Yazar:
Anar Rızayev
Çevirmen:
İldeniz Kurtulan
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 29 dk.
Sayfa Sayısı:
158
Basım Tarihi:
Ocak 1991
Yayınevi:
Simavi Yayınları
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Nemet'in rüyası ve "kırmızı" gemiler..·158 syf.·Düşünce
8/10
2026 7. kitabı
Azerbaycan edebiyatının yüz akı Anar'ın bir çok eserlerini okusam da en çok sevdiğim ve bağlantılı iki eseri; 
Ak Liman, 
Beş Katlı Evin Altıncı Katı'dır.
Roman Nemet'in rüya görmesiyle başlar. Bana göre, yazar hikâye'nin rüyalar dünyasıyla başlamasını boşuna yapmamıştır. Eserin böyle başlamasının sebebi, hikâyenin sonunda da gördüğümüz gibi, Nemet'in bulunduğu yere ait olup olmadığını sorgulamasıdır;
"Uyudu. Düş gördü.
Düşünde, uzaklarda denizin, mavi denizin ta ötesinde ak bir şeyler olduğunu farketti ansızın.
Ak liman.
Ak...Ak." s.158
Bu nedenle, Nemet rüyasında bulunduğu yerden farklı bir yere gitmeyi diler ve hatta bunu yıllardır beklediğini düşünmeye başlar. Edebiyatta sıkça kullanılan aynı kıyafetleri giyen insanların sembolizmi, insanların benzer hayatlar yaşadığının, bir tür monotonluğun ötesine geçemediğinin bir işaretidir aslında bu ve farklı hayatların sonunda insanın aslında yaşamadığını fark etmesi anlamına gelir. İnsanların her birinin sıradan dünyasına romanların akıp giden kurgusu içinde, bizlere fark ettirmeden derin yolculuklar yapılıyor adeta. Yalnızlıklarını, çok içerilerde olan ve hayat gailesi yüzünden üzerini açmaya fırsat bulamadıkları hissiyatlarını bulup ortaya çıkarıyor. Her bir karakter ayrı bir rol biçerek onları tek zincir halinde iç içe geçiren yazar, kitaptaki bireylerin kör noktalarını kör göze parmak şeklinde değil, bizlere hissettirmeden satırlarının arasına serpiştiriyor adeta. Kaleminin bu hissesini çok beğeniyorum gerçekten. Bizzat hayatın içinden “bildiren” her karakter, kendi dünyasında, kendi yaşamıyla meşgulmüş gibi görünse de esasında “ben”den, “biz”e giden yolun omurgasını oluşturuyor aslında. Kendilerine dönüp bakarken yaşamın da onlara aynı şekilde baktığını son kertede anlayan karakterler nihayetinde her ikisiyle de yüzleşmek zorunda
Ak Liman, Beş Katlı Evin Altıncı Katı'dır.
Roman Nemet'in rüya görmesiyle başlar. Bana göre, yazar hikâye'nin rüyalar dünyasıyla başlamasını boşuna yapmamıştır. Eserin böyle başlamasının sebebi, hikâyenin sonunda da gördüğümüz gibi, Nemet'in bulunduğu yere ait olup olmadığını sorgulamasıdır;
"Uyudu. Düş gördü.
Düşünde, uzaklarda denizin, mavi denizin ta ötesinde ak bir şeyler olduğunu farketti ansızın.
Ak liman.
Ak...Ak." s.158
Bu nedenle, Nemet rüyasında bulunduğu yerden farklı bir yere gitmeyi diler ve hatta bunu yıllardır beklediğini düşünmeye başlar. Edebiyatta sıkça kullanılan aynı kıyafetleri giyen insanların sembolizmi, insanların benzer hayatlar yaşadığının, bir tür monotonluğun ötesine geçemediğinin bir işaretidir aslında bu ve farklı hayatların sonunda insanın aslında yaşamadığını fark etmesi anlamına gelir. İnsanların her birinin sıradan dünyasına romanların akıp giden kurgusu içinde, bizlere fark ettirmeden derin yolculuklar yapılıyor adeta. Yalnızlıklarını, çok içerilerde olan ve hayat gailesi yüzünden üzerini açmaya fırsat bulamadıkları hissiyatlarını bulup ortaya çıkarıyor. Her bir karakter ayrı bir rol biçerek onları tek zincir halinde iç içe geçiren yazar, kitaptaki bireylerin kör noktalarını kör göze parmak şeklinde değil, bizlere hissettirmeden satırlarının arasına serpiştiriyor adeta. Kaleminin bu hissesini çok beğeniyorum gerçekten. Bizzat hayatın içinden “bildiren” her karakter, kendi dünyasında, kendi yaşamıyla meşgulmüş gibi görünse de esasında “ben”den, “biz”e giden yolun omurgasını oluşturuyor aslında. Kendilerine dönüp bakarken yaşamın da onlara aynı şekilde baktığını son kertede anlayan karakterler nihayetinde her ikisiyle de yüzleşmek zorunda
Zaman çizgisinde Beş Katlı Evin Altıncı Katı kitabından önceki bir zamanı anlatıyor kitap. Ama illa ondan önce mi okunmalı bilemedim. Bu kitap 1965'den, diğeri ise 1994'den. Önce bu kitabı okursanız mesela bir Tahmine'yi bu kadar sever misiniz, veya Zaur size hiç büyümemiş bir çocuk gibi gelir mi? Bundan dolayı iyiki diğer kitabı daha önce okumuşum dedim. Ve Tahmine'ye yine hayran kaldim. O nasıl bir insan dostluğu, o nasıl bir her şeye rağmen hayatla barışıklık, o nasıl öyle bir vicdan sahibiliğı? Bu kitapta Tahmine'yi daha iyi anlamakla kalmıyorsunuz, adeta tekrar hayran kalıyorsunuz. Bilhassa bilgeliği beni mest etti iki kitapta da.
Kitabın hikayesi ne? Diğer kitabi okuyanlara anlatır gibi mi anlatmalı yoksa okumayanlara göre mi? Şöyle özetleyelim: diğer kitapta Tahmine ve Zaur'un aşkı ve akibetleri anlatılıyorken, bu kitapta daha çok ikisinin de aynı iş yerinde bulunan insanlar ve sıkıntıları anlatılıyor. Adeta bir iş yerindeki insanların insan manzaraları. Ana tema bundan başka ne olabilir? Bir yere tutunmak. Hayatta tutunacak bir şey bulmak. Tutunamayanlar kitabını hatırlatıyor, evet.
Kendi hayatının yekununu farketme, sorgulama ve değiştirmek isteme. Kitapta Zaur ve Tahmine bize bu konularda ip ucu verse de, asıl önplandaki şahıs Nemet ve onun çıkmazı. İnsanlar ve sıkıntıları işte. Ama Tahmine'nin bu insanlar arasında ne kadar ulvi ve yüce bir ruha sahip olduğunu, kendi dertleri dururken başkalarına da akıl verdiğini veya bazı şeylerine göz yumarak faydalı olduğunu görüyorsunuz. Sırf Tahmine ile tanışmak için bile okunur bu iki kitap.
Kitapla kalın...
Beş Katlı Evin Altıncı Katı kitabından önceki bir zamanı anlatıyor kitap. Ama illa ondan önce mi okunmalı bilemedim. Bu kitap 1965'den, diğeri ise 1994'den. Önce bu kitabı okursanız mesela bir Tahmine'yi bu kadar sever misiniz, veya Zaur size hiç büyümemiş bir çocuk gibi gelir mi? Bundan dolayı iyiki diğer kitabı daha önce okumuşum dedim. Ve Tahmine'ye yine hayran kaldim. O nasıl bir insan dostluğu, o nasıl bir her şeye rağmen hayatla barışıklık, o nasıl öyle bir vicdan sahibiliğı? Bu kitapta Tahmine'yi daha iyi anlamakla kalmıyorsunuz, adeta tekrar hayran kalıyorsunuz. Bilhassa bilgeliği beni mest etti iki kitapta da.
Kitabın hikayesi ne? Diğer kitabi okuyanlara anlatır gibi mi anlatmalı yoksa okumayanlara göre mi? Şöyle özetleyelim: diğer kitapta Tahmine ve Zaur'un aşkı ve akibetleri anlatılıyorken, bu kitapta daha çok ikisinin de aynı iş yerinde bulunan insanlar ve sıkıntıları anlatılıyor. Adeta bir iş yerindeki insanların insan manzaraları. Ana tema bundan başka ne olabilir? Bir yere tutunmak. Hayatta tutunacak bir şey bulmak. Tutunamayanlar kitabını hatırlatıyor, evet.
Kendi hayatının yekununu farketme, sorgulama ve değiştirmek isteme. Kitapta Zaur ve Tahmine bize bu konularda ip ucu verse de, asıl önplandaki şahıs Nemet ve onun çıkmazı. İnsanlar ve sıkıntıları işte. Ama Tahmine'nin bu insanlar arasında ne kadar ulvi ve yüce bir ruha sahip olduğunu, kendi dertleri dururken başkalarına da akıl verdiğini veya bazı şeylerine göz yumarak faydalı olduğunu görüyorsunuz. Sırf Tahmine ile tanışmak için bile okunur bu iki kitap.
Kitapla kalın...
Ak liman, pijamalı kedi, alınamayan bilet, violin gibi, spor gazetesi, saat, opera ismi ... ve Nimet'in hikayesi. Hüzünlü olmayan, ama düşündüren hikaye.
5/10
2019 9. kitabı
Yazardan ilk oxuduguk kitab idi. Tehmine ve Zaurun sevgisinden behs edeceyini sanmişdim amma daha cox Surayyeden danisilirdi. Umumiliklde o qederde beyenmedim. Amma yazardin Tehmine ve Zaur kitabinida oxuyacam
Təhminə və Zaurdan əvvel oxunmali bir əsər.Sanki Besmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi ucun başlangıç bir əsərdir.
Təhminə və Zaur qədər olmasa da oxumagininizi tovsiye edirem.
Puan vermedi·158 syf.·
2019 88. kitabı
Ağ liman, beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi əsərini oxumamışdan əvvəl izləməli olduğun fragman olsun. Natiqin də, Təhminənin də, Zaurun da bizə çatdırmaq istədikləri həyat dərsləri ilə qarşılaşırıq. Nağıl oxuyuram kimi hiss etdim, bu hissi çoxda sevmirəm. Kitabda belə bir hissə var:
"Əsgər Teymurov 1905-1957
Tofiq Babayev 1927-1946
Adlar və rəqəmlər. Adlar və rəqəmlər. Yəni bu rəqəmləri bura yazmaq vacibdir? Yəni adamdan elə bu iki şey qalır?Adı və bu iki tarix? Axı, niyə belə? Axı, əslinə qalsa bu yazıların adamın şəxsən özünə dəxli də yoxdur. Adını özü qoymayıb. Familyasını da həmçinin, təvəllüdü, ölümü də özündən asılı deyil. Olmaz ki bura adımın şəxşən özünə dəxli olan şeylər yazsınlar, məsələn kim idi, bu dünyada nə iş görüb, nə iş qoyub gedib, ya məsələn tutalım xasiyyəti necə idi? Kimə nə yaxşılığı, nə pisliyi keçib? Övladı olub, yoxsa yox, öləndən sonra kimi qalıb? Yoxsa quru rəqəmlərdən nə çıxsın?"
Qəbirstanlıqda nə var? Ruh göylərdə, bədən də ya məhv olub ya da məhv olmaq üzrə.. adlar və rəqəmlər.. Niyə də hər insanın öz qısaca tarixçəsi məzarı üstünə yazılmasın? Elə bilirsiz keçmiş insanların tarixçəsini oxumaq insanlara maraqlı olmaz? Hələ bəlkə tarixçəni oxuyandan sonra bir rəhmət də dedi.. :)
Ama.. bizim şəxsiyyətimiz adımızın üstündə qurulmur ki?
(adımız önəmsiz ola bilməz)
Ama.. hər insan şəxsiyyət kimi formalaşa bilir ki?
(adımız önəmsiz də ola bilər)
Fikrimcə "Ağ liman" povesti ədəbiyyatımızda qeyri-adi başlanğıcına görə
fərqlənən povestlərdəndir. Nemətin yuxusu ilə başlayır. Yuxu qeyri-adi başlayır.
Hansısa say söylənilir. Nemət çağrılır. Nemətin yuxusunun bədiilik cəhətdən
yozumunu belə vermək olar.
Nemət bir gün yuxu görür və yuxuda hamı eyni zolaqlı paltarda, eyni
düşüncədədir, hamının üzərində nömrəsi var. Kassadan bilet alarkən Nemət hamı
kimi olmadığı üçün( paltarı zolaqlı deyildi) ona bilet verilmir, amma pişik zolaqlı
olduğu üçün bilet ala bilər. Burda bir qəribəlik olduğu nəzərə çarpır. Şairin burda
demək istədiyi birləşmiş respublikalardan ibarət olan bu sovetlər birliyi, xalqlar
həbsxanasıdır, biz də onun məhkumlarıyıq düşüncəsidir. Eyni düşüncəliyik, eyni
hərəkətləri edirik. Eyni davranışları etmək məcburiyyətinə salınmışıq. Necə ki,
qatarlar düz xətlə eyni istiqamətdə irəliləyir, biz də xalqlar həbsxanasının eyni
bir xətli, eyni düşüncəli adamlarıyıq. Bizim düşüncələrimiz, qaldığımız binalar,
paltarlarımız da, həyatımız da bir olmalıdır mesajı incə mizahla xatırlanır.
Povestdə "qırmızı gəmi və ağ liman" arasındakı simvolik mənalar var. Məsələn
qırmızı gəmi sovet birliyini ifadə edir. Yəni biz bu birliyin tərkibindəyik və bir
yol gedirik. Qırmızı gəmi aparır bizi, bizdən bəzilərimiz yolumuzdan dönüb ağ
limana çıxmaq istəyirik. Amma şair düşünür ki, bu gəmi bizi salamat sahilə çıxara
bilməz. Bu gəmi ancaq saxtakarlığın, yalanların olduğu bir yerə aparıb çıxa bilər.
Məsələn insanlar Nemətin yuxusu kimi bir yerə çıxara bilər. Nemətin taleyi,
yazısını gözəlləşdirmək üçün çırpınışları, ailə həyatı üçün çabaları , həyatda özünə
yer edə bilmə istəyi , Nemətin hekayəsi kədərli deyil, amma düşündürür . Onun
daxilən boşluğu , idman qəzetləri, pijama,pişik..
İnsanların yaxşı və ya pisliyi haqqında povestdən bir
`Beş mərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi` əsərindəki qara saçlı Təhminə ilk dəfə oxuculara məhz `Ağ liman` əsərində təqdim olunur. Firəngizin və Spartakın ailəsini, onların qohumlarını, nəşriyyatın işçilərini- Neməti, Məhhəmməd Nasiri, Dadaşı daha yaxından tanıyırıq. Anarın bu əsərlə nəsrə yeni nəfəs gətirdiyi hesab olunur və psixologizm xüsusi diqqət çəkir.
Belə bənzətmə etmək istəyirəm. Necə ki, Corc Oruelin Heyvanıstan əsəri 1984`ün cızma qarası xarakterini daşıyır, Ağ liman da `Təhminə və Zaur`un ilkin süjet xətti hesab oluna bilər. Anar bu əsərdə əxlaq normalarını sorğulamaqdan çox, insanın cəmiyyətdə öz yerini tapması, dünyaya nə üçün gəldiyini sorğulaması kimi mövzuları daha dərindən analiz edib.
Əsərdə qeyd olunur ki, yaxşı yaxud pis insan yoxdur. Kiminsə yaxşı yaxud pis biri olduğu haqqında fikir bildirmək üçün gərək onu tanıyasan. Amma həyat buna rəy bildirəcək qədər uzun deyil.
Kitabdan (hər hansı) sevdiyiniz yaxud ağlınızda yer edən hissəni mənimlə bölüşün!
Xoş mütaliələr,
Sevgilərlə!
Səssiz üsyan.
Anar "Ağ Liman"
Yuxu ilə başlayıb, yuxu ilə bitən bu Povest düşündürücü idi.
Məhşur "Beşmərtəbəli evin, altıncı mərtəbəsi " romanın girişidir, obrazlar ilə tanışlıqdır.
Obrazların hər birinin öz daxili boşluqları vardı, hər şeyin qıraqdan göründüyü kimi olmadığını göstərir Povest.
Azərbaycan ədəbiyyatının ayrılmaz tərkib hissəsi olan ailə-məişət mövzularına azacıq fəlsəfi toxunuş etməyə çalışıb Anar.
Məncə, Povestin əsas gücü də elə buradadır böyük hadisələr baş vermir, amma insanın içində böyük qırılmalar yaşanır.
“Ağ liman” burada sadəcə məkan deyil. O, bir simvoldur insanın çatmaq istədiyi sakitlik, sığınacaq, bəlkə də heç vaxt əldə edə bilmədiyi daxili harmoniya.
Povest bəzən sıxıcı gəlir, bəzən isə düşündürücü.
Bu da onun ritmindən yox, daha çox həyatın özündən qaynaqlanır , çünki real həyat da eyni ilə belədir:
Monoton, amma dərin.
Məmməd Nəsir, Səfdər baba obrazlarına daha da rəğbət bəslədim.
Məmməd Nəsir içki aludəçisi olsada, söylədiyi nitqlər fövqalədə idi.
Onun simasında sanki cəmiyyətin kənarında qalmış, amma həqiqəti daha aydın görən bir insan var.
Biz ətrafımızda daimi olan insanları nə qədər tanıyırıq, dərdlərinə nə qədər şərik oluruq...?!
Bəzən insan adi bir telefon ilə danışmağada həsrət qalır.
Heç düşünmüsünüzmü, biz insanlar eyni məkanda yaşayıb, fərqli dünyalarda tənha qalanlarıq...?!
Xüsusilə "Yadlıq Yüzilliyində" daha da yadlaşırıq.
Hər kəs öz "Ağ Limanı"nı axtarır, amma kim çatıb o limana...?!
Bəlkədə çatan var, nə xoş halına.
"Fight Club" filmindən bir sitatı anımsadım.
"Sahib olduqların sonda sənə sahib olur"...
Bəlkə də problem elə bundadır biz “liman” axtarırıq, amma özümüzü yükə çevirən şeylərdən qopa bilmirik.
Oxuyun, oxutdurun kitabla qalın əziz insanlar...
"Adam öz həyatını qadını atan kimi ata bilmir, insan öz həyatını axıracan yaşamalıdır. Həyat yükünü axıracan daşımalıdır..."
Salam dostlar. Ümid edirəm ki, bayram tətiliniz ürəyinizcə keçdi. Şəki şəhərindən Zaqatalaya qədər uzanan bayram səfərimiz Şamaxıda Alpaça fermasında tamamlandı.
Sabah Yeni yaz fəslinin ilk iş günündə hamınıza bol enerji arzu edirəm.
Azərbaycanın xalq yazıçısı Anarın qələmindən oxuduğum "Ağ Liman" kitabı, mənə elə də güclü təsir bağışlamadı. "Təhminə və Zaur"u oxumasaydım bəlkə də, maraqlı gələrdi. Əslində "Ağ Liman" əsəri "Təhminə" əsərinin başlanğıcı kimi qəbul edilib cəmiyyət arasında. Kitabda evli qadın Təhminənin ərindən görmədiyi və eyni zamanda özünün də ərinə vermədiyi sevgini iş yoldaşı ilə "yaşaması" normal bir hal kimi göstərilir. Günümüzdə də belə ailələr az deyil təəssüf ki. Nemətin isə qonaq olduğu evdə evin xanımına aşiq olması, əri ölən kimi onu evinin xanımı və iki balasını da öz övladı kimi qəbul etməsi tamam başqa bir arzunun reallaşması kimi göstərilir.
Yuxu ilə başlayıb, yuxu ilə bitən əsəri boş vaxtınızda tanışlıq üçün oxuya bilərsiniz. Amma belə gözləntiniz yüksək olmasın.
Yazar Hakkında
Anar RızayevYazar · 24 kitap
Anar Rzayev (d. 14 Mart 1938, Bakü), Azerbaycanlı yazar, oyun yazarı ve film yönetmeni.
1966 yılında Azerbaycan Devlet Üniversitesi'nin Filoloji Fakültesi'nden mezun olmuştur. Çalışma hayatına Nizami adına kurulmuş Edebiyat Müzesi'nde ilmi araştırmacı, Radyo ve Televizyon Komitesinde redaktör olarak başlamıştır. 1962-1964 yıllarında Moskova'da Ali Senan Kursunda, 1971-1972 yıllarında da Kinorejissura sanat okulunda okumuştur. Anar, "Qobustan" sanat dergisinin baş redaktörü (1968), Azerbaycan Tiyatro Cemiyeti'nin Riyaset Heyeti başkan yardımcısı (1976), Azerbaycan Yazıcılar İttifaqı ve Kinomaloğrafçılar İttifakı İdare Heyetlerinin üyesi olmuştur. Şimdi de Yazarlar Birliğinin başkanıdır.
Emektar sanat adamı, Devlet Mükafatı ile onurlandırılmıştır. İlk defa 1960 yılında "Bayram Hesretinde" ve "Geçen İlin Son Gecesi" hikâyelerini yazarak mensur eserlere imzasını atar, Eserleri yirmiden fazla dile tercüme edilmiş, Sosyalist ülkelerde, ABD'de, Kanada'da, Japonya'da, Hindistan'da, Fransa'da, İran'da, Türkiye'de, Arap ülkelerinde, Finlandiya'da, vs. ülkelerde yayınlanmıştır. Piyesleri; Özbekistan'da, Ermenistan'da, Tataristan'da sahnelenmiş, "Qaravelli" piyesi, "Men, Sen, O ve Telefon", "Geçen Yılın Son Gecesi" televizyon oyunları Moskova'da gösterilmiştir. "Adamın Adamı", "Dante'nin Yubileyi", "Gürcü Familiyası", "Ağ Liman", "Macal", "Seherin Yay Günleri", "Beşmertebeli Evin Altıncı Mertebesi" -Bütün bu eserlerde XX. yüzyılın sonunun "hakikat makamları" bediifelsefi tahlilin temeline yerleştirilmiş, o yılların durgun ve pasif yönetimine Anarın itirazları aksettirilmiştir.
"Ağ Liman", "Elaqe", "Macal", "Beşmertebeli Evin Altıncı Mertebesi" Anar'ın edebi felsefi görüşlerini birlikte ifade eden eserlerdir. İnsan geçmişini unuttuğu zaman, kan bağını kaybettiği zaman, yalana, kanunlara hizmet eden kulrobot haline gediği zaman manevi inançlardan uzaklaşır, onun için Altıncı Mertebe Kaybolur eserlerin üzerinde durduğu temel fikir budur. "Geçen İlin Son Gecesi"nde, "Şehrin Yay Günleri", "Sahra Yuxulan" piyeslerinde de aynı fikir dramatik olarak işlenir. Her üç eserde de insan, vicdan ve hakikat problemleri işlenir. Anar, maneviyat ve ahlak sorunlarını senaryolara konu eder. "Torpaq. Deniz. Od. Sema", "Gün Geçdi", "Dede Qorqud", "Dante'nin Yubileyi", "Üzeyir Hacıbeyov, Uzun Ömrün Akkordları" filmleri psikolojik felsefi tarzla çekilmiştir. Azerbaycan Devlet Akademik Tiyatrosu'nda sahnelenmiş "Adamın Adamı" piyesinin kuruluşu da Anar tarafından yapılmıştır.
Anar aynı zamanda ünlü bir filologdur. Edebiyat ve sanat meselelerine dair birçok makalesi de mevcuttur. "Şairin Hüneri", "Anlamaq Derdi", "Aşıq Alesker", "Oxşarlıq ve Oxşarsızlıq", "Hezin Duygular" ve daha birçok makaleler, şerhler, Azerbaycan Edebiyatı'nın kıymetli numunelerindendir. "Seherin Yay Günleri" adlı eseri 1980 yılı Azerbaycan Devlet Mükafatı'na layık görülmüştür.
Başlıca eserleri:
-Beyaz Liman (destan), 1970;
-Adamın Adamı (destanlar, hikâyeler, piyesler), B., 1977;
-Beşmertebeli Evin Altıncı Mertebesi (destan ve roman), B., 1981;
-Molla Nesreddin-66 (hi-kayeler, destanlar ve piyes), B., 1970;
-Seçilmiş Eserleri (iki cilt), B., 1987.
