Yoksulluk ve şiddet hakkında son bir moral bozucu tespit. Gördüğümüz üzere şok verilen bir fare, stres tepkisi veriyordu. Ancak şok verildikten sonra bir başka fareyi ısırabilen fareler daha az stres tepkisi veriyor. Aynı şekilde babunlarda da eğer alt hiyerarşik sıralardaysan glikokortikoid salımını azaltmanın iyi yollarından biri hiyerarşideki daha düşük kişilere saldırganlığı yansıtmaktır. Burada da benzer bir şey oluyor. Muhafazakârların klasik sınıf savaşı kâbusunun, yani yoksulların ayaklanıp zenginleri katledeceği kurgusunun aksine eşitsizlik şiddeti körüklediğinde genellikle yoksullar yine yoksullara saldırıyor.
İnsan başını fare kafasından ayıran tek haslet ve haysiyet, fikir... Mücerret fikir... Bu hükmün sahibi ve habercisi, Üstadım, askeri darbe veya darbecikler tarihine "28 Şubat kararları" diye geçen hâdiseden tam 15 yıl önce, yâni 28 Şubat 1982'de, bana şu satırları hediye etti:
"Fikir çilesi haysiyetinin müstesna genci Salih Mirzabeyoğlu..."
İnsan başını fare kafasından ayıran tek haslet ve haysiyet, fikir... Mücerret fikir... Arayıcı, tarayıcı, çırpınıcı, çatlayıcı fikirdir. İşte bu türlü arayışın yolda bulduklarıdır ki, bugünkü teknolojiyi doğurdu. Fakat durak ve gaye onlar değil; öteler, öteler, ötelerin ötesi ve sonsuzluk... Eğer mücerret fikir olmasa ve her şey hayvanî bir insiyaka bırakılsaydı, arz cazibe kanunu bulunur muydu?.. Siz; 21. asra doğru sarkan teknik küfür, insan saadetini ruhu hadım etmekte arar ve onu bağırsak yoluna doğru iterken, atom bombanızın bile eşiti olamayacağı patlamaya belki 21. asırda şahit olacaksınız!..
Bir arı yakalayıp kurbağaya, bir akrebi fareye çevirdim.
İşte orada, sonunda gücümün sınırlarını keşfettim. Karışım ne kadar kudretli olursa olsun, büyü ne kadar iyi örülürse örülsün kurbağa uçmaya, fare de sokmaya çalışıp duruyordu. Dönüşüm sadece bedenleri etkiliyordu, zihinleri değil.
Her şey karmakarışıktı.
Birilerinin bu karışıklıktan yararlandığı gerçeği sanmıyorum ki beni rahatsız etmiş olsun ama kendimi bir fare kapanına kıstırılmış gibi hissetmekten nefret ediyordum...