Edebiyat, yalnızca bireylerin değil, toplumların da içsel serüvenini kayda geçiren en sadık tutanak olduğunu düşünüyorum. Türk edebiyatının sosyal gerçekçi damarının en gür kaynaklarından biri olan Orhan Kemal, Cemile romanında bizi tam da böyle bir tefekkürün ortasına, 1934 yılının makineleşen dünyanın pamuk tozları arasına davet ediyor.
İlk bakışta, on beş yaşındaki dürüst Boşnak kızı Cemile ile onurlu fabrika kâtibi Necati’nin nahif aşk öyküsü gibi gelebilir kitap. Ancak yazarın ustalığı, sıradan görünenin ardındaki toplumsal panoramayı sezdirerek çizebilmesinde yatar. Orhan Kemal’in kendi gençliğinden izler taşıyan Necati karakteri üzerinden, iki gencin kavuşma çabasından çok, emeğin ve sınıf çatışmasının sert coğrafyasını adımlıyoruz. Varlıklı Deveci Çopur Halil’in, Cemile’nin aşkını altın bileziklerle satın alabileceğini sanması, aslında gücün ve sermayenin insani değerleri metalaştırma arzusunun en çıplak yansıması olarak gördüm.
Romanın gizli başrolü ise ne Cemile’dir ne de Necati; asıl başrol, uğultusu hiç susmayan dokuma fabrikasıdır. Ortaklar arası güç savaşları, Kadir Ağa’nın bitmek bilmez hırsı, İtalyan mühendis Sinyor Orlando’ya duyulan taşralı öfke ve nihayetinde haklarını ararken kapı önüne konup açlığa terk edilen işçiler... Tüm bunlar, tarım toplumundan sanayi toplumuna sancılı bir geçiş yapan genç cumhuriyetin mikrokozmosunu oluşturur. Yazar, ne patronları karikatürize birer kötü adama dönüştürüyor ne de işçileri kusursuz azizler olarak resmediyor bize; o, insanı tüm zaafları, hırsları ve erdemleriyle, sokağın doğal akışı içinde yansıtıyor. Cemile, emeğin sömürüsüne karşı insanın haysiyet arayışını anlatan, usulca dokunmuş bir direniş anlatısı olarak çıkıyor karşımıza.
Eserin yazarı Sandor Marai 1900 senesinde Slovakya’da doğmuş olup, 1948 senesinde siyasî sebeplerden ötürü Budapeşte’yi terk etmek zorunda kalmıştır. Önce eşiyle Paris’e sonra Londra ve Salerno’ya gitmiş, 1952 senesinde Kanada üzerinden California’ya göç etmiş ve 1989 senesinde intihar edene kadar burada yaşamıştır.
İlk baskısı 1934 senesinde yapılan Bir Burjuvanın İtirafları için otobiyografik unsurlar içeren bir yolculuk metni diyebiliriz. Çünkü hikâye Macaristan'da başlayıp Almanya, Belçika, Fransa, İtalya, İngiltere'ye uğrayıp tekrar ilk durağa yani Macaristan'a geri dönüyor. Tabii bu sadece coğrafi bir yolculuk değil, aynı zamanda Marai'nin doğumundan başlayan, çocukluğundan geçen, gençliğini de içeren ve olgunluğun ilk senelerinde son bulan bir hayat yolculuğu.
Kitabı okurken bazı yerlerde zorlandım ve kendi kendime "bunlar beni ne ilgilendiriyor ki" dedim. Fakat bazı yerlerde de, bilhassa insanların karakterlerinin tahlil edildiği yerlerde oldukça keyif aldım. Metin boyunca dikkatimi çeken şey ise, yazarın oldukça samimi bir üslup kullanması oldu.
Kitabın son bölümü ise oldukça dokunaklı ve hüzünlüydü. Spoiler vermemek için burada detay vermiyorum.
Daha önce Marai okumuş olanlara ve üslubunu sevenlere bu eseri de tavsiye ediyorum.
Herkese faydalı okumalar dilerim.
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Katil kim ya da Neden ???
Puan vermedi·256 syf.·
2026 10. kitabı
Agatha Christie'nin en önemli eserlerinden biri olan Doğu Ekspresinde Cinayet, 1933 yılında kaleme alınmış ve 1934 yılında yayımlanmıştır. Romanın İstanbul'daki Pera Palace Oteli'nde yazıldığı söylense de bu konuda net bilgiler bulunmamaktadır. Yazar, romanı yazarken Lindbergh olayından esinlenmiştir. Eser ayrıca yazarın ikinci eşi olan Max Mallowan'a ithaf edilmiştir.
Romanda trende işlenen bir cinayet ve katilin bulunma süreci konu alınmaktadır. Ünlü dedektif Poirot, katilin bulunması sürecinde önemli bir rol oynar. Keskin zekâsıyla trendeki herkesi sorguya çekerken vicdanıyla da yüzleşmek zorunda kalır.
Bu noktada önemli bir soru devreye giriyor: Vicdan mı, adalet mi? Neden para adaleti satın alacak kadar güçlüdür? Peki paranın gücü vicdanı satın almaya yeter mi? Adaleti para karşılığında satın alan insanlar bir gün Allah'ın huzurunda nasıl hesap verecekler? Hiç mi vicdan azabı yaşamıyorlar? Geceleri nasıl uyuyorlar? Kabus görmüyorlar mı? Hiç mi kaybetme, tükenme ya da bir gün bedel ödeme korkuları yok? Bunlar nasıl insanlar?
Evet, yine bir Kumrike ve kafasında deli sorular...
Tüm insanlar masum doğar. Onları kötülüğe iten şey aileleri, çevreleri ve içinde bulundukları şartlardır. Buna inanıyorum. Ama yine de bir çocuk katiline karşı merhametli olamıyorum ve katilin ödediği para karşılığında özgür bırakılmasını aklım da vicdanım da kabul etmiyor.
Bundan yaklaşık otuz yıl önce üvey kızına yaptığı kötülüklerle tanınan bir kadın vardı bizim köyde. Ben o küçük kızın acısını hâlâ hissediyorum ve o üvey anneye bugün bile selam vermiyorum. İçimden gelmiyor. Çocuklar masumdur.
Kitabı okurken katilin peşine düşmek yerine sürekli "neden?" diye sordum. Çünkü karakterlerin hepsi kendi dünyalarında yaşıyor gibiydi. İnsanların davranışlarının altında yatan nedenleri
1=Tepe Sarayburnu: (Ayasofya Topkapı sarayı ve Sultanahmet Camii) bulunur. öncesinde Ana tanrıça tapınağı, Artemis tapınağı Ve Mitra Dini izleri burada yer alır .Kutsal tepelerden biridir. Yerebatan sarnıcı da bu bölgede gezgin Petrus Gillius tarafından ortaya çıkarılmış İstanbul’da 60’ın üzerinde sarnıç var.
2=tepe Çemberlitaş: Üzerinde güneş tanrısı bulunurdu. Nuruosmaniye camii ile taçlandırıldı.
3=tepe Beyazıt: dev boyutlu zafer takı bulunurdu. Boğa meydanı Forum Tauri Pluta ve Hera tapınakları yine bölgede yer almıştır. şu anda Beyazıt ve Süleymaniye camii yer alır
4=tepe Fatih camii: on iki tanrı tapınağı on iki havari kilisesi yer alır şu anda Fatih cami süslemektedir.
5=tepe yavuz selim: Maria Pammakaristos kilisesi yer almıştır Fethiye cami ve bir kısmı müze yapılmıştır. Ayrıca bölgede yavuz sultan selim camii bulunur.
6=tepe Edirnekapı: En yüksek tepe Blakhernai sarayı tekfur sarayı ve kariye kilisesi bulunur
7=tepe Koca Mustafa paşa: Mokios sarnıcı ve Acadius sütunu bulunur. Aya Andrea Entikrisi kilisesi yer alır. şu an apartmana dönüştürülmüştür.
Önemli bilgi : İstanbul ve Roma Yedi tepe üzerine kurulmuştur. Kehanetlere konu olmuş seçilmiş kutsanmış bir şehirdir.7 kutsal sayı olarak ifade edilir.
1=360 yılında Konstantin’in oğlu Konstantius tarafından inşa edilmiş Megale Ekklesia (Büyük Kilise ) adı verilmiştir. Aziz Yohannes Khrysostomos’un halk üzerindeki etkisine kızan imparatoriçe AElia Eudoxia imparator Arcadius kışkırtmış galeyana gelen halk tarafından kilise yakılmıştır.
2=415 yılında II Theodosius mimar Ruffinos yeniden inşa ettirmiş 13 ocak 532 de Nika isyanıyla yıkılmıştır. Justinyanus kaçmayı düşünmüş eşi kraliçe Theodor’a sayesinde Got süvarileri isyancıların üzerine salınmış tarihçi Prokopius göre 30bin isyancı kılıçtan geçirilmiştir.(Bizans’ta
Bozuk Para-Manyetik Kart
"Düş Parası" (orijinal adıyla Denier du rêve), Fransız edebiyatının ve dünya klasikleri tarihinin anıt isimlerinden Marguerite Yourcenar’ın 1934 yılında yayımlanan, modern klasikler arasında sayılan muazzam bir romanıdır.
Nedim Gürsel’in öykü kitabına bu ismi seçerken Yourcenar’ın bu kült eserine bilinçli bir selam duruşu, bir edebiyat reveransı yaptığını söylemek hiç de yanlış olmaz. Çünkü her iki yazar da paranın satın alamayacağı yegane şeyi; insan ruhunun düşlerini, yanılsamalarını ve hayal kırıklıklarını anlatır.
Marguerite Yourcenar’ın Düş Parası romanını bu denli özel kılan unsurlara bakacak olursak:
1. Bir Bozuk Paranın Yolculuğu
Romanın kurgusal omurgası oldukça özgündür: Bir liralık bir madeni para (Alis), elden ele, cepten cebe geçer. Bu para Roma sokaklarında gezinirken, aslında okuyucuya farklı sınıflardan, farklı acılardan ve arzulardan geçen insanların hayat kapılarını aralar. Para sadece bir araçtır; asıl parlayan şey, o paraya dokunan insanların iç dünyasıdır.
2. Faşizmin Gölgesinde İnsan Manzaraları
Hikaye, 1933 yılının Mussolini İtalyası’nda, Roma’da geçer. Yourcenar, yükselen faşizmin, baskının ve ideolojik körlüğün gölgesinde sıkışıp kalmış sıradan insanları anlatır. Kitapta diktatörlüğe karşı suikast girişimi planlayan bir kadından, geçim derdindeki bir esnafa, hayal dünyasında yaşayan bir sanatçıya kadar geniş bir insan panoraması sunulur. Katı siyasi gerçeklik ile bireyin kırılgan düşleri sürekli çatışır.
3. Gerçeklik Karşısında "Düş"lerin İflası
Yourcenar, tıpkı kitaba adını veren o değersiz madeni para gibi, insanların da hayata tutunabilmek için kendi içlerinde "hayali bir para" (düşler) bastığını söyler. Karakterler aşka, sanata, devrime ya da geçmişe sığınarak kendilerine birer illüzyon yaratırlar. Ancak hayatın sert gerçekliği
Bugün size sadece bir kitap anlatmayacağım; insanın vatanını, kimliğini ve en önemlisi kendi vicdanını nasıl kaybettiğini anlatan sarsıcı bir yolculuktan bahsedeceğim: Ayşe Kulin’in Kanadı Kırık Kuşlar romanı.
Kitapta beni en çok vuran yer, Nazi Almanya’sının gölgesindeki o karanlık bölüm oldu: 'Şeytanın Tahtı - Berlin 1934.' Düşünün; her şeyin mükemmel gittiğini sandığınız bir hayatınız var. Saygındırsınız, mutlusunuzdur. Sonra bir gün bir rüzgar esiyor ve sırf kimliğiniz, kökeniniz ya da düşünceleriniz yüzünden bir gecede 'düşman' ilan ediliyorsunuz. Güvendiğiniz hukuk, komşularınız, sokaklar bir anda size sırtını dönüyor. İşte kitap tam olarak bu kırılma noktasında başlıyor. Nazi zulmünden kaçıp Türkiye’ye sığınan profesör bir ailenin ve onların üç kuşak boyunca süren aidiyet mücadelesinin hikayesi bu.
Bu kitap bana şu soruyu sordurdu: İnsan nerede mutluysa orası mı vatanıdır, yoksa ne kadar uzağa giderse gitsin kalbindeki o kırık kanat hep eski gökyüzünü mü arar?
Eğer sürükleyici, tarihi ama bir o kadar da bugünkü hayatımıza ayna tutan, satır aralarında kaybolacağınız bir dram arıyorsanız bu kitaba kesinlikle şans verin. Okurken her sayfada 'Ben olsam ne yapardım?' diyeceksiniz
