Yazar:
Herakleitos
Çevirmen:
C. Cengiz Çevik
Tahmini Okuma Süresi:
3 sa. 51 dk.
Sayfa Sayısı:
136
Basım Tarihi:
2020
Yayınevi:
İş Bankası Kültür Yayınları
Orijinal Adı:
Περί Φύσεως
ISBN:
9786257999205
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Ciltli
Türler:
Diğer Baskılar
11 diğer baskı · Tümünü Göster
Fragmanlar
762 okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · Nisan 2021 · 136 s.
Kırık Taşlar
470 okunmaCan Yayınları · Ocak 2012 · 176 s.
Fragmanlar
312 okunmaKabalcı Yayınları · Ekim 2005 · 332 s.
Kırık Taşlar
151 okunmaBordo Siyah Yayınları · 2004 · 180 s.
Fragmanlar
126 okunmaAlfa Yayınları · 3 Aralık 2018 · 338 s.
Kırık Taşlar
106 okunmaCan Yayınları · Haziran 2021 · 176 s.
Yorumlar ve İncelemeler
Puan vermedi·136 syf.··
Beğendi
·2021 42. kitabı
·3 günde okudu
·Okunma: 05 Eylül 2021 11:35
Öncelikle kitap müthişti. Herakleitos'un doğa üzerine düşünceleri ve karşıtların birbirini doğurması üzerine düşüncelerinin, ünlü filozoflar, tragedya şairleri, yahudileri, hristiyanları, Sokrates'i, Platon'u ve daha birçok önemli şahsiyet, yazar, ülke ve inançları etkisi altına alışını anlatıyor.
Herakleitos'un bu kadar güzel ve mantıklı düşüncelere sahip olmasına rağmen, bu kadar cahilce ve ahmakça kendi ölümüne sebep olması fazlasıyla trajikomik.
Ölümü her ne kadar aptallığından olsa da, yaşamı boyunca zikrettiği düşünceleri ve haklı egosuyla herkesin dikkate alıp, okuması ve yazdıkları üzerinde düşünmesi gereken bir filozof.
Sanırım artık ben de bir Herakleitosçu'yum :)
Cengiz Çevik’i YouTube’da görmüştüm. Nevi şahsına biri. Akademik çalışmaları ve birçok çevirisi bulunmaktadır. Kitap incelemesine onunla başlamamın sebebi; yaptığı çalışma dilimize çok büyük bir katkı. Çünkü Heraklitos’u tanınamak için ikincil şahıslara baş vurmak zorundayız. Gerek kendisine yakın dönem filozofların, gerek Staocıların, gerek semavi dinlerin( Sanırım İslam bilginleri çok değinmemiş ya da hoca Antik Yunan’dan beslendikleri için almamış) ve günümüze yakın filozofların ve dönem çalışanlarının kaynaklarından yararlanmış. Başkalarının çalışmaları üzerinden bir Heraklitos ortaya çıkıyor. Türkçe’ye katkısı ise daha akademik çerçeveden bakılırsa çok büyük.
Kitaba gelirsek, Cengiz hoca anlaşılması kolay bölümler oluşturarak ve kıyaslamalar yapabileceğimiz farklı görüşler koyarak, öze zarar vermeyen bir çalışma ortaya koymuş.
Heraklitos’un sözlerini okurken yer yer o zamanın insanın bazen gülünç bazen de şaşırtıcı çıkarsamaları- ki bilgi konusunda durum malum- kendimizin zamansallığını ortaya koyuş yönünden çok önemli olduğunu gösteriyor. Nitekim kelimeler değişse de bazı konularda hâlâ bir ilerleme kaydetmemiz mümkün değil.
Not: Turgut Uyar’ın Mavi Tango şiirini okuyun ardından. Ya da Leman Sam’dan dinleyebilirsiniz.
Anlam olarak değil çağrışım olarak denk düşmelik…
Herakleitos’un ÖnemiFelsefe
Herakleitos’u asıl büyük yapan şey yalnızca düşünceleri değil, onları söyleyiş biçimidir. Fragmanlar hâlinde kalan metinleri bir felsefe kitabından çok yoğunlaştırılmış bir şiir gibidir: kısa, kapalı, çok anlamlı ve kışkırtıcı. Bu yüzden ona antikçağda “Karanlık” denmiştir; çünkü açıkça öğretmez, düşündürmeye zorlar.
Herakleitos’un dili, felsefeyi açıklamaktan çok harekete geçirir. “Aynı ırmağa iki kez girilmez” gibi cümleler, kavram kurmaktan ziyade bir deneyim yaşatır; okur anlamı hazır bulmaz, kendisi kurar. Bu üslup, sonraki tüm fragman geleneğinin ve aforizmatik düşünmenin başlangıcı sayılır.
Önemi de buradadır: O, felsefeyi sistem kurmaktan önce uyanıklık hâline dönüştürdü. Değişimi (logos ve akış düşüncesini) sadece bir teori olarak anlatmadı; dilini de akışkan yaptı. Bu yüzden Herakleitos okunmaz, çözülmez; onunla birlikte düşünülür.
İnsan üç şeyden oluşur :ateş, su ve toprak. Ateş gövdeyi terk ettiğinde geriye kalan toprak ve su değersizdir.
İnsan dünyadaki her şey gibi bir akışın içindedir.
Herakleitos'a göre ; İnsan bazı şeylerin iyi bazı şeylerin kötü geldiğini ama Tanrıya her şeyin iyi geldiğini söyler. Tanrı ile burada kuşkusuz ateş kast edilmektedir.
"Doğa Üzerine" adlı bir kitabı vardır. Evren, siyaset ve teoloji olmak üzere üç bölümden oluşur. Kimilerine göre kitabı Artemis Tapınağına adamış.
Kitabın küçümsenmemesi ve yüksek konumda bulunanların okuması için kapalı bir üslupla yazmıştır.
Son olarak kitaptan alıntılar : "Kesip biçen, dağlayan acı veren hekimler bir de ücret isterler bunun için."
"Ateş gelecek her şeyi yargılayıp ele geçirecek."
Kitap, ilk bakışta tamamlanmamış cümlelerden oluşuyor hissi veriyor. Tarih boyunca savaşlar, yangınlar ve kütüphanelerin yok edilmesi gibi sebepler yüzünden birçok filozofun eseri gibi Herakleitos’un kitabı da günümüze tam olarak ulaşmamış. Bu nedenle cümleler hep yarım kalmış, okuyucunun yorumlayarak tamamlaması beklenmiş. Bu yönüyle eser, her satırında okuru düşünmeye ve kendi yorumunu katmaya zorlayan bir yapı taşıyor.
Temelde ise,
“Her şey akar ve değişir;
evren karşıtlıkların çatışmasıyla var olur”
düşüncesi yer alıyor.
Kırık Taşlar
Kırık Taşlar
Sokrates öncesi dönemde yaşamış Antik Yunan filozofu Herakleitos'un günümüze ulaşan düşünceleri, yaşama ilişkin değerli öneriler barındırmasının yanı sıra felsefenin ne olduğu sorusunu da şiirsel bir dille yanıtlıyor.
Kitap öncelikle Sokrates öncesi filozofları, bunların ne olduğunu, o dönemleri, Herakleitos'un ana düşüncelerini sunuş bölümünde sunuyor. Sonra da öğrencileri, arkadaşları tarafından toplanıp hazırlanan sözleri "Fragmanlar"dan oluşuyor. Daha sonra Herakleitos'u onaylayan ve reddeden görüşler sunuluyor. En son ise başka filozofların, dinlerin eserlerinde, konuşmalarında geçirdiği Herakleistos'u görüyoruz.
"Hastalık sağlığı, açlık tokluğu, çalışmak da dinlenmeyi tatlı ve iyi kılar."
"Aynı nehre iki kez gireriz ve giremeyiz. "Nehir" adı aynı kalır, ama su akıp gider."
Herakleitos hakkında diğer filozofların söyledikleri:
"Filozof mevcut politik yapıyı ve toplumu protesto ederek Artemis Tapınağı'na çekildiğinde orada çocuklarla taş oyunu oynamış ve yanına gelip kendisinden kent için yasa yapmasını isteyen vatandaşlara çocuklarla oynadığı oyunun kentteki politika oyunundan daha iyi olduğunu söylemiştir."
"1) Karşıtlıklar birbiriyle uyumludur, 2) Her şey sürekli devinim ve değişim halindedir, 3) Kosmos her daim canlı kalan ateştir."
"Bu şeyler (haksızlıklar) olmasaydı, adaletin adı bilinmezdi."
"İnsanın karakteri kaderidir"
"Gönüle karşı koymak zordur, ona hükmetmek ise bilge insana özgüdür."
"Kim biliyor ölüm denen şeyin yaşam,
Yaşamın da ölüm olmadığını?"
Herakleitos üzerine eleştiriler:
"Ateşin bir element olduğunu söylerken yanılıyorsun Herakleitos, zira o yok edilemez değildir, onun söndüğünü görüyoruz, onun bir şey yaratma gücü yoktur."
"Kendi başıma öğrendim," diyen Herakleitos'u onaylamıyorum, çünkü o kendini eğitmekle birlikte kibirli biriydi, şiirini daha sonra yayımlanmak üzere gizemli bir şekilde Artemis Tapınağı'na sakladığı için de onu övmüyorum. Zira bu konular üzerine çalışan insanların söylediğine göre tragedya şairi Euripides oraya gitmiş ve o
Kendimi keşfettim·338 syf.·Felsefe
9/10
2021 72. kitabı
İncelemeye, alıntıyla başlamak istiyorum; "Ana babasını dinleyen çocuklar gibi olmamalıyız; yani bize aktarıldığı gibi." (185)
Yani, geleneksel bilgilerle, başkalarından öğrenmekle bilge olunmaz. Bilgelik soruşturmakla ve sorgulamakla başlar. Ayrıca, birçok filozof'un metinlerini dikkatle incelerseniz, Herakleitos'tan etkilendiklerini göre bilirsiniz.
Herakleitos'un, kitleye tepkisi ve kitle üzerine.
Fragmanlarından ve 
Diogenes Laertios'un aktardığı öykülerden Herakleitos'un çoğunluğu anlayışsız ve değersiz olarak gördüğünü çıkartabiliriz. Kendi döneminde yaygın olan dinsel inanç ve adetlerle açıkça alay etmektedir. Bilgece bir yaşam sürmekten yoksun olan çoğunluğu birçok fragmanında hayvanlarla eş tutar.
"Uyanıkken bütün gördüğümüz ölüm, uyurken gördüğümüz ise uykudur."
Herakleitos'un döneminde yaygın olan gizem dinlerine (mystēria) göre, ölüm sonrasındaki yaşamı öğrenmenin yollarından birisi de uykuda, daha doğrusu rüyalarda ruhun öte dünyayı ziyaret etmesidir. Kendisi bu inanca karşı çıkar. Çünkü ona göre ölüm ancak uyanıkken anlaşılabilir. Uykuda ise uyumaktan, bilinçsiz bir halde bulunmaktan başka bir şey yoktur.
"Altın arayanlar çok fazla toprak kazarlar ve çok az bulurlar."
Altın (khryson) eşeklerin tercih etmediği bir şeydir." Ama hakikati bulmak ve keşfetmek isteyenler için bulunması çok zor ve zahmetli bir madendir. Bu fragmanda geçen dizēmenoi, "arama, keşfetme ve bir şeyin aslını ortaya çıkarma" anlamlarına gelir. Aynı terim ünlü "Kendimi keşfettim!" fragmanında da karşımıza çıkacaktır. Altın, Herakleitos'a göre hakikatin simgesidir, derindedir ve öyle kolaylıkla kendini ele vermez. Hakikate ulaşmak için derinleşmek ve üzerini örten ön
Herakleitos'tan etkilendiklerini göre bilirsiniz.
Herakleitos'un, kitleye tepkisi ve kitle üzerine.
Fragmanlarından ve Diogenes Laertios'un aktardığı öykülerden Herakleitos'un çoğunluğu anlayışsız ve değersiz olarak gördüğünü çıkartabiliriz. Kendi döneminde yaygın olan dinsel inanç ve adetlerle açıkça alay etmektedir. Bilgece bir yaşam sürmekten yoksun olan çoğunluğu birçok fragmanında hayvanlarla eş tutar.
"Uyanıkken bütün gördüğümüz ölüm, uyurken gördüğümüz ise uykudur."
Herakleitos'un döneminde yaygın olan gizem dinlerine (mystēria) göre, ölüm sonrasındaki yaşamı öğrenmenin yollarından birisi de uykuda, daha doğrusu rüyalarda ruhun öte dünyayı ziyaret etmesidir. Kendisi bu inanca karşı çıkar. Çünkü ona göre ölüm ancak uyanıkken anlaşılabilir. Uykuda ise uyumaktan, bilinçsiz bir halde bulunmaktan başka bir şey yoktur.
"Altın arayanlar çok fazla toprak kazarlar ve çok az bulurlar."
Altın (khryson) eşeklerin tercih etmediği bir şeydir." Ama hakikati bulmak ve keşfetmek isteyenler için bulunması çok zor ve zahmetli bir madendir. Bu fragmanda geçen dizēmenoi, "arama, keşfetme ve bir şeyin aslını ortaya çıkarma" anlamlarına gelir. Aynı terim ünlü "Kendimi keşfettim!" fragmanında da karşımıza çıkacaktır. Altın, Herakleitos'a göre hakikatin simgesidir, derindedir ve öyle kolaylıkla kendini ele vermez. Hakikate ulaşmak için derinleşmek ve üzerini örten ön
Herakleitos’un yüzyıllar öncesinden kaleme aldığı sözlerin, yalnızca uluslararası kabul görmüş ifadelerine yer verilmiş bu e-kitapta, okurken adeta onunla birebir sohbet ediyor gibi hissediyorsunuz. Elbette, bu metinlerin M.Ö. dönemine ait olduğunu unutmamak gerek. Bu yüzden kitabı okurken o dönemin koşullarını göz önünde bulundurmak en sağlıklı yaklaşım olacaktır.
Felsefede devinizmin temsilcisi olan Herakleitos’un düşüncelerini anlamak isteyenler için bu eser büyük bir fırsat. Çünkü kendisi, ardında yazılı metinler bırakan nadir antik filozoflardan biri. Bu da felsefeyle ilgilenenler için kıymetli bir kaynak anlamına geliyor.
Eğer Herakleitos’u daha yakından tanımak, onun felsefesine dair derinlikli bir bakış kazanmak istiyorsanız, bu e-kitap mutlaka okunmalı. Böyle bir çalışmayı bizlerle buluşturduğu için Dahi Filozof sayfasına ayrıca teşekkür ederim.
Bu kitabı Herakleitos’u tanımak için okudum ama tanıyabildin mi derseniz hayır derim. Ne kitabın işleyişini ne de Herakleitos’un düşünce tarzını anlayabildim. Kitap çok değişik bir şekilde dizayn edilmiş ama çevirmen notunun en sonunda yazımı için çokça uğraştığını yazmış ve gerçekten uğraştığı belli çünkü sistemli bir şekilde grup grup yazılmış. Fakat bu benim daha çok kafamı karıştırdı.
Herakleitos’un çok eski zamanlarda yaşadığını göz önünde bulundurarak değerlendirmek istedim ama çağdaşlarının fikirleri de düşünülecek olursa zamanında da okusaydım kendisine katılmazdım diye düşünüyorum. Sözlerini derleyen yazar da çoğu yerde kendisine hak vermediğini belirtmiş ve bu yalnız olmadığım düşüncesiyle beni iyi hissettirdi.
Aslında böyle büyük bir düşünür hakkında bu şekilde konuşmam beni utandırsa da kendi görüşümü yazmak istedim. Ben anlayamamış olabilirim ya da anladığım halde uyuşmazlık yaşamış olabilirim. Başka bir kitabında kendisini daha iyi tanımak istiyorum. Okuma listeme filozofun kendi kitaplarını ekleyeceğim.
Reklam
Yazar Hakkında
HerakleitosYazar · 2 kitap
Anadolu Efes'de yaşayan Sokrates öncesi (Pre-Socratic) filozof.Efes'in yerlisi olduğu ve babasının adının Bloson olduğu gibi detaylar dışında hayatı hakkında pek az şey bilinmektedir. Batı felsefe tarihinde dinamik bir felsefî sistem ortaya koyan ilk kişidir.Herakleitos'un hayatı hakkında hemen hemen kesin olan hiçbir şey bilinmemektedir. Yaşamına ilişkin pek çok bilgiyi Diogenes Laertios'tan öğreniyoruz. İyonya'nın sonuncu ve en büyük filozofu olan Herakleitos'un Bloson'un oğlu olduğu ve İ.Ö. 540 civarında Efes'te doğmuş olduğu söylenmektedir. Apollodoros'a göre 69.Olimpiyatta sivrilmiştir. (İ.Ö. 504-501) Efes'te kral-rahipler veren bir aileden geldiği anlaşılmaktadır. Antisthenes bu görevi kullanma sırası Herakleitos'a geldiğinde, bu hakkını kardeşine bıraktığını söyler.
Kendisinin çağdaşları ile karşıtlık içinde bulunduğunu görmüş ve topluluk içinde yaşamaktan uzaklaşmıştır. Bu büyük filozofun söylediklerinden döneminin siyasal durumundan hoşlanmadığı ve sert bir dille bu durumu eleştirdiği anlaşılıyor. Yalnızca siyasal durumu değil, kendi yurttaşlarını da eleştiriyor. Arkadaşı Hermodoros'u sürgüne yolladıkları için Ephesos'lulara şöyle diyor:
" Bütün yetişkin Ephesoslular kendilerini asıp kenti çocuklara bıraksalar iyi olur; çünkü onlar 'hiç kimse bizden çok değerli olmamalı; böyle biri varsa, gitsin, başka yerde başkalarının arasında yaşasın!' diyerek, aralarındaki en değerli adamı , Hermodoros'u sürgüne yolladılar."
Yurttaşları ondan kanunlar yapmasını isteyince, kent artık kötü yönetim biçiminin hakimiyetinde olduğundan bu isteği geri çevirmiştir. Herakleitos'un zenginleşmiş yeni sınıfa karşı duyduğu nefreti şu fragment'ten anlıyoruz:
"Hiç eksik olmasın zenginliğiniz Ephesos'lular. Olmasın ki alçaklığınız belli olsun"
Bir hikâyeye göre Herakleitos Artemis Tapınağına çekilerek aşık oynuyormuş. Ephesoslular çevresinde toplandıklarında şöyle demiş: "Ne şaşıyorsunuz reziller? Yoksa böyle yapmak sizinle birlikte devlet yönetmekten daha iyi değil mi?"
Halka "yığın, anlayışsızlar" gözüyle bakıyor, bu küçümseme onların geleneksel inançlarını da içine alır. Herakleitos'un Ksenophanes'in yerleşik din anlayışına eleştirici tutumunu devam ettirdiğini görüyoruz:
"Gece dolaşanlar, Magos'lar, Bakkhos rahipleri, Dionysos'un rahipleri, gizemlere erenler. Ölümden sonra ceza çekmekle tehdit ediyorlar ve ateşte yanacaklarını kehanet ediyorlar; halkın arasında kabul gören bu gizli ayinler böyle kutsal olmayan tarzda cereyan eder."
"Kana bulanarak arındırmaya çalışıyorlar kendilerini,çamura batmış birinin kendini çamurlu suyla yıkaması gibi.Çamurla temizlenen birine herkes deli der. Karşılarındaki tanrı heykellerine yakarıyorlar, konuşur gibi duvarlarıyla evlerin. Ne tanrılar ne de kahramanlar hakkında bir şey bildikleri var"
"İnsanlar bu töreni Dionysos'a saygıda bulunmak için düzenlemeyip, sadece Phallus'a övgüler düzseydiler, o zaman bu gerçekten utanmazca bir iş olurdu. Oysa kendilerinden geçerek saygıda bulundukları Dionysos ile Hades tek ve aynı şeydir."
Bu büyük filozof, daha önceki büyük Yunan bilginlerini, filozoflarını ve şairlerini de küçümsüyor:
"Homeros'u yarışmalardan kovmalı ve sopalamalı, aynı şekilde Arkhilokhos'u da."
"Çok bilgi insanı akıllı yapmaz; öyle olsa Hesiodos'u, Pythagoras'ı, Ksenophanes'i ve Hekataios'u akıllı yapardı."
Herakleitos fragmanlarından anlaşıldığı gibi Yunan dünyasında kabul görmüş bu isimleri eleştiriyor. Platon da Herakleitos gibi Yunan dünyasında çok önemli olan Homeros ve Hesiodos'u insanları yanlış şekillendirdikleri konusunda eleştirmiştir. Platon'un beğenmediği o mitoslardaki evren tasarımıdır.
Diogenes'e göre Herakleitos çocukluğundan beri olağanüstü bir insandı; gençliğinde hiçbir şey bilmediğini ileri sürerdi ve kendini incelediğini söyler: "Kendimi keşfettim" "Ruhun ucu bucağı yok"
Herhangi bir filozofun öğrencisi olmamasına rağmen Ksenophanes'in derslerini dinlediğini söyleyenler vardır. Herakleitos Milet'li filozoflardan da etkilenmiştir. Zıtlıkların çatışması ve birliği ana öğretisinde Anaksimandros ve Pythagoras'dan etkilendiği görülmektedir. Ruh öğretisinde de Anaksimenes'ten etkilenmiştir.
İlk olarak Herakleitos eserinden elimizde en fazla sayıda fragmentin bulunduğu filozoftur. (Diels 126 fragment)Eserinin adı "Doğa üzerine". Diogenes'den öğrendiğimize göre eseri üç bölümdür; Birinci evren üzerine, ötekiler politika ve tanrı bilim üzerine. Bu eser atasözlerini andırır ifadelerden oluşan şiirsel bir düz yazıdır. Yığına karşı gösterdiği küçümseme üslubunda da kendini gösterir. Geniş halk yığınları tarafından anlaşılmayı isteyen bir insanın diliyle konuşmaz. Bilmeceyi andıran sözleri ancak kendisini anlayabilecek niteliğe sahip olan seçkinlere hitap etme arzusunun ifadesidir. Dilinin bu özelliklerinden dolayı kendisine "karanlık" denmiştir.
Herakleitos'un sözlerini anlamak için çaba harcamak gerekir. Bilmeceyi çözmek gerekir. Çünkü ona göre hakikat gizlenmeyi sever:
"Delphoi'daki tanrının kehaneti ne açıklıyor ne de gizliyor, yalnızca işaret ediyor."
Kitabını adak olarak Artemis tapınağına koydu. Diogenes'ten öğrendiğimize göre eseri o kadar ünlü oldu ki Herakleitosçular denen ardılları ondan kaynaklandı.
