Yürümenin nadiren getirdiği son bir özgürlük daha vardır.Basit hazların yeniden keşfedilmesinin, arkaik hayvanın yeniden fethedilmesinin ardından gelir bu...
Bizi çocuk olarak hatırlayan son kişi de gittiğinde hala var olduğumuz söylenebilir mi?
....dair sizin de deneyebileceğiniz bir örnek vereyim. Bir güvercini kafese koyun ve acıkmasını bekleyin.2 Sonra kafese bir düğmeye bastığınızda içine yem bırakan bir yemlik ekleyin. Güvercinler çok hareketli hayvanlardır - güvercinin önceden belirlediğiniz rasgele bir hareketi yapmasını (kafasını yukarı kaldırmasını ya da sol kanadını dışarı çıkarmasını, örneğin) bekleyin ve tam o anda düğmeye basın. Sonra aynı hareketi tekrar yapmasını bekleyin ve yine yem verin.
Bunu birkaç defa yaptığınız takdirde güvercin yem istediğinde sizin belirlediğiniz o rasgele hareketi yapması gerektiğini öğrenecek - ve o hareketi sık sık yapmaya başlayacak. Doğru yönlendirdiğiniz takdirde, ödüllendirmeyi seçtiğiniz hareket güvercinin odağına yerleşecek. Saplantılı biçimde kafasını yukarı kaldırmaya ya da sol kanadını dışarı çıkarmaya başlayacak. Keşfi yapan Skinner bunun ne kadar ileri götürülebileceğini, bu tür pekiştirmelerle bir hayvanın ne ölçüde programlanabileceğini öğrenmek istemiş ve epey ileri gidilebileceğini keşfetmişti. Bu şekilde bir güvercine pinpon oynamayı, bir tavşana bozuk paraları alıp kumbaralara koymayı, bir domuza elektrikli süpürge kullanmayı öğretebilirsiniz. Doğru ödüllendirdiğiniz takdirde pek çok hayvan çok karmaşık ve kendileri için anlamsız- şeylere odaklanacaktır.
Skinner bu ilkenin insan davranışlarının neredeyse tamamını açıkladığına ikna olmuştu. Özgür olduğunuza, seçimler yaptığınıza, neye dikkat göstereceğinizi belirleyen karmaşık bir zihniniz olduğuna inanıyorsunuz - ama bunlar hep hikâye. Odaklanma hissinizle birlikte siz, hayatınız boyunca tecrübe ettiğiniz tüm pekiştirmelerin toplamından ibaretsiniz aslında. Skinner'a göre insanlarda -özgür iradeyle seçim yapan bir kişi olmak anlamında- zihin yoktu. Akıllı bir tasarımcının sizi istediği gibi
Sayfa 59 - Metis/Ağustos 2025/10.basım/İstanbul
Ben de herkes gibi, kişiliğimizin, çocukluğun belirleyici bir eşiğinde oluştuğunu düşünüyorum. Elbette son derece basmakalıp bir düşünce ama doğru. Yetişkinliğimizdeki her hareketimiz, her düşüncemiz hayatımızın ilk yıllarında oluşan, az ya da çok güçlendirilmiş bu betonun dokusunda yatıyor.
"Yakın hafıza - Uzak hafıza" başlıklı makaleye göre, normal bir beyin, kullanılmayacak kadar eskimiş bilgileri, hatıralar siler, yani bir nevi depoda sakladığı eskileri çöpe atarak yenï bilgilere yer açarmis. Sağlıklı bir beynin hafiza kayıt sistemi böyle calisirmiş. Buna karşılık,"Bunama" da denen alzheimer hastalığında, beyin, eskileri asla kayıttan düşmez, azıcık kalmış boşluğa yeni bilgileri sığdirabilmek için daha az yeni olanları atarmiş başından. Tipki dolmuş bir bardağın taşması gibi. Hep en son damlalar taşar ya, aynı o.
Üsttekiler dökülürmüs alzheimer'da, yakin hafiza silinir,
uzaklar siki siki balyalanip saklanirmis.
Sayfa 347
