Karanlıkta kavga olmaz. İdeolojiler, uçurumları aydınlatan hırsız fenerleri. İstemesek de onlara muhtacız. Kaosu kosmos yapan insan zekâsı, tecrübelerini ideolojilerde sergilemiş. İdeolojiye düşmanlık, tek “-izm”e teslimiyettir: Obskürantizme.
ANLAMI:
Karanlıkta kavga olmaz.”
Bu cümle çok çarpıcı bir giriş:
“Anlamadan, görmeden, bilinçsizce savaşılmaz.”
Yani: Kavga (mücadele), ancak aydınlıkta –yani düşünceyle, bilgiyle– yapılabilir.
İdeolojiler, uçurumları aydınlatan hırsız fenerleri.”
Bu benzetme iki anlam katmanı taşır:
“Uçurumlar”: Toplumsal sorunlar, bilinmezlikler, tehlikeler.
“Hırsız feneri”: Tehlikeli, bazen yanıltıcı ama yine de karanlıkta bir yön gösterici ışık.
Yani Meriç’e göre ideolojiler mükemmel değildir, bazen tehlikeli ya da eğreti olabilirler, ama yine de kaosu anlamlandırmak için gereklidirler.
İstemesek de onlara muhtacız.”
Her ne kadar kusurlu olsalar da, ideolojiler olmadan düşünce düzeni kurulamaz.
İdeoloji, tecrübenin, tarihin ve aklın birikimini içeren sistemli düşünce biçimidir. İdeolojiden tamamen bağımsız düşünce, çoğu zaman dağınık, kararsız ve köksüz olur.
Kaosu kosmos yapan insan zekâsı, tecrübelerini ideolojilerde sergilemiş.”
Kaos → Kozmos: Düzensizlikten düzene geçiş.
Zekâ ve tecrübe → ideolojilerde somutlaşır.
Yani insanlık tarihindeki düşünsel, siyasal, toplumsal tecrübeler, ideolojik çerçevelerle anlam kazanır. İdeoloji, ham tecrübeyi sistemli bilgiye dönüştürür.
İdeolojiye düşmanlık, tek ‘izm’e teslimiyettir: Obskürantizme.”
Obskürantizm nedir?
Aydınlanma, bilgi, eleştirel düşünce karşıtı karanlık zihniyet.