Hayat boyu, ölünceye kadar sürecek o güzel dostlukların büyüsünü benden çok hisseden olmasın, gelin görün ki, bu dostluklar insan on sekizindeyken yaşanır, yirmi beşe gelindiğinde hepsi bitmiştir ve kişi kendinden başkası için özveride bulunamaz.
Korku, endişe yaşamadım. Etkisini terhis olup geldikten sonra dört beş ay burada yaşadım. Oradaki yaşam pusu ya da operasyon nedeniyle gece ayakta, gündüz uykuda. Buraya gelince de gündüz yatıyordum, akşam üstü kalkıyordum. Kahveye gidiyordum, gece bir buçuk ikiye doğru eve dönüyordum. Evde, gene, sabaha kadar bekliyordum. Sabah dörde beşe doğru uyurdum. Gecenin dördünde dışarıda bir köpek çöp kutusunu deviriyor, yataktan fırlıyordum. Ramazan topuna isyan etmiştim. Ramazan olduğu bilinci de yok kafamda... Top patlıyor, kendimi yere atıyorum. İnsanları görünce, kendine "sakin ol, burası Denizli, bu roket değil, ramazan topu" diyorum. Bu üç dört ay devam etti. Bir asteğmen arkadaşla altı yedi ay sonra karşılaştık, muhabbet orası tabii. "Sese karşı bir refleks gösteriyorum" dedim. O daha kötüydü, kâbuslar görüyordu. Aslında pek çatışmaya falan da girmemişti..
Bese, Ho !
Çavê xwe veke,
Da ku carek din,
Wekî her carê,—
Neyî xapandin.
Baş binas,
Riya xwe,
Armanca millet,
Da giyanê kurd
Bête vejandin.
Azadî,
Ji bo te
Ku bi tukesî,
Bi tû ramanan,
Neyî girêdan.
Çin devleti, zaman zaman güncellediği bazı genelgelerle, aşağıdaki belli başlı fiilleri “radikallik belirtisi” olarak ilan ediyordu:
•İslam’a uymayan şeyleri dışlamak ve kötülemek
•Dindarlarla dini konularda tartışmak
•Şincan bölgesinde İslam öncesinde yaşanmış dinleri eleştirmek
•Uzun sakal bırakmak
•Başını veya yüzünü tamamen örtmek
•Dini kıyafetleri almak, satmak veya hazırlamak
•İçki ve sigarayı aniden terk etmek
•Dükkânlarda satılan mallar arasında “haram” ve “helal” ayrımı yapmak
•Müzik, dans, spor vb. faaliyetleri “İslam dışı” saymak
•Düğün ve diğer törenlerde dans etmemek
•Kadınlarla tokalaşmamak
•Çocuklarını resmi eğitim kurumlarına göndermemek
•Restoran ve lokantaları Ramazan ayında kapatmak
•İkamet ettiği yeri devletten izinsiz terk ederek başka bir şehre yerleşmek
•Evlerde normalden fazla yiyecek stoklamak
•Evlerin avlularına gizli geçitler inşa etmek
•Evlerde nüfus sayısından anormal derecede fazla yatak ve yorgan bulundurmak
•Mahallelerde evlere yabancıların girip çıkması
•Çocukların belli evlerde düzenli şekilde toplanması
•Küçük çocukları dine ve ibadete zorlamak
•Türkçe, Arapça veya Urduca öğrenmek ve öğretmek
•Cep telefonunda resmi olarak izin verilmeyen uygulamalar kullanmak
•Dini nikâhla evlenmek
Bazı resmi belgelerde sayısı yetmiş beşe kadar çıkarılan bu "semptomlardan" herhangi birini gösteren bir Uygur, doğrudan doğruya "eğitim kampına" sevk ediliyordu.
Yürüyüşümün de yaşayışıma benzediğini, hayatta da, yol. da da duyduğum ıstırabı başkalarına göstermekten çekindiğim için yeri geldiğinde üçe beşe katlamayı kabullendiğimi fark edince kendimi budala gibi hissettim. Sahiden de öyle oldu= ğum için, uzun ve engebeli orman yolunu takip ederek, ağır ağır canı çekilen miskin güneşin altında Esposende'ye kadar gıkımı çıkarmadan yürumeye devam ettim.