sufi kitap çıkışlı bir esere göre fazla yüzeysel ve sığ bir konuya sahip. Zira aşk söz konusu olunca ilahi aşkı beklerken beşeri aşkla karşılaştım. Şaşırdığım düzeyde bir açıklıkla anlatılmış beşeri duygular beni hayrete düşürdü. Okumaktan bile utandığım satırların oluşu beni üzdü. Evet bu durumlar insanî anlıyorum ama bu denli rahat bir dille anlatılmasına gerek var mıydı diye düşündürdü.
İbn Hazm bilinmeden okunacak bir kitap değil bence. Tekrar okuyacağım veya sevdiklerime tavsiye edeceğim bir kitap değildi benim gözümde.
Geleceğe dair hayaller kurmayı sevdiğiniz kadar yaşı ilerlemiş insalarla sohbet etmeyi size geçmişten hikayeler anlatmalarını seviyorsanız bu kitabı da seveceğinize inanıyorum en azından bende öyle oldu.. Sanki İbn Hazm karşımda oturmuş bana aşkı ve aşıkların hallerini anlatırken ihtişamlı Endülüsü de anlatıyor/hayalettiriyor gibi. Çok sevecen bir edayla anlatıyor anlatacağı şeyleri..
Ek bölüm itinayla çekindiğim bir bölüm oldu çünkü çevirmenin de dile getirdiği "Endülüs' Müslümanın Müslümana ettiğini hiç kimse etnedi" gerçeğiyle bir daha yüzleşme korkusuydu.. Yine de okudum önce birbirlerine düşen müslümanlar sonra muhteşem medeniyetlerini harap edip yerlerini başkalarına bırakıp bir daha geri dönmemek üzere yurtlarından çıktılar.. Sadece şunu demek gelir elden Allah hiçbir kulunu vatanından mahrum edip uzak düşürmesin..
Kitap hakkında şöyle bir incelemeye denk gelmiştim okumaya başlamadan önce " kitabı boşverinde Endülüsü hayal edin İbn Hazm konuşuyor ve sizde o ahalinin için onu dinliyorsunuz" ne müthiş bir hayal
Öncelikle selamün aleyküm
Kitaba çok büyük bir hevesle başlayıp maalesef istediğimi bulamadım, beklentimi hiç karşılamadı, o kadar basit ki..
Ayrıca sürekli tasavvuf kitapları basan bir yayınevinin kitabında o cinsel örneklerin verilmesini hiç doğru bulmuyorum.
Gerçekten zorla bitirdim.
Elbette ki herkesin görüşüne saygım var ancak bu kitap neden bu kadar övülüyor anlamış değilim...
Yazar Hakkında
İbn Hazm El-EndelüsiYazar · 17 kitap
Müslüman tezkirecilerin ağırlıklı görüşüne göre Fars asıllı olduğu söylenen İbn Hazm’ın tam adı Ebu Muhammed Ali ibn Ahmed ibn Said ibn Hazm ibn Galip ibn Salih ibn Halef Maden ibn Süfyan ibn Yezid el- Farisi’dir. Künyesi Ebu Muhammed olan İbn Hazm’ın dedelerinden olan Yezid el Farisi Hz. Ömer döneminde Müslüman olmuştur. Ailesinin Endülüs’e girişi ise Endülüs Emevi Devleti’nin ilk hükümdarı I. Abdurrahman döneminde gerçekleşmiştir. Kendi ifadesiyle h.384/m.994’te Rabaz-ı Muğire denilen Kurtuba’ya yakın bir mevkide doğmuştur.
İbn Hazm “Güvercin Gerdanlığı” isimli kitabında yetişkin oluncaya kadar kadınlar tarafından eğitildiğini ve kendisine Kuran, şiir ve hüsn-i hatt eğitimi verildiğini anlatır. Abdurrahman ibn el-Yezid el-Azdi ve Ebu Ali el-Hüseyin el-Fasi eşliğinde Kuran, hadis arapça ve kelam, Ahmen ibn el-Cesur ve Ebubekir Muhammed İbn İshak el-Hamedani’den hadis, Abdullah ibn Dahhun, İbnu’l Fardi ve Ebu’l Hayr Mesud ibn Müflit’ten fıkıh, Muhammed ibnu’l-Hasen el-Mezheci ve İbnu’l-Kettani’den mantık ve felsefe dersleri almıştır.
İbn Hazm’ın yetişkinlik dönemlerinde Endülüs’te siyasi çekişmeler neticesinde taht kavgaları başlamış, bu gergin siyaset ortamının getirmiş olduğu kaos döneminden İbn Hazm da ciddi şekilde etkilenmiştir. Endülüs’ün o dönemde içinde bulunduğu düzensizliği şöyle dile getirir İbn Hazm:
Hişam el Müeyyed tahta geçince üzerimize üşüşen olumsuzluklar başımızdan aşarken vezirlerin düşmanlığına minnet borçluyuz: Tutuklandık ve göz altına alındık, ezici cezalara maruz kaldık ve sonunda dayak yedik. İç savaş uzadı ve yayıldı: Bütün sınıflar özellikle de biz, bu savaşın etkilerinden çok acı çektik. Sonunda vezir olan babam 28 Zilkade’de 402/1012 de cumartesi öğleden sonra vefat etti. Durumumuz aynen anlattığımız gibiydi.
H.404’te sürgüne gönderilen İbn Hazm, h.407 yılında Almera valisi Ali ibn Hammad el-Haseni tarafından önce hapse attırıldı sonra sınır dışı edildi. IV. Abdurrahman’ın halifeliğini ilan ettiğini duyunca Berberilerle savaşmak üzere halifeye katıldı ve O’na vezirlik yaptı. O tarihten sonra birkaç kez tevkif edilip hapse atılan İbn Hazm Berberi ayaklanmasında Kurtuba’dan ayrılarak Şatibe (Javita) bölgesine geldi. Burada Tavku’l Hammame (Güvercin Gerdanlığı) isimli eserini kaleme aldı. Daha sonra Mayorka adasına geçen İbn Hazm burada Maliki alimi Ebu’l Velid al-Baci ile münazarada bulundu. Kimileri bu münazara da yenildiği için Sevilla’ya geçtiğini söyler.
Kitaplarının Abbadi hükümdarı tarafından yakılması sonucu “Naktu’l Arus” adlı bir eser kalem alan İbn Hazm Sevilla’dan ayrılıp Leble’ye geçti ve vefatına kadar burada yaşadı. İbn Hazm h. 456 yılında vefat etti.
Yazdığı Eserler:
İbn Hazm İslam dünyasında çok sayıda eserler veren âlimler arasındadır. Oğlu Ebu Rafi babasının 80000 varaktan müteşekkil 400 cilt kitap kaleme aldığını haber verir. Bu eserlerin gergin bir Endülüs ortamında ve ailesinden uzakta, öldürülme korkusuyla iç içe bir durumda kaleme alındığı bilinmelidir.
a)Fıkıh ve Usule Dair eserleri
El-Muhalla: Zahiri Fıkhına dair yazdığı bu eser, yine kendisine ait olan El-Mücella adlı eserin bir şerhidir.
El-İhkam fi usuli’l-ahkâm: Eser İbn Hazm’ın Fıkıh usulü ve Zahiri düşüncesine dair görüşlerini içerir.
En-Nebzetu’l kafiye fi usuli ahkami’d-din: Muhtasar bir fıkıh kitabı niteliğindedir.
İbn Hazm’ın fıkıh ilmine dair bu temel kitapların yanında Meratibu’-icma, es-Siyase, Mülahhasu ibtali’l-kıyası ve’r- re’y ve’l-istihsan ve’t-taklid ve’t-ta’lil, Manzumetü İbn Hazm fi kavaidi usuli’l-fıkhi’z Zahiri ve Usulü’l-fıkıh adlı eserleri bulunmaktadır.
b)Kelam ve Felsefe’ye Dair Eserleri
Et-Takrib li-haddi’l-mantık ve’l-medhal: Aristo mantığına ilişkin değerlendirmelerin yer aldığı bu eserinde İbn Hazm mantığın önemine vurgu yapar.
Müdavatu’n Nüfus: el-Ahlak ve’s Siyer adıyla meşhur olan bu kitabın defalarca neşri yapılmıştır.
El-Usûl ve’l Fürû: İbn Hazm’ın çeşitli kelam konularını tartıştığı eseri.
c)Tarih ve Biyografi’ye Dair Eserleri
Cemheretu’l Ensabi’l-Arab: Kendinden sonraki ensab kitaplarına kaynaklık etmiş olan kapsamlı bir eser.
Cevamiu’s Sire: İbn İshak’tan nakillerin bulunduğu muhtasar bir siyer kitabı.
Yazarın Veda hutbesinin mahiyetini anlatmak üzere kalem aldığı Huccetu’l-Veda ve İslam tarihine ilişkin olan Hulasa fi Usuli’l İslam ve Tarihi adlı eserleri de mevcuttur.
d)Edebiyat
Divan-ı Şi’ri İbn Hazm: İbn Hazm, Endülüs’ün Cahız'ı olarak bilinir ve belagattaki ustalığı İbnu’l Mukaffa ile kıyas edilirdi. Onun şiirleri Divan adlı eserinde toplanmışsa da farklı eserlerinde de parça parça şiirlerini görmek mümkündür.
Tavku’l Hammame: Türkçeye Güvercin Gerdanlığı ile çevrilmiş olan bu eser İbn Hazm’ın en önemli eserlerinden biridir. Eserde “aşk”ın biri kavramsal diğeri yaşanabilir iki yönüne değinir.
e)Risaleler
İbn Hazm’ın müstakil eserleri dışında otuza yakın risaleleri de bulunmaktadır. Yazarın risalelerinden bazıları İhsan Abbas’ın tahkikiyle “Resailû İbn Hazm el Endülüsi” adıyla basılmıştır.
f ) Dinler Tarihi
•Kitabu’l Fasl fi’l Milel ve ‘l Ehva ve’n Nihal
Yazarın diğer dinleri ve doktrinleri incelemek üzere kaleme aldığı en kapsamlı eseridir. Eserde; Yahudilik, Hıristiyanlık, Sabiilik, Mecuslilik, Berahime ve Hint Dinlerine dair değerlendirmeler bulunmaktadır. İbn Hazm’ın kendisinden önce yazılan dinler hakkındaki çalışmaları yetersiz bularak tarafsız dürüst ve daha anlaşılır bir çalışma ortaya koymak adına yazdığı bu eserinde dinleri işlevlerine ve itikatlarına göre tasnif etmiştir.
•İzharu Tebdili’l Yahud ve’n –Nasara li’t-Tevrati ve’l İncil ve Beyan-u Tenakuz-ı mâ bi-Eydihim min zâlike mimma lâ Yehtemilü’t-Te’vil.
Yahudi ve Hıristiyanların, Tevrat’ı ve İncil’i tahrif etmelerini çelişkiye imkan vermeyecek bir yorumla anlatan bu eserin müstakil bir kitap olduğu ve el-Fasl adlı esere daha sonradan dahil edildiği düşünülmektedir.
•Te’lîf fi’r-redd alâ Enâcîli’n-Nesârâ
İzhar adlı eserin bir bölümünü ihtiva ettiği düşünülen bu çalışma sonradan yazılan İncillere reddiye niteliğindedir.
•Muhtaaru’l-Milel ve’n-Nihal
Günümüze ulaşmayan bu çalışma el Fasl’ın bir özeti niteliğinde olduğu söylenmektedir.
•el-Usûl ve’l-Furû‘
Yukarıdaki eserlerden farklı olarak günümüze ulaşan bu eser El Fasl’ın sistematik bir özetidir.
•Risâle fi’r-Redd alâ İbni’n-Nağrîle el-Yehûdî
Bu eser, Gırnata Yahudi Cemaati Lideri olan İbnu’n Nağrile’nin Kuran’a yönelttiği eleştirilere cevap vermek amacıyla yazılmıştır.
