Pierre Gassendi'nin Meditasyonlar'a İtirazı ve Descartes'in Bu İtirazlara Yanıtı
Meditasyonlar
René DescartesYazar:
René Descartes
Çevirmen:
İsmet Birkan
Tahmini Okuma Süresi:
5 sa. 23 dk.
Sayfa Sayısı:
190
Basım Tarihi:
2007
Yayınevi:
Bilgesu Yayıncılık
Orijinal Adı:
Meditationes de prima philosophia
ISBN:
9789944795029
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Diğer Baskılar
Meditasyonlar
949 okunmaAlfa Yayıncılık · Kasım 2015 · 136 s.
Meditasyonlar
284 okunmaSay Yayınları · 2016 · 136 s.
Meditasyonlar
82 okunmaBilgesu Yayıncılık · 2007 · 190 s.
Meditasyonlar
79 okunmaSay Yayınları · 17 Aralık 2021 · 136 s.
Meditasyonlar
18 okunmaİdea Yayınevi · 2011 · 128 s.
Meditations on First Philosophy
15 okunmaCharles River Editors · 2017 · 128 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Puan vermedi
Yeni felsefeyi inşa etme sürecini bir bir yazmıştır. Her şeyden şüphe ederek doğruya yani şüphe edilmeyene varmya çalışmıştır. Yeni yöntem yeni Felsefe derken yeni bir dönemin kapılarını açmıştır. Descartes'ın bu eseri Modern Dönemin köprüsüdür. René Descartes
René Descartes
Tanrının varlığınının ve insan ruhuyla bedeni arasındaki gerçek ayrımın açık biçimde kanıtlandığı
İlk fesefe hakkında meditasyonlar:
Tüm bölümlerini tek tek inceledigim bu kitabinda Descartes önsözde daha önceki yazılarında kendi çıkarımlarına karşılık niteliğinde yazılan metinlere cevap vereceğini bildiriyor. İlk olarak kendisini takip eden kitleye;
"Düşünen bir şey ya da düşünme yetisine sahip bir şey olmam dışında özüme ait sayılabilecek hiçbir şey bilmediğimi kastediyorum." diyerek kendisine yöneltilen ifadeleri agnostik denilebilecek bir tarzla topyekûn karşısına alıyor ve tüm bölümlerin okunmadan karşılık verilmemesini rica ediyor.
Tanrıtanımazları ise genel itibariyle tanrı figürüne insani özellikler (antropomorfik) yükleyip anlamlandırmaya çalışarak veya mevcut akılla bu gücün varlığının kavranabileceği önyargısıyla reddediş halinde bulundukları dolayısıyla kendi fikirleriyle uyuşmayan bir yönelimde olduklarını ifade ederek ayrı bir çerçeve içine alıyor ve bölümler başlıyor.
Birinci meditasyon: Kuşku konusu edilebilecek şeyler hakkında
Descartes’e göre duyularımızla var olmaktayız fakat duyuların bizi bazen yanıltabilmesi dolayısıyla tedbiren bu özelliklerimize güvenmememiz gerekiyor. Yine de vücut gibi fiziki bir yapıya sahip olduğunun ve bu yapının belli bir konumda bulunduğunun yadsınamayacağını kabul ediyor. Ancak var oluşunu ayni şekilde uykudayken de tecrübe edebiliyor ve bunu gerçek hayattan ayırt edemiyor olması dolayısıyla uykuda olmadığı halinin de bir çeşit yanılsama olabileceğinin kuşkusunu ifade ediyor.
Fizik, astronomi, tıp gibi bilimlerin varlığından da kuşkulu ve bu tarz bilimlerin kesinlikten uzak olduğunu ancak bunları yapabilmek için kullanılan matematik ve geometrinin kesinliği üzerinde duruyor. Bu halde bile tanrının veya üzerindeki
Descartes modern felsefenin kurucusu kabul edilir. Ve onun felsefesi de felsefeyi tamamen değiştiren entelektüel bir devrimin simgesi olarak görülür. Orta Çağ skolastisizminin son bulmasında büyük payı vardır. Meditasyonlar’ında yer alan skeptik argümanları ve akıl beden düalizmi argümanlarıyla ünlüdür. Bugün bile epistemolojide Descartes’ın skeptik argümanlarının nasıl aşılacağına dair tartışmalar vardır ve aynı şekilde zihin felsefesinde de Descartes’ın kurmuş olduğu akıl-beden ikiliğini aşmaya çalışan ve argümanlarını tam da bu ikiliğin karşısına koyan zihin felsefecileri vardır. Descartes bunu nasıl becerdi yüzyıllar süren orta çağ felsefesinden sonra Descartes geldi ve bir anda felsefenin seyri mi değişti? Tabii ki böyle olmadı. Aslında Descartes’ten önceki düşünürler orta çağ anlayışının yanlış temeller üzerine kurulu olduğunu kimi zaman canları pahasına kimi zaman da insanlığa mal olma pahasına insanlara göstererek ödemişlerdir. Bkz: Bruno, Galileo. Kabul edilen tüm bilgilerin yanlış olduğunun ortaya çıktığı bir toplum düşünün. Binlerce yıldan beri doğru olduğu sanılan pek çok şey yanlışmış meğer. Bu durum insanların bilginin imkanı konusunda şüphelenmesine yol açar. Descartes’ın da böyle bir meditasyona yönelmesi bu noktada gayet anlaşılabilirdir.
Descartes Meditasyonları altı günlük bir tefekkür sürecine tekabül etsin diye altı meditasyon yazmıştır. Modern felsefenin kurucusu dedik ama bizim bugünkü anladığımız anlamda bir modernlik söz konusu değil çünkü Descartes’ın yaptığı meditasyonların yani derin düşünme biçimleri dini anlamda bir derin düşünme biçimleridir. Bir bakıma dini düşünmenin talimatlarını uyguladığını söyleyebiliriz. Descartes’e göre her düşünen önce ruhundaki hata ve yanılgıların farkına varmalı ve onlardan sıyrılmalıdır.
Her şeyden şüphe eden
Şüphelilerden Şüphelenmek
Halbuki onların bu hususta hiç bilgileri yoktur. Sadece zanna uyuyorlar. Zan ise hiç şüphesiz hakikat bakımından bir şey ifade etmez. Necm suresi 28.ayet
Çağdaş Felsefenin Temel Metni
Descartes'ın Meditasyonlar'ı oldukça kısa bir eser olsa da felsefe tarihindeki en etkili metinlerden biridir ve çağdaş felsefenin kurucu metni kabul edilir. Descartes bu metinde kendisinden şüphe edilemeyecek kesinlikte bir bilgiye nasıl ulaşılabileceği yönünde epistemolojik bir tartışma yürütür. Descartes böyle bir bilgiye ulaşabilmek için "metodolojik şüphecilik" denilen yöntemini kullanır. Sahip olduğu tüm kanıların yanlış olabileceğini varsayarak bunlardan hangisinin şüphe götürmez bir şekilde doğru olabileceğini bulmaya çalışır.
Descartes algıları tarafından kendisine verilen her türlü izlenim ve kanıdan şüphe edebilecek olsa da kendisinin düşünen bir varlık olduğundan şüphe edemeyeceği sonucuna ulaşır. Zira şüphe etme eylemi, şüphe eden bir zihnin varlığını gerektirmektedir. Sahip olduğumuz tüm kanılar hakkında yanılıyor olduğumuzu kabul etsek bile yanılabilmek için en azından bir zihin olarak var olmamız gerekmektedir. Yani düşünüyor olmamızdan hareketle var olduğumuz sonucuna ulaşmak mümkündür. Descartes bunu "Düşünüyorum, öyleyse varım" sözüyle ifade eder.
Ancak biz düşünen bir zihin olarak var olsak bile dışımızdaki dünyaya dair bir bilgiye sahip olmak, dışımızdaki dünyanın da gerçek olmasını gerektirir. Descartes'a göre dış dünyanın gerçekliğinden ise Tanrı'nın var olduğu ve Tanrı'nın bizi aldatmayacağını anlamamızın ardından emin olabiliriz. Descartes zihnimizde "sonsuzluk, kusursuzluk, mükemmellik, mutlak iyilik" gibi fikirlerin var olmasından hareketle Tanrı'nın var olduğu sonucuna kesin olarak ulaşılabileceğini düşünmektedir. Çünkü Descartes'a göre bu fikirlerin kaynağı, sınırlı ve kusurlu bir varlık olan insanın kendisi olamaz, o halde bu fikirlerin kaynağı Tanrı'dır ve Tanrı zorunlu olarak mutlak iyi olduğuna göre dış dünyanın gerçekliği konusunda
Matematikçinin metafiziğiFelsefe
Anlam verme çabası her insanda olduğu gibi kendini Descartes'te de göstermistir. Descartes bu anlam arayışı için elzem olarak inzivaya çekilmeyi yeglemistir. Yer Hollanda. Ona göre hayatta birçok şeyi yanlış anlıyoruzdur. Bu yanlış anlama konusunda kendisini de öne çıkarmıştır. Ona göre yanlış anlamaya vesile olan durumlar bir yönden duyu-duyumlara bağlıdır. Duyular aracılığı ile edinen bilginin bazen insanda yanlış anlamalara neden olduğunu dile getirir. Descartes duyularindan kaynaklı yanlış anlamaları hayatında baya yer edindiğini dile getirir. Hal böyle iken şeyler ya da fenomenler üzerindeki düşünceleri temelde yanlis inşaa edilmiş düşünür. Bu yüzdendir ki inzivaya çekilip duyuların neden olduğu yanlış anlamalar üzerine eğilim göstermistir. Ona göre duyular insanı yanıltabilir. Ama duyular her zaman insanı yanıltmaz. Fiziksel gerçeklik konusunda duyulara olan güveni sağlam ve sabittir. Bu benim elimdir dediği zaman hangi sav bunun aksini öne sürebilir ki der. Dolayısıyla duyular aynı zamanda kuşku götürmez gerçeklikleri de bize gösterir anlatır anlamlandirir ona göre. Yanılma konusuna yine gelecek olursak sanırım Rene, düşünsel bazda yanilmalari ele alır duyular konusunda. Ya da fiziksel illüzyon ya da psikolojik illüzyon. Çünkü Rene psikoloji alanında da çalışmalar yapmış bir nevi şahsına münhasır kişi. Adam kraliçe ile mektuplașıyor. Tabi ki de nevi şahsına münhasır olacak :)
Gerçeklik olgusu Rene'de matematik ve geometri üzerine kuruludur. Rene var olan her durumu bir şekilde matematiksel olarak ifade etmeye çalışmıştır. Eserde de buna değinmiştir. Matematiksel olarak ifade bulan şeyler gerçektir der. Koyu bir dindar olan Rene Tanrı bilgisini dahi matematiksel olarak göstermek için çaba göstermiştir. Ona göre Tanrı saf iyiliktir ve insanlara iyilik yaptirma
Bizlerin filozofları yorumlamaya çalışırken içine düştüğü en büyük hata, onların insanlık adına yapmaya çalıştıkları reformları değil de kendilerinin yaşantısını ve inançlarını daha çok dikkate almamızdır bana kalırsa. Bir düşünürü, bize karşıt bir fikre sahip olduğu için dışlamaya, hatta ötekileştirmeye çalışmanın kendisi de aslında bir düşünceyi zorla kabul ettirme çabasıdır. Kişi karşıt olan düşünceyi yok saymaya çalışarak kendi düşüncesini daimi kılmaya çabalar aslında bu davranışı ile bir yandan da. İşin acı tarafı karşıt düşünceyi yok saymaya çalışan kişi kendisinin doğru bir şey yaptığını, insanlığa zararlı olacak bir düşünceyi filizlenmeden, harmanlanmadan yok ettiğini sanmasıdır. Bu, eğer büyük mecralar tarafından yapılırsa insanın özgürlük haklarını ihlal eden bir eylem halini alır. Şunu önemle vurgulamalıyız ki, karşıt bir düşünceyi yok saymak, o düşünceyi yenen şey değildir. İnsanlar karşıt düşünceleri yok saydığında zafer kazandıklarını düşünürler ama aslında insanlığa kaybettirdikleri bilgi birikiminin farkında bile değillerdir. Size bu konuda kendi yaşantımdan naçizane bir kesit sunmak istiyorum. Bundan aşağı yukarı dört sene önce kitaplığımda sahaftan satın almış olduğum, İlya Yayınları'ndan, F. Nietzsche - İyinin ve Kötünün Ötesinde eseri bulunuyordu. Evimize gelen misafirlerden biri kitaplıkta bu kitabı gördüğünde bana demişti ki, "aaa Nietzsche mi okuyorsun sen, okuma aklını karıştırır". Özellikle onun bu söylediği sözden sonra kitap öncekinden daha da fazla dikkatimi çekmeye başladı ve başladım okumaya. Okudum okudum, herhangi bir delirme ya da olumsuz anlamda kullanılan kafa karışıklığı yaşamadım. Sonradan öğrendim ki, bu yorumu o kişiye yaptıran şey kendi kardeşinin -ona göre- Nietzsche okuyarak din tercihini değiştirmesi olmuştu. Yani onun
Eğer ben kendim varolma durumuma inanmışsam ve doğada olan her şeyi görüp algılıyorsam (duyularımla) ilk baş şüphe duyup kendimi bir rüyadaymış gibi kötü ve yanıltıcının safhından, uyandığımda reddettiğim Tanrı ve uzamsal dünya fikrini algılamaya başlamışsam varım demektir. Yani uyandığımda ben bensem ve bunun bilincindeysem ve de bütün bunları düşünebiliyorsam varım.
Cisimleri tahayyül etme yetimizle ya da duyularımızla değil de özümüzde var olan anlama yeteneğimizle tanıyoruz ve nesnel var oluşlar doğaları gereği idelere nesnel olarak aitlerse aynı şekilde biçimsel var oluşlar da doğaları gereği bu idelerin nedenlerine aittir.
Zihnimde bir üçgen tahayyül ettiğimde nasıl ki bu üçgenin açılarının toplamı iki dik açısının toplamı olduğu idesinden ayrılamazsa Tanrı idesi de düşüncelerimden ayrı olamaz.
Eğer kuşku duyma edimini idemde düşünebiliyorsam bu şeyin var olma olasılığını nasıl yadsıyabilirim.
Tanrının varlığı edimine bir kez eriştikten sonra Tanrının varlığından kuşku duymak için neden yok. Çünkü zayıf ve sınırlı bir doğaya sahibiz ama Tanrı son derece engin, sonsuz ve zihnin sınırlarını aşacağından onun kavranılmaz amaçlarını keşfetmeye, deşmeye çalışmak insanın haddini aşmaktan başka bir şey değildir.
Tanrı neden sahip olduğumdan daha engin ve mükemmel özgür irade vermedi diye yakınamam. Çünkü şu anki özgür irademin herhangi bir sınır tanımadığı, olabildiğince geniş ve belirsiz olduğunu deneyimlerimle bilmekteyim.
Son olarak bizi biz yapan uzamlı bir şey olan bedenimizden ayrı bir ideye sahip düşünsel bir benimiz olduğundan, bedenimizden ayrı tinsel bir benimiz olduğu gerçeğini de öğrenmiş oluyoruz.
#77492503
#77577999
En sevdiğim felsefecilerden biriydi Descartes. Bu kitap da bir arkadaşımın sevgimi bildiğinden bana aldığı hediyeydi.
Ama daha önce Nietzsche'nin Böyle Buyurdu Zerdüşt'de yaşadığım sıkıntıyı yaşadım bu kitapda da.
Felsefeye çok meraklı olduğumu biliyorum. Yine bile bu kitapları okurken bir dakika bile dikkatiniz dağılmamalı. Tamamen odaklanmış bir şekilde kelime kelime aklınıza kazımalısınız. Ben pek bu yaz aylarında beceremiyorum bunu. Uzun kış geceleri okuyacağım artık.
Laylaylom okunacak bir kitap değil. Yazarın zihni içinde dolaşmasını ve gerçeğe giden yolu bulmak için elinden geleni yapışını içeriyor kitap.
Üslubu çok güzel sanki yazarın yanında oturmuşsunuz sizinle konuşuyor gibi. Gayet de mantıklı analizler ve sonuçlar içeriyor.
Eğer dikkatli bir okuyucuysanız size çok fazla şey katacak bir kitap. İyi okumalar.
Tanrı ve uzamsal dünya fikrini algılamaya başlamışsam varım demektir. Yani uyandığımda ben bensem ve bunun bilincindeysem ve de bütün bunları düşünebiliyorsam varım.
Cisimleri tahayyül etme yetimizle ya da duyularımızla değil de özümüzde var olan anlama yeteneğimizle tanıyoruz ve nesnel var oluşlar doğaları gereği idelere nesnel olarak aitlerse aynı şekilde biçimsel var oluşlar da doğaları gereği bu idelerin nedenlerine aittir.
Zihnimde bir üçgen tahayyül ettiğimde nasıl ki bu üçgenin açılarının toplamı iki dik açısının toplamı olduğu idesinden ayrılamazsa Tanrı idesi de düşüncelerimden ayrı olamaz.
Eğer kuşku duyma edimini idemde düşünebiliyorsam bu şeyin var olma olasılığını nasıl yadsıyabilirim.
Tanrının varlığı edimine bir kez eriştikten sonra Tanrının varlığından kuşku duymak için neden yok. Çünkü zayıf ve sınırlı bir doğaya sahibiz ama Tanrı son derece engin, sonsuz ve zihnin sınırlarını aşacağından onun kavranılmaz amaçlarını keşfetmeye, deşmeye çalışmak insanın haddini aşmaktan başka bir şey değildir.
Tanrı neden sahip olduğumdan daha engin ve mükemmel özgür irade vermedi diye yakınamam. Çünkü şu anki özgür irademin herhangi bir sınır tanımadığı, olabildiğince geniş ve belirsiz olduğunu deneyimlerimle bilmekteyim.
Son olarak bizi biz yapan uzamlı bir şey olan bedenimizden ayrı bir ideye sahip düşünsel bir benimiz olduğundan, bedenimizden ayrı tinsel bir benimiz olduğu gerçeğini de öğrenmiş oluyoruz.
Yazar Hakkında
René DescartesYazar · 18 kitap
René Descartes (d. 31 Mart 1596 - ö. 11 Şubat 1650) Fransız matematikçi, bilimadamı ve filozof. Batı düşüncesinin son yüzyıllardaki en önemli düşünürlerinden biridir. Skolastik düşünceden sıyrılışın, bir başka deyişle Modern Felsefe'nin Descartes ile başladığı kabul edilir.
Descartes, 1628'den itibaren, 15 yıl süren geziler, savaşlar ve serüvenlerden sonra yerleştiği Hollanda'da, batı düşüncesini altüst eden bir felsefe sistemi kurdu.
Öğrendiğinin, gördüğünün, duyduğunun, inandığının hepsini birden büsbütün silerek, her şeyden kuşkulanmaya başladı. Yalnız tek bir şeyden emindi: düşüncenin varlığı. Buradan hareketle, evrenin açıklamasını yaptı.
Metot üzerine konuşmada hep karmaşıktan basite inerek, gerçeği kuşatmaya yarayacak kuralları bir bir saydı. Felsefeyi, bütün inceleme kitaplarının Latince yazıldığı bir çağda, Fransızca yazarak ve «sağduyu dünyada en iyi bölüştürülmüş şeydir» diyerek, herkesin, uzman olmayanların bile anlayabileceği bir duruma indirgedi. Descartes her tür araştırmanın pratik niteliği üzerinde ısrarla durur. Ona göre en önemli bilimlerden mekanik, insanlara yardım edecek makineleri yapma sanatı; tıp, vücudu ve ruhu tedavi etme sanatı; ahlâk, mutlu yaşama sanatıdır.
Descartes, zamanının bilginleriyle, hükümdarlarıyla ve soylularıyla ilişkiler kurmuştur. Ona hayran olan İsveç kraliçesi Cristina, Descartes'ı sarayına davet etti. Descartes, elli dört yaşında Stockholm'de öldü.
