Nizami Gəncəvi

Nizami Gəncəvi

Yazar
9.0/10
256 Kişi
·
875
Okunma
·
132
Beğeni
·
3.957
Gösterim
Adı:
Nizami Gəncəvi
Tam adı:
Nizameddin İlyas Bin Yusuf, Nizami Gencevi, Nizâmî-i Gencevî
Unvan:
Azeri Şair / Düşünür
Doğum:
Gence, Azerbaycan, 1141
Ölüm:
Gence, Azerbaycan, 1209
Bugünkü Azerbaycan'ın Gence şehrinde doğmuş şair ve düşünürdür. Eserlerini Farsça yazmıştır. Ailesi hakkında bilgi yoktur, eserlerinden babasının isminin Yusuf olduğu ve annesinin Kürt kökenli olduğu görülebilmektedir. Üç kez evlenmiş ve eşleri içinden Derbend hükümdarı tarafından hediye edilen Kıpçak cariyesi Afak'ı çok sevmiştir. Dünyada Azeri şair olarak tanıtılan, bilinen Gencevi kendi eserlerinde özellikle memleketi Gence'ye olan sevgisini dile getirmiştir. Nizâmî - (Nizâm ad-Dîn İlyâs Bin Yûsuf)'un Doğumunun 850 Yılı Nedeniyle Rusya Merkez Bankasınca 1991 Yılında Tedavül Edilmiş Hatıra Parası İlk kez Leylâ ile Mecnun'u mesnevi şeklinde yazanlardandır. Şiirlerinin çoğunu Farsça yazmıştır. Hamse  ya da Beş Mücevher adlı eserleriyle meşhurdur.
136 syf.
·1 günde·Beğendi·10/10 puan
Mən Nizami Gəncəviyi çox bəyənirəm.O "xəmsə"siylə məhşurdu.Xəmsədə ərəb dilindən tərcümədə beşlik deməkdir.Bu beşliyə Sirlər xəzinəsi,Xosrov və Şirin,Leyli və Məcnun,Yedi gözəl və İsgəndərnamə daxildir.
Leyli və Məcnun isə onun üçünü pomemasıdır.Nizami poemanı isə (Leyli və məcnunu) 1088 ci ildə yazıb.
422 syf.
·35 günde·Puan vermedi
Ferhat ile Şirin aşkı yokmuş meğer.
Hüsrev ile Şirin aşkı varmış.
Ferhat bu mesnevinin figüranıymış.
Hüsrev'in aşkı cismani Ferhat'ın aşkı fıtrata olduğu için sonradan Hüsrev'in aşkı unutulup Ferhat'ın aşkı dillere destan olmuş.
En güzel Ferhat sevmiş çünkü.
224 syf.
·Beğendi·10/10 puan
Bu eser Nizamin 'Xemse'sine daxil olan Sirler xəzinəsidir. Bu əsər Nizaminin 'Xəmsə'sinə daxil olan ilk poemadır.Nizaminin bütün əsərləri kimi bu əsəridə çox gözəldi.
224 syf.
Bazen bazı hatalar yapar, yanlış kararlar veririz. Sonra bir olay, bir müzik, bir kitap bunu yüzümüze vurur. Doğru olanı görürüz. Fakat içimizde bir acı kalır. Kimselere, en yakınımızdaki insanlara bile anlatamadığımız türden bir acı. Bu kitap da benim için yine böyle oldu. İnsana kendini sorgulatan cinste bir kitap olduğunu düşünüyorum. Ders almamız gereken bir kitap. Şuan dünya üzerinde var olmasını istediğimiz şeylerin olduğu bir kitap. En azından ben böyle olduğunu düşünüyorum.

Kitabın adı ilgimi çektiği için konusuna, içeriğine bakmadan almıştım. Uzun zamandır kitaplığımda dururken birden elime alıp sayfaların hızla çevrilmesiyle okumaya başladım. Sonra geri dönüp tekrar, yavaştan okumaya başladım. Beklentilerimi aşan bir kitap olduğunu belirtmek isterim. Türkçe anlamı ‘Sırlar Hazinesi’ demekmiş. Nizami bu eserini inciye benzetiyor. Hatta bir alıntı da şöyle diyor: 'Şehname, eski ocakta dökülen bir altın idi, bu Sırlar Hazinesi ise, denizden çıkmış yeni bir incidir.' Gerçekten de bu şiir kitabından daha öte bir şey. Beni çok etkiledi. Bundan önce en son Yunus Emre’de böyle etkilenmiştim. İnsana her konu hakkında bir şeyler söylüyor. Bu şiirsel cümlelerin içinde hikâyeler ile karşılaşıyoruz. Öyle boş hikâyeler değil. Ruhumuzu derinden sarsan gerçekleri söylüyor. Bazen satırların sonunda yazar kendine sesleniyor.

Kitabımız ilk başta kısaca Nizami'nin hayatı ve eserinden bahsediyor, sonra kitabımız başlıyor. İlk okumaya başladığımda bu yazıların Kuranı Kerimde okuduğum bazı surelerin meallerini aklıma getirdi. Ayrıca birçok beyitte dualarda içeriyor. Hz Muhammed(sav), Hz. Süleyman, Hz. İsa, Hz. Yunus, Hz. Yusuf, Hz. Musa ve daha birçok peygamber ismi de içinde geçiyor. Onlar ile ilgili kıssalar da var. Esere baktığımızda İslami bir kitap. Tüm insanlığa hitap eden bir kitap olduğunu düşünüyorum.

Kitabımız bazı devlet adamlarından da söz ediyor. İsmaillilerin düşmanlıklarından filanda bahsetmiş. Bazen devletin nasıl ayakta duracağını, devletin yıkan gücün ne olduğunu dile getiriyor. İlahi aşktan bahsediyor.
Saltanatın gelip geçici olduğundan, geçen günlerin zararda olduğundan, zamanı değerlendirmemiz gerektiğinden sıkça söz ediyor. Bazı beyitler ise insanın çokça düşünmesi gereken derinlikte. Bilinmeyen kelimeler içermesine rağmen anlaşılabilir bir dili var.

Beyitler içinde sıklıkla adalet ve haktan, paylaşmaktan, eşitlikten bahseder. Sen kulsun şah olmaya kalkma diyor. Bu dünyaya fazla değer vermeyip asıl dünyadan, ihtiyarlıktan bahsediyor. Öğüt, tavsiye, dua gibi detaylara bolca yer verilmiş. Hep bir uyarı var. Uyan deniliyor, düşün ve gerçeği idrak et... Kederden sıkça bahsediliyor. Hayvanlardan sıklıkla bahsediliyor.

Diyecek daha çok şey var ama boş verin benim dediklerimi kitabı okuyun. Hiç değilse alıntılarını okuyun. :)

Keyifli okumalar…
422 syf.
·48 günde·Beğendi·10/10 puan
Nizami Gəncəvinin 5 xəzinəsindən biri olan bu kitab, eşqin, gerçək sevginin insanı dəyişdirə biləcəyindən bəhs edir.
Mükəmməl birini sevmək yox, sevərək insanları mükəmməlləşdirmək lazımdır. Bu ideyaya görə bu əsəri sevirəm... Sonu faciəvi olsa belə...oxumağa dəyər.
550 syf.
·6 günde·Puan vermedi
Kitap, Fars-İran mitolojisinde önemli karakterlerden biri olan Behram'ın hayatını konu alıyor. Bu hayat hikâyesinin içinde aynı zamanda yedi ayrı hikâye de okuyoruz. Binbir gece masallarını seviyorsanız mutlaka bir şans vermelisiniz. Çevirisi gayet anlaşılır, gözünüz korkmamalı akıp gidiyor. :)
336 syf.
·2 günde·Puan vermedi
Bir növ baş qarışıqlığı yaşayırdım ki görəsən nə oxuyum, kimin yaradıcılığı ilə dərindən tanış olum? Yaxınlarımdan məsləhət istəsəmdə Dostoyevski, Agatha Christie və s. kimi dünya Ədəbiyyatının möhtəşəm yazarlarını tövsiyə etdilər. Mənim isə Qəlbimdə Sadəcə Azərbaycan Ədəbiyyatından inciləri oxumaq keçirdi. Daha sonra bir Ukraynalı rəfiqəmlə söhbət edərkən mənə Kiyevdə Nizami Gəncəninin "Xəmsə"sinin yavaş yavaş çapa çıxarıldığını və hətta Leyli və Məcnunun artıq satışda olduğunu dedi. Sevinc hisslərini bölüşdü, kitabı alıb bu möhtəşəm yazarla tanış olmağ həvəsindən danışdı.
İçimdə yaşadığım utanc hissi məni yerin dibinə apardı. Tez Nizaminin yaradıcılığı ilə daha dərindən tanış olub əsərlərini oxumağa başladım.
İşə Yeddi Gözəldən başladım. Dahi yazar Azərbaycan Ədəbiyyatını dünyaya tanıdan və hələdə tanıtmağa davam edən Nizami Gəncəvinin bu əsəri tam bir tərbiyə ensiklopediyası hesab etmək olar. O qədər maraqlı idiki təxmini 300 səhifəni bir nəfəsə bitirdim. Bircə amması vardı "Şahın Mədhi" ni və "Bu kitabı niyə yazdım" hissələrini oxumadım.
Mənim fikrimcə Azərbaycan vətəndaşı olaraq hər şeylə yanaşı öz dahilərimizidə oxumalı analiz etməli hər şeydən əvvəl öz dahilərimizi tanıtmalıyıq.
Sırf millətçiliyimiz zəyifdir deyə bir çox gənc yazarlarımızda qələmləri qızıl olsada heçliyə qarışıb əriyib gedir. (
392 syf.
·17 günde·10/10 puan
Fikirlərimi yazmaq üçün ən başdan, əsərin mənşəyindən başlayacam. Xosrov və Şirin realda mövcud olmuş tarixi şəxsiyyətlərdir, onların eşqi başlarda xalq arasında yayılıb dildən-dilə keçərək əfsanələşmişdir, daha sonra kiçik parçalar şəklində - yəni, əfsanələşmiş hadisənin hansısa motivini nəzm şəklində işləyən şairlər, eləcə də, tarixi məlumat şəklində yazan tarixçilər olub. Şərq aləmində İran hökmdarı Xosrovun xüsusilə məşhur olmasının səbəblərindən biri də Məhəmməd Peyğəmbərin İslama dəvət məktubunu cırması ilə bağlıdır. Şirinin milliyətinə gəldikdə, bu barədə tarixi mənbələrdə çoxlu versiyalar var, rum deyəni də var, erməni də, sadəcə xristiyan olduğunu yazanlar da, bu barədə qəti fikir demək mümkün deyil.

Nizami Gəncəvi özü də əsərdə bildirdiyi kimi, yazmağa başlamadan öncə o dövrdə Bərdədə bu hekayə ilə bağlı xeyli araşdırma aparıb, tapdığı bütün əlyazmaları oxuyub. Xosrov və Şirini ilk dəfə divan ədəbiyyatına Firdovsi "Şahnamə" əsəri ilə qazandırıb, amma Firdovsinin yazdığı versiyada bu hekayəyə ötəri toxunulmuş, əsas Xosrovun hökmdarlığı mədh edilmişdir. Nizami buna göndərmə edərək, əsərin lap əvvəlindən Firdovsidən daha yaxşı yazacağını, bir eşq salnaməsi yaradacığı iddasını ortaya qoyur. Nizamini möhtəşəm edən cəhətlərdən biri də budur, əsəri iddiasını qarşılayır, Şərq ədəbiyyatına öz damğasını vurur.

Nizami obrazlarını elə yaradıb ki, həm onların mənfi xüsusiyyətlərini ortaya qoyur, bir növ onlarla söhbət edərək öz tövsiyələrini verir, həm də yaratdığı obrazın müsbət xüsusiyyətlərini də sadalayaraq, sanki dünyanın şəri və xeyri arasında qalan əsl insan sifəti yaratdığını demək istəyir. Nizaminin yazdığı deyimlərin, nəsihətlərin bu gün Azərbaycan xalqı arasında hələ də istifadə olunması xüsusi diqqətimi çəkdi. Sanki xəmirimiz Nizaminin Xəmsəsi ilə yoğrulub.

Nizaminin Şirini türk qadınıdır, şair onu türk olaraq yaradaraq sanki həyat yoldaşı Afaqın (qıpçaq türküdür) ruhunu ona üfləyib. Şirinin ölümünü də yazarkən öz həyat yoldaşının vaxtsız gedişini xatırlayır, oxuyarkən şairin ayrılıq sancılarını hiss edə bilirik, əsəri bu cəhətdən oxuyanda xüsusilə təsir edir. Şirini əsaləti, qüruru və gücü ilə o qədər gözəl yaradıb ki Nizami, heyran olmamaq əldə deyil. Şirin başıdik və gözəl qadındır, amma eşq yeri gələndə onun bu qürurunu sındıracaq gücdə olur, şairin özünün də dediyi kimi:

Eşqsiz bir adam bir neydir - qırıq,
Yüz canı olsa da, ölüdür artıq.

Nizaminin Xosrov obrazı isə təkəbbürlü və zalım olan tipik şah obrazıdır. Xosrovun təkəbbürü gözünü o qədər bürüyüb ki, o nəinki öz ölkəsinin idarəçisi, hətta allahı olduğunu düşünür və dövlətini zülmkarlıqla idarə edir. Xosrovun Şirinə olan eşqi onu tərbiyələndirir, dəyişir, yenidən yaradır sanki. Nizaminin zülmkar insanı eşqlə yoğuraraq, eşqi ucaldır, əsərinin əsas qayəsi də budur: eşqin ucalığı.

Eşqdir mehrabı uca göylərin,
Eşqsiz, ey dünya, nədir dəyərin?!

Fərhad obrazına gəldikdə isə, Fərhad dürüstlüyün, saflığın nişanəsidir. Mənə Məcnunu xatırlatdı, sanki Fərhad "Xosrov və Şirin" poemasından sonra işlədiyi "Leyli və Məcnun" poemasındakı Məcnun obrazının təməlidir. Fərhadı həm Xosrovla üzləşdirərək onun eşqinin nə qədər təmiz olduğunu müqayisə edir, həm də, eşqin saf və təkəbbürlü insanda qarşılaşdırmasını edərək, nəzərində tutduğu eşqin nə qədər gözəl olduğuna işarə edir.

Nizami Gəncəvi əsəri Atabəylər dövləti dövründə yazıb, Məhəmməd Cahan Pəhləvana ithaf edib, o qədər bəyənilib ki, şairə Həmdünyan kəndi bağışlanıb. Maraqlı olanlar üçün qeyd edim, həmin kənd hal-hazırda Goranboy rayonu ərazisində olan Həmənli kəndidir.

Son olaraq, Nizami Gəncəvinin yaratdığı Xosrov və Şirin nəinki Azərbaycan və İran ədəbiyyatına, o cümlədən bütün Şərq ədəbiyyatına (Osmanlı da daxil) dərindən təsir edib. Çünki ilk dəfə olaraq hisslər və ağılın ziddiyəti bu qədər usta şəkildə divan ədəbiyyatında öz əksini tapırdı, Nizamidən sonra heçkəsin onun qədər bu əsəri işləyə bilməməsi də bir sübutudur. Əsərə çoxlu nəzirələr yazılıb, daha sonra şairlər əsəri öz versiyalarında (Fərhadı ön plana çıxararaq, Şirini kəniz edərək və s.) dəfələrlə Nizamiyə göndərmələr edərək işləyiblər. Hətta, Nizaminin yazdığı versiya tərcümə edilərək Osmanlıya aparılmış, türk şairlər sultanlara əsəri başdan işləmək əvəzinə tərcüməni öz əlavələri ilə təqdim etmişdir. Məşhur türk tarixçisi Halil İnancıkın dediyi kimi, Azərbaycan İran ədəbiyyatından, Türkiyə isə Azərbaycan ədəbiyyatından - Nizami Gəncəvidən ilham almışdır.

Nizami o qədər savadlı insan olub ki, əsərdə Sokrat, Platon, Heraklit kimi alimlərin adları çəkilir, zərdüştlüyün qədim ənənələri təsvir edilir, hətta məşhur nəqqaş Maninin əsərlərinə göndərmələr edilir. Xosrov və Şirinin duyğularını musiqi ustaları - Barbəd və Nikisanın dilindən verməsi oxuduqca insanı sərxoş edir, əfsanəvi bir ədəbiyyat nümunəsidir! Tolstoy 19-cu əsrdə Kreutzer Sonatasının insan duyğularına təsirini təsvir edib hekayə yazmışdısa, Nizami hələ 12-ci əsrdə musiqinin insanın ən dərin duyğularını dilə gətirdiyini ustalıqla yazıb.

Nizami Gəncəvi sözləri inci kimi düzən söz ustadıdır, ədəbiyyatdan, şeirdən zövq almaq istəyən hər kəsin yolu mütləq ondan keçməlidir. Xoş mütaliələr!
224 syf.
·11 günde·Puan vermedi
MEB'in Şark İslam Klasikleri serisini çok önceden bir yakınım hediye etmişti. O sırada bu eserlerin ne kadar kıymetli olduklarının farkında değildim. Şimdi okudukça ve manasına eriştikçe anlıyorum kıymetlerini. Klasiklere Nizami'nin Mahzen-i Esrar'ı ile başladım.

Genceli Nizami Azerbaycan edebiyatının en önemli şairlerinden biridir. Aynı zamanda hamse geleneğini başlatan sanatçıdır. Hamsesini oluşturan beş mesnevinin ilki ise Mahzen-i Esrar'dır. Eser klasik mesnevinin bölümleriyle meydana gelmiştir. İlk olarak besmele bölümü ardından Allah'a övgü, peygamberimize övgü, peygamberimizin doğumu, eserin yazılış sebebi veya kime yazıldığının açıklandığı bölüm gelir. Son olarak da asıl konunun açıklanmak istendiği bölüm gelir. Bu bölüm diğer bölümlere göre oldukça uzundur. Kısa hikayeler, kıssalar ve makaleler yer alır bu bölümde. Bir hikaye bir makale sırası izlenir. Makaleler genellikle anlatılan hikaye üzerine söylenen sözlerden oluşur. Hikayelerde dünya malından yüz çevirme, gafletten uyanma, dine yönelme, insan olma, kibirlenme, gençlik-ihtiyarlık, ahiret hayatı, yaratılış konuları üzerinden öğüt verici nitelikte kıssalar anlatılır.

Eser bir şiir kitabı olmaktan öte hem dini, ahlaki hem de felsefi öğeler barındırıyor. Anlatılan hikayeler üzerinden verilen mesajlarda evrensel olma niteliği taşıyor. Mala ve mülke önem verilmemesi gerektiği, önemli olanın kalp olduğu, kibrin insana ne denli zararlar vereceği, insanın bütün varlıktan üstün olduğu vurgulanıyor hep. Şair 'Uyan' diyor, karşısındakine 'senin yaradılış gayen bu değildi.' Bir anlamda insana neden yaratıldığını sorgulatıyor. Kitap sanki tutup silkeliyor okuru kendine gel diye.

İlk cümlesinden itibaren etkisine girdiğim ve uzunca bir süre de etkisinde kalacağım bir eser oldu benim için Mahzen-i Esrar. Okuyun okutun derim…
136 syf.
·Puan vermedi
Cox gozel yazilmis bir kitabdi "Nizaminin Gencevinin" 5 poemasinan biri hemse oxuyacam deyrdim axirki oxuyuram:) Nizaminin poemasidi ancaq Fizuli daha aciq real şekilde gercek kimi yazmis..

Yazarın biyografisi

Adı:
Nizami Gəncəvi
Tam adı:
Nizameddin İlyas Bin Yusuf, Nizami Gencevi, Nizâmî-i Gencevî
Unvan:
Azeri Şair / Düşünür
Doğum:
Gence, Azerbaycan, 1141
Ölüm:
Gence, Azerbaycan, 1209
Bugünkü Azerbaycan'ın Gence şehrinde doğmuş şair ve düşünürdür. Eserlerini Farsça yazmıştır. Ailesi hakkında bilgi yoktur, eserlerinden babasının isminin Yusuf olduğu ve annesinin Kürt kökenli olduğu görülebilmektedir. Üç kez evlenmiş ve eşleri içinden Derbend hükümdarı tarafından hediye edilen Kıpçak cariyesi Afak'ı çok sevmiştir. Dünyada Azeri şair olarak tanıtılan, bilinen Gencevi kendi eserlerinde özellikle memleketi Gence'ye olan sevgisini dile getirmiştir. Nizâmî - (Nizâm ad-Dîn İlyâs Bin Yûsuf)'un Doğumunun 850 Yılı Nedeniyle Rusya Merkez Bankasınca 1991 Yılında Tedavül Edilmiş Hatıra Parası İlk kez Leylâ ile Mecnun'u mesnevi şeklinde yazanlardandır. Şiirlerinin çoğunu Farsça yazmıştır. Hamse  ya da Beş Mücevher adlı eserleriyle meşhurdur.

Yazar istatistikleri

  • 132 okur beğendi.
  • 875 okur okudu.
  • 29 okur okuyor.
  • 260 okur okuyacak.
  • 9 okur yarım bıraktı.

Yazarın sıralamaları