Harun Gülle
@felsefeokuru
Şu anda okuduğu kitaplar
Gasset'e Göre Aşk ve Sevgi Kavramı:Felsefe ve Düşünce
Gasset'ten aşk ve sevgi kavramlarına, soğuk bir felsefi bakış.
Gasset'ye göre arzu -şehvet veya sahip olma isteği- tüketici ve yok edicidir; nesnesine ulaştığında, onu sindirdiğinde ölür. Sevgi ise yaratıcı ve yaşatıcıdır. Sevmek, sevilen nesnenin "var olmaya devam etmesini" istemek, ona doğru sürekli ve aktif bir zihinsel göç halinde olmaktır. Sevgi, geçici bir tatmin değil, ebediyet talep eder.
Gasset, âşık olma halini mistik bir kader veya kalbin bir oyunu olarak görmüyor, aksine bunu doğrudan bir dikkat felci olarak tanımlamış. Zihnin tek bir noktaya, tek bir nesneye veya yüze saplanıp kalması, evrenin geri kalanının o kişi için tamamen silinmesidir ona göre.
Dış dünyayla tüm bağlarını koparmış, insanlardan köşe bucak kaçarken sadece önüne konan bir fotoğraftaki yüze, o yüzün çizgilerine ve gölgelerine saplanarak günlerini tuval başında geçiren o asosyal ressamın zihinsel durumu, aslında Gasset'nin bahsettiği bu dikkatin felç olma halinin sanatsal bir varyasyonu gibidir. Âşık olmak da, o ressamın fotoğraftaki donuk yüze bakarken hissettiği o tecrit edilmiş, dünyayı dışlayan saplantılı odaklanmanın ta kendisidir. Bilinç, nesnesine o kadar kilitlenir ki, kendi varlığını unutur.
Kitap, görüldüğü üzere kavramsal olarak ne kadar parlaksa, gerçeklik zemininde de o kadar kırılgan olmuş bana göre. Gasset, sevgiyi fazlasıyla entelektüel, steril ve aristokratik bir düzleme hapsetmiş.
Aşkın o terli, kaotik, etten ve kemikten yapılma, çoğu zaman yıkıcı olan gerçekliğini bütünüyle ıskalıyor adeta, ya da ben bir şeyleri kaçırmış olabilirim. Onun anlattığı aşk, laboratuvar ortamında temizlenmiş bir burjuva fantezisi gibiydi. İnsanın içindeki o ilkel dürtüleri, geçen gün okuduğum, Schopenhauer'in bahsettiği o kör ve karanlık "İsteme"yi edebiyatla örtbas ederek, sevgiyi neredeyse
Reklam
Bireyin adı yok...Felsefe-Düşünce
Gasset’in ölümünden sonra yayımlanan olgunluk dönemi şaheseri diyebileceğim İnsan ve Herkes, sosyolojiyi kuru bir istatistik veya kurumlar tarihi olmaktan çıkartıp, insanın ontolojik trajedisi üzerinden yeniden tanımlayan kışkırtıcı bir metin olma özelliği taşımış ve gayet de güzel bir eser ortaya çıkmış. Gasset, bu kitabında devlet, hukuk veya sınıf gibi makro kavramlardan ziyade selamlaşma, dil, gelenek ve dedikodu gibi mikroskobik toplumsal kullanımların bireyi nasıl esir aldığını inceliyor.
Biraz daha detaya inelim.
Gasset, felsefesini sarsıcı bir önkabulle başlatıyor: İnsan hayatı, özünde ve en derin katmanında radikal bir biçimde yalnızdır. Gerçek ve otantik bir varoluş, ancak insanın dış dünyanın gürültüsünden kopup kendi içine çekilmesiyle mümkündür. Dış dünya, diğer insanlar ve eşyalar, sürekli olarak bireyi dışarıya çağırır, onu kendi merkezinden savurur. Atölyesine kapanıp dış dünyayla doğrudan teması reddeden, sadece kendisine ulaştırılan fotoğraflara bakarak yağlı boya portreler çizen asosyal bir zihnin yaşadığı krizler, bu kavramlar üzerinden kusursuzca okunabilir. Dışarının (müşterilerin, siparişlerin, beklentilerin) yarattığı o boğucu dışa savrulma haline karşı, ressamın tuvaller, fırçalar ve boya kokuları arasındaki o izole atölyesi, aslında Gasset'nin bahsettiği kendi içine dönüşün sığınağıdır. Ancak bu sığınak, yaratıcılık için elzem olsa da, aynı zamanda kendi başına ağır bir psikolojik yük olma riski de taşır.
Peki bu kitabı diğerlerinden ayıran en önemli özellik nedir diye soracak olursanız hiç şüphesiz toplum kavramına getirdiği eleştiridir derim. Gasset'ye göre toplum, bir araya gelmiş bilinçli bireylerin oluşturduğu organik bir bütün değil; ruhsuz, anonim ve mekanik bir baskı aygıtıdır. Bu aygıtın adı "Herkes"tir -başlığa uygun yazdım.
*
Kitap, Umberto Eco'nun dediği gibi, kaşık, çekiç, tekerlek veya makasla aynı kategoride yer alıyor. İcat edildiğinden beri daha iyisi yapılamadığı için.
Reklam