Yazar:
Attila İlhan
Editör:
Handan Akdemir
Tahmini Okuma Süresi:
10 sa. 51 dk.
Sayfa Sayısı:
383
Basım Tarihi:
Eylül 2020
İlk Yayın Tarihi:
Şubat 2005
Yayınevi:
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
ISBN:
9789754585995
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Doyurucu·383 syf.·Siyaset
9/10
2019 74. kitabı
Attila İlhan, tartışmasız Türkiye'nin gelmiş geçmiş en bilgili, en objektif, en duyarlı, en iyi yetişmiş gerçek entelektüellerinden biridir.
Kendisine olan sevgim ve saygım lise döneminde 'ben sana mecburum bilemezsin' ile başlamıştı. Tabii o zamanlar cahil ben, sadece şairliğini bilirdim.
Uzun zaman sonra, şimdi ismini hatırlayamadığım bir televizyon programına denk geldiğimde, bir çırpıda bitirmiştim, onun havsalasının ne kadar geniş, fikirlerinin ne kadar kıymetli ve etkileyici olduğunun farkına varmıştım.
Ve bu sebeple onun değerli fikirlerinden faydalanmak için 'Hangi' serisini okumaya başladım.
Siyasete olan merakım sebebiyle okumaya bu kitabından başladım: Hangi Sağ.
Attila İlhan bu kitabını 1976-77 yıllarında gazetede yazmış olduğu fıkralarından derlemiş. Bu fıkraları konu bazlı olarak kategorize edip okurun bilgisine sunmuş.
Öncelikle bu kitabı daha sipariş geçerken aklımda oluşan ve sizlerin de merak ettiğini düşündüğüm "Ya hu bu adam tepeden tırnağa solcu, acep bu kitabı nasıl bir dilde ele almıştır? " sorusunu cevaplamak isterim.
İlhan kitapta ele aldığı konuları - tabii bir şekilde kendi bakış açısından- değerlendirse de içeriğinin diyalektik olarak sağlam temellere dayandığını rahatlıkla ifade edebilirim. Daha açık bir şekilde belirtmek gerekirse; kitabı okuyan her objektif kişi hangi ideolojiye sahip olursa olsun Attila İlhan'ın yapmış olduğu tespitlere ve eleştirilere pek karşı çıkacağını sanmıyorum. Zaten Attila İlhan kitap içerisinde sağ ideolojiyi yerdiği kadar solu da yeriyor. İsmet Paşa'yı yerin dibine sokuyor.
Şahsi kanaatimce; yaklaşık 400 sayfalık bu fıkralar derlemesi, sağ ideoloji, yakın geçmişteki siyasetimiz ve partilerimiz hakkında ele almış olduğu yazılarla beni gayet bilgi sahibi yapmış ve doyurmuştur.
Hangi siyasi görüşe sahip
Attila İlhan’ın ‘Hangi’ serisi içerisinde Hangi Sağ ve Hangi Sol kitapları okumayı merakla beklediğim en önemli 2 kitaptır bana göre. Biri geride kalsa da diğerinin konusunu az çok tahmin etsem de merakım yine de yüksek çünkü bu sağ ve sol ayrımları ülkemizde kutuplaştırıcı olarak, ismi anılmadan yine yapılıyor. İnsanlar kutuplaştırılıyor. Çünkü yönetim kademesindeki pek çok kişinin istediği insanları bu tarz düşüncelerle oyalamak, koltuklarını korumak ve oturdukları koltuktan kafasına esenleri kaleme dökerek emek verenlerin emeğini sömürmek. Her siyasiyi aynı kalıba sokmasak da siyasetçileri düşündüğümüzde ağırlığın düşüncesi bu yönde ve insanların birleşmesinin büyük bir güç olacağını bildiklerini için duygularını sömürmek ve onları kutuplaştırmak kendileri için çok daha doğru geliyor. Bugün bir sağ veya sol düşüncedeki adam aynı fiyattan ekmeği, sütü, yoğurdu alıyor; aynı şartlarda aynı sıkıntıları yaşayarak geçim telaşına düşüyorsa ve hala birbirine sallayabiliyorsa bunun temel sebebi budur.
Diğer yandan 8 10 başlıkta toplanan yazıları görüyoruz. Bu yazılar da temelde aynı konuyu irdeleyen, kişisel olarak doğru noktalara değindiğini düşündüğüm satırlar. Bu satırların en önemli değeri ise yaşananları tekrar gözler önüne sererek insanları adeta bir uyanışa ve farkındalığa ulaştırmak. Çünkü istenen kutuplaşma öyle bir başlamış ki insanları siyasi düşüncelerinden vazgeçirmek ve ölmeyi teklif etmek bir seçenek olsa ölmeyi seçecekler. Fanatik kelimesi bile bunlar için fazla hafif kalır artık. Yani birileri bir şekilde istediklerini alıyor.
Kitap, bir sağ eleştirisi (iyi ve kötü anlamlarda) olduğu kadar aslında bir sol eleştirisi. Şimdiden diğer kitaba da benzer hatta aynı incelemeyi yazacağımı düşünüyorum. Kendisine oldukça objektif bakıyorum ve bazıları tarafından
Kitabı öylesine hızlı okudum ki bir gün içerisinde bitiverdi. Türkiye'nin yakın tarihi üzerine birçok okuma yaptıktan sonra, Attila İlhan'ın o dönem yazmış olduğu yazıları anlamak daha kolay oluyor. 1975-1978 yılları arasında süreç Milli Cephe hükümetlerinin kurulduğu, Kıbrıs harekatı sonrası artan milliyetçilik, CHP'nin engellenmeye çalışılması, Demirel-Erbakan ve Türkeş'in ülkedeki sol akımları suçlayıp hem politik açıdan hem de eyleme geçerek engellediği dönemler.
Attila İlhan'ın eleştirileri objektif ve anlaşılabilir. Mustafa Kemal'in zor şartlarda kurduğu Cumhuriyetin kuruluş felsefesini çok iyi ifade ediyor. Zaten Cumhuriyet tarihini geçmişten bugüne okuduğumuzda yaşananları da göz önünde bulundurursak ister istemez gerçekleri görüyorsunuz. Rakamsal veriler ortada, gerçekleşen olaylar ortada. Ve sonucunda Türkiye'nin geldiği yer ortada. Bu yüzden Attila İlhan okumak hafızaları tazelemek için birebir.
Atilla ilhanin hangi sağ eseri 1975 1978 yılları arası gündemi değerlendiren yazıların toplanmış halidir. O zamanlardan bu zamanlara okadar su geçti şimdi okusam yararı olmaz, önyargısina kapılmayın. Bu dönemin temellerini oluşturan tarih anlayislarini , turk muzikisinden turk mutfagina kadar , iscilerin durumlari ,iktisat durumlarını o zamanki parti çıkmazlarını (sağ partiler olarak) yorumlamasidir. Ve aynı zamanda komprador aydinciligii , aygıt parti anlayışını anlatıp. Ulkedeki belli kesmin bilmeden, emperyalist stratejilerine istemeden araç olmasını anlatmaktadır. Inönü doneminide agir şekilde eleştirilmiştir.
Attila İlhan’ın 1975-1978 yılları arasında Türkiye’deki iktidar ve muhalefet üzerinden “sağ” oluşumları değerlendirdiği yazıları var kitapta.
Açıkçası ben çok beğendim. Tam benim doğduğum zamanlarda, ülkemizde yaşananlara ayna tutuyor. Demirel’den Erbakan’a, Ecevit’ten Türkeş’e Türk siyasetinin ve özellikle sağ’ın iç ve dış siyasette yaptıklarını güzelce değerlendirmiş Attila İlhan..
Kitap 70li yıllarda yazılan denemelerden 12 Mart dönemi AP iktidarı MSP/CHP iktidarlarını hedef alan aynı zamanda kültürel geçmişimizi reddetmeye çalışan batıcılardan, futbola -ki halkın en büyük eğlencesidir- tepeden bakan entelektüellerin arasında koyu bir Galatasaraylı ve Karşıyakalı olduğunu anlatan Musikimiz konusunda da batıya dönmenin ne demek olduğunu sağın ve sağcıkların ne olduğunu anlatıyor. Attila İlhan'ın İnönü düşmanlığına katılmamakla birlikte çoğu fikrinin hatta endişelerinin şu an yaşanıyor olduğunu görmek kitabı okurken içinizi dağlayabilir.
cumhuriyet döneminin şüphesiz en büyük aydınlarından biri olan attila ilhan'ın türk sağı üzerine yazdığı gazete ve dergi yazılarını derlediği eseri. özellikle 76-77 yıllarındaki siyasi hareketlilik, türk ekonomi ve sosyal hayatının amerika tarafından yozlaşmaya uğratılması, işçi hareketlerinin ve haklarının engellenmesini dileyen büyük şirketler, bu şirketlerin oyuncağı olmuş parti büyüklerini bir de onun kaleminden ve üslubundan okuyun.
Yazar Hakkında
Attila İlhanYazar · 61 kitap
Attilâ İlhan (15 Haziran 1925 - 10 Ekim 2005), Türk şair, romancı, düşünür, deneme yazarı, gazeteci, senarist ve eleştirmen. Aydın çalışmalarıyla Türk edebiyat ve düşünce dünyasına önemli katkıları olmuştur.
15 Haziran 1925'te İzmir, Menemen'de doğdu. İlk ve orta eğitiminin büyük bir bölümünü İzmir ve babasının işi dolayısıyla gittikleri farklı bölgelerde tamamladı. İzmir Atatürk Lisesi'nin birinci sınıfındayken mektuplaştığı bir kıza yazdığı Nazım Hikmet şiirleriyle yakalanmasıyla 1941 Şubat'ında, 16 yaşındayken tutuklandı ve okuldan uzaklaştırıldı. Üç hafta gözaltında kaldı. İki ay hapiste yattı. Türkiye'nin hiçbir yerinde okuyamayacağına dair bir belge verilince, eğitim hayatına ara vermek zorunda kaldı. Danıştay kararıyla, 1944 yılında okuma hakkını tekrar kazandı ve İstanbul Işık Lisesi'ne yazıldı. Lise son sınıftayken amcasının kendisinden habersiz katıldığı CHP Şiir Armağanında Cebbaroğlu Mehemmed şiiriyle ikincilik ödülünü pek çok ünlü şairi geride bırakarak aldı. 1946'da mezun oldu. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne kaydoldu. Üniversite hayatının başarılı geçen yıllarında Yığın ve Gün gibi dergilerde ilk şiirleri yayımlanmaya başladı. 1948'de ilk şiir kitabı Duvar'ı kendi imkânlarıyla yayımladı.
Paris yılları
1948 yılında, üniversite ikinci sınıftayken Nâzım Hikmet'i kurtarma hareketine katılmak üzere ilk kez Paris'e gitti. Bu harekette faal olarak yer aldı. Fransız toplumu ve orada bulunduğu çevreye ilişkin gözlemleri daha sonraki eserlerinde yer alan birçok karakter ve olaya temel oluşturmuştur. Türkiye'ye geri dönüşünde başı sık sık polisle derde girdi. Sansaryan Han'daki sorgulamalar ölüm, tehlike, gerilim temalarının işlendiği eserlerinde önemli rol oynamıştır. Şair bu gerilim havasını ilk şiirlerinde olmasa da özellikle Bela Çiçeği gibi kitaplarında eski günlerini yâd ettiği ya da eleştirdiği şiirlerini yayımladı. Birkaç kez gözaltına alındı.
Attilâ İlhan, "Kaptan" lakabının kendisine Paris yıllarında bir dönem sakal bırakması üzerine arkadaşları tarafından yakıştırıldığını belirtmiştir. Lakabın yayılmasında beş bölümden oluşan Kaptan şiiri etkili olmuştur.
İstanbul-İzmir-Paris üçgeni
1951 yılında Gerçek gazetesinde bir yazısından dolayı soruşturmaya uğrayınca Paris'e tekrar gitti. Fransa'daki bu dönem, Attilâ İlhan'ın Fransızcayı ve Marksizmi öğrendiği yıllardır. 1950'li yılları İstanbul-İzmir-Paris üçgeni içerisinde geçiren Attilâ İlhan, bu dönemde ismini yavaş yavaş Türkiye çapında duyurmaya başladı. Yurda döndükten sonra, Hukuk Fakültesi'ne devam etti. Ancak son sınıfta gazeteciliğe başlamasıyla beraber öğrenimini yarıda bıraktı. Sinemayla olan ilişkisi, yine bu dönemde, 1953'te Vatan gazetesinde sinema eleştirileri yazmasıyla başlamıştır.
Sanatta Çok Yönlülük
1957'de gittiği Erzincan'da askerliğini yaptıktan sonra İstanbul'a dönüş yapan Attilâ İlhan, sinema çalışmalarına ağırlık verdi. On beşe yakın senaryoya Ali Kaptanoğlu adıyla imza attı. Sinemada aradığını bulamayınca, 1960'ta Paris'e geri döndü. Sosyalizmin geldiği aşamaları ve televizyonculuğu incelediği bu dönem, babasının ölmesiyle birlikte yazarın İzmir dönemini başlattı. Sekiz yıl İzmir'de kaldığı dönemde, Demokrat İzmir gazetesinin başyazarlığını ve genel yayın yönetmenliğini yürüttü. Aynı yıllarda, şiir kitabı olarak Yasak Sevişmek ve Aynanın İçindekiler dizisinden Bıçağın Ucu yayımlandı. 1968'de Biket İlhan ile evlendi, 15 yıl evli kaldı.
İstanbul'a dönüş
1973'te Bilgi Yayınevi'nin danışmanlığını üstlenerek Ankara'ya taşındı. Sırtlan Payı ve Yaraya Tuz Basmak'ı Ankara'da yazdı. 1981'e kadar Ankara'da kalan yazar Fena Halde Leman adlı romanını tamamladıktan sonra İstanbul'a yerleşti. İstanbul'da gazetecilik serüveni Milliyet (2 Mart 1982 - 15 Kasım 1987) ve Gelişim Yayınları ile devam etti. Bir süre Güneş gazetesinde yazan Attilâ İlhan, 1993-1996 yılları arasında Meydan gazetesinde yazmaya devam etti. 1996 yılından 2005 yılına kadar köşe yazılarını Cumhuriyet gazetesinde sürdürdü. 1970'lerde Türkiye'de televizyon yayınlarının başlaması ve geniş kitlelere ulaşmasıyla beraber Attilâ İlhan da senaryo yazmaya geri döndü.
Sekiz Sütuna Manşet, Kartallar Yüksek Uçar ve Yarın Artık Bugündür halk tarafından beğeniyle izlenilen diziler oldu.
İlk romanı Sokaktaki Adam yayımlandığında 10 roman yazmıştı. Bunlar hiç gün ışığına çıkmadı. Attilâ İlhan bunun sebebini bir söyleşide şöyle açıklıyor: "... birçok roman yazdım daha önceden. Ama neden yayınlamadım? Çok akıllıca bir sebebi vardı. Çünkü biliyorum ki yazarlar ilk romanlarında kendilerini anlatırlar. O da romancılık değildir. Günlük tutmaktır." (Düşün, Haziran 1996).
Roman serüvenine başladığında döneminin diğer yazarları daha çok yerel ve kırsal olayları, kişileri işlerken Attilâ İlhan şehir insanını Türkiye'nin yakın dönem tarihini siyasal, ekonomik ve sosyal yanlarıyla ele alan bir yapı içerisinde işliyordu. Sadece İstanbul ve İzmir gibi Türkiye'nin büyük şehirlerini, işlediği dönemin yaşam tarzını, ekonomik ve sosyal sorunlarını kahramanlarının gözüyle yansıtmakla yetinmiyor; aynı zamanda, batı kültürünün Türkiye'ye ne şekilde yansıdığını, olumlu ve olumsuz etkilerini, çizdiği karakterlerle ve Avrupa'daki şehirlerle örtüşen bir yapı içerisinde inceleniyordu.
Hazırlık ve arayış dönemi
Romanda "hazırlık ve arayış dönemi" diye nitelendirilebilecek dönemde, yayımladığı Sokaktaki Adam ve Zenciler Birbirine Benzemez'de yazarın Paris'te yaşadığı yıllara ait deneyimlerinin ve gözlemlerinin karakterlere yansıdığı görülür. Yazıldığı yıllarda Türkiye'deki Batılılaşma uğruna toplumdan kopan kişilerin bocalamaları Sokaktaki Adam'da ele alınırken, Zenciler Birbirine Benzemez'de Avrupa'da komünist ve antikomünist mültecilerle karşılaşan, hayal kırıklığına uğramış bir devrimci anlatılır. Her bölümün farklı bir karakterin ağzından aktarıldığı Sokaktaki Adam, Attilâ İlhan'ın edebiyatımıza getirdiği yeni bir söylem olarak alınabilir. Daha sonraki romanlarında da görüleceği gibi, diyalektik bir yaklaşımla işlenen olaylarda kahramanlar güçlü ve zayıf yanlarıyla okura ulaşır; birbirlerini suçlamaz ve okuyucuda ön yargı oluşturmazlar. Attilâ İlhan, Zenciler Birbirine Benzemez için şunları söylemiştir: "Kitap 'soğuk savaş'ın en belalı döneminde yazıldı, yayınlandı. Çok ikircikli bir sorunu tartışıyordum. Romanın kahramanı, İstanbul'daki ve Paris'teki 'solcu' çevrelerle düşüp kalkıyor, bunlarla ilişkilerini ve tartışmalarını anlatıyordu, her şeyi olduğu gibi yazmak, romanın yayımlanmasından vazgeçmekle eşitti. Bu bakımdan, içeriğine hafif flu bir hava verdim."
Romanın dilinin farklılığını ise yazıldığı dönem içerisinde yoğun Fransızca çalışmasına bağlayan yazar, bazı cümleleri Fransızca düşünüp Türkçe yazmıştır.
Olgunluk dönemi
Yazarın "olgunluk dönemi" diye tanımlanabilecek edebiyat süreci Kurtlar Sofrası ile başlar. Sokaktaki Adam'da ne istediğini değil, ne istemediğini bilen biri anlatılırken; Zenciler Birbirine Benzemez'de Mehmed-Ali istedikleri ile istemedikleri arasında mütereddit bir karakteri yansıtmaktadır. Oysa Kurtlar Sofrası'nda Mahmud ne istediğini çok iyi bilen bir karakteri çizer. Bu üç romanıyla Attilâ İlhan Türk aydınına farklı açılardan bakar, fikirlerini diyalektik-materyalist bir sentez içinde derleyerek Türkiye için bir sentez önerir – ki sonradan yazdığı yedi kitaplık Aynanın İçindekiler serisi de bu zemine oturmaktadır. Bıçağın Ucu, Sırtlan Payı, Yaraya Tuz Basmak, Dersaadet'te Sabah Ezanları, O Karanlıkta Biz, Allah'ın Süngüleri: Reis Paşa ve Gazi Paşa bu seriyi oluşturan romanlardır. Her romanda yer alan karakterler, Türkiye'nin tarihinde köşe başlarını oluşturmuş dönemlere ayna tutan aydınlardır. Tarihi olaylar, politik ve sosyal dengelerle ele alınır. Birbirleriyle bağlantısı olan karakterlerden her biri bir romanda ön plana çıkar ve olaylar onun gözlemleriyle aktarılır. Bu serinin bütünü irdelendiğinde yine, yazarın Türk aydınına yakın tarihimize bir bakma şansı tanıdığını ve kendi toplumcu-gerçekçi bakış açısıyla önergeler sunduğu görülür.
Ölümü
Attilâ İlhan ilk kalp krizini 1985 yılında geçirdi. Bu tarihten sonra kardiyolojik sorunları devam eden İlhan'ın 2004'ten itibaren sağlık durumu daha da bozuldu. 10 Ekim 2005'te İstanbul'daki evinde geçirdiği ikinci kalp krizi sonucu hayata veda ettiğinde 80 yaşındaydı. Tiyatro ve sinema sanatçıları Çolpan İlhan'ın ağabeyi ve Kerem Alışık'ın dayısıdır.
2003 Sertel Demokrasi Ödülü'ne layık görülmüştür. 1946 CHP Şiir Yarışması İkinciliği, 1974 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü Tutuklunun Günlüğü ile, 1974 Yunus Nadi Roman Armağanı Sırtlan Payı ile, vefatından sonra 2007 yılında kurulan Attilâ İlhan Bilim Sanat Kültür Vakfı çalışmalarına devam etmektedir.
Kaynak: tr.wikipedia.org/wiki/Attilâ_İlhan
