Büyük şâir Fuzûli, kendi nahif vucûdunu, durmaksızın , sarı ve solgun kamıştan bu harika saza benzetir. Bir gazeline:
"Ney gibi her dem ki bezm-i vaslını yâd eylerim
Tâ nefes vardır kurû cismimde feryâd eylerim."
sesleriyle başlaması, böyle bir sebep taşıyor.
Mevlânâ'nın, XV. asrın büyük islâm âlimi Molla Câmî'ye:
—Nîst peygamber velî dâred kitâb
"Peygamber değil, lâkin kitabı var!" dedirtecek kadar üstün bir bilgi ve imanla söylediği şiirleri, hele büyük Mesnevî'si denilebilir ki, yaratılışın sırlarını terennüm etmiş, sayısız mısrâlarla süslüdür.
Mâdem ki insan'sın... Mâdem ki duyuyor, düşünüyor ve seziyorsun... Büyük Hakîkat'i bulmak için gönlünü ve idrâkini yoracaksın...
Duyduklarını ve bulduklarını söyleyeceksin... Sen söyleyemezsen, rûhunun vâsıl olduğu sırları, şiirlere, sazlara, semâlara söyleteceksin!
Bütün bunlarla dahî söylenemeyecek ölçüde büyük sırlara erdiğin zamanlar ki yalnız o zaman susacaksın!
Hor görmeyin toprağı
Toprakta neler yatur
Nice nice evliyâ,
Yüzbin Peygamber yatur
Cennette buğday yiyen,
Gaflet gömleğin giyen
Dünyaya meyil eden,
Adem Peygamber yatur
Arkasiyle kum çeken,
Göz yaşıyle yuğuran
Kâbeye temel kuran,
Halil Peygamber yatur
Vücûdunu kurt yiyen,
Kurt yedikçe şükr eden
Belâlara sabreden,
Eyyûb Peygamber yatur
Âsâsın ejder eden,
Bahre vurup yol eden
Fir'avn'ı helâk eden,
Musâ Peygamber yatur
Ol Allahın habîbi ,
Dertlilerin tabîbi
Enbiyâlar serveri,
Resûl Muhammed yatur