Yazar:
Fatma Aliye Hanım
Tahmini Okuma Süresi:
5 sa. 54 dk.
Sayfa Sayısı:
208
Basım Tarihi:
21 Ekim 2019
İlk Yayın Tarihi:
1896
Yayınevi:
Turkuvaz Yayınevi
Orijinal Dil:
Türkçe
Orijinal Ülke:
Türkiye
ISBN:
9786057717269
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Diğer Baskılar
Refet
6,6bin okunmaİş Bankası Kültür Yayınları · 14 Kasım 2018 · 152 s.
Refet
363 okunmaİthaki Yayınları · Ekim 2021 · 184 s.
Refet
132 okunmaTurkuvaz Yayınevi · 21 Ekim 2019 · 208 s.
Refet
110 okunmaKesit Yayınları · Eylül 2012 · 222 s.
Refet
13 okunmaLeyla ile Mecnun Yayıncılık · 2007 · 218 s.
Refet (Ciltli)
18 okunmaİş Bankası Kültür Yayınları · 2021 · 160 s.
Yorumlar ve İncelemeler
Refet, Türk edebiyatında yer alan ilk kadın öğretmen başkarakteridir. Türkçenin ilk kadın romancısı Fatma Aliye'nin kaleminden çocukluktan genç kadınlığa, elindeki tek sermayesi aklı olan, yoksul bir kızın öğretmen okulundan mezun olarak tek başına ayakları üzerinde durma hikayesini okuruz. Konusu bağlamında, Reşat Nuri Güntekin'in Çalıkuşu romanına ilham olduğu söylenir.
Refet, farklı kadınlıkları, sınıflar arası kadın dayanışması ve kadınların gündelik yaşamlarını oldukça yalın bir biçimde anlatan, kurgusu ve diliyle bir klasiktir.
Türkçenin ilk kadın romancısı Fatma Aliye'nin kaleminden çocukluktan genç kadınlığa, elindeki tek sermayesi akıl olan yoksul bir kızın öğretmen okulundan mezun olarak tek başına ayakları üzerinde durma hikayesini okuyoruz. Refet farklı kadınlıkları, sınıflar arası kadın dayanışması ve kadınların gündelik yaşamlarını oldukça yalın bir biçimde anlatır.
Mektebin terbiye edemediğini dünya ve zaman terbiye eder.
Mücadelenin ve azmin vücut bulmuş hali Refet.
Refet babasını kaybetmiş annesi ile hayatta kalmaya çalışan bir kızdır. Yaşam mücadelesi,hastalık ve açlık ile savaşır. Bu zorluğun arasında ilime ve bilime olan tutkusunu bırakmaz ve öğretmen olmaya karar verir. Kendi yaşamları bile zor idame ettiren bu anne kız zorluklar içinden pes etmeden mücadele verir.
Refet'in dönemindeki kadın figürüne göre verdiği mücadele ve istikrarı gurur verici. Yaşadığı zorlukları Refet'in yaşamla mücadelesini çok güzel bir dille anlatmış Fatma Aliye.
Kendi iç dünyasıyla barışıp bütünleşen bir karakter. Kendimi bulduğum ve gerçekten Refet' in duygularını hissettiğim bir çok yer oldu. Okuduğum kitaplar arasında beni gerçekten etkileyen kitaplar arasına giren sayılı eserlerden.
Asil Refet
Refet, Fatma Aliye ile tanışma kitabımdı ve ben Refet'i çok sevdim. Ana kız verdikleri hayat mücadelesi, vakur duruşu, ilime olan sevgisi, hayatını kurmanın yolunu başka yerlerde değilde ilimde aramasıyla, çalışkanlığıyla Refet, kalbimde yer eden bir karakter oldu. Şule, Şahap, ve Cazibe'yi de Refet'e olan vefalı dostluklarıyla sevdim. Hatta devam kitabı olsa ne güzel olurmuş diye de düşündüm. Kitabı bitirdiğimde inşallah bundan sonra daha mutlu olmuşsundur Refet dedim. Şunu da eklemeliyim ki içinde geçen kelimelerle (altında dip not halinde günümüz karşılıkları verilmiş) eskiden ne kadar zengin bir dilimiz olduğunu ve bunu ne kadar daralttığımızı bir kez daha fark ettim. Okuyun bence.
Her kitabın hayatımıza girmesinin bir zamanı vardır ya, 
Refet de tam zamanında buldu beni. Bir etkinlik vasıtasıyla alıp okuduğum Refet 'i nasıl anlatabilirim, bilmiyorum ama iyi ki diyorum, iyi ki okumuşum.
Refet... Yoksullukla, babasızlıkla, akraba aşağılamasıyla, hor görülmeyle ve hastalıkla geçen yıllara inat hep dik durmuş, kendine yetmeyi aklına koymuş ve bunun için ayakları üzerinde durmaya çabalamış. Hayat bazı şeyleri eksik verirken başka bir yerden bu eksikliği kapatma imkânı da sağlamış ona. Aklını, kıvrak zekasını kullanarak çirkinliğinin (kendini böyle hissediyor Refet.) ve sıhhatsizliğinin; mekteplere giderek, yüksek başarılar elde ederek arka planda kalmasını sağlamış. Başarmış da.
Çelimsiz, hasta Refet'ten güçlü, boyun eğmeyen 'Öğretmen' Refet'e giden bu yolda Refet'e eşlik etmek isteyen herkes okusun. Özellikle de gücünü henüz keşfedememiş "kadınlar" mutlaka okusun.
Refet de tam zamanında buldu beni. Bir etkinlik vasıtasıyla alıp okuduğum Refet 'i nasıl anlatabilirim, bilmiyorum ama iyi ki diyorum, iyi ki okumuşum.
Refet... Yoksullukla, babasızlıkla, akraba aşağılamasıyla, hor görülmeyle ve hastalıkla geçen yıllara inat hep dik durmuş, kendine yetmeyi aklına koymuş ve bunun için ayakları üzerinde durmaya çabalamış. Hayat bazı şeyleri eksik verirken başka bir yerden bu eksikliği kapatma imkânı da sağlamış ona. Aklını, kıvrak zekasını kullanarak çirkinliğinin (kendini böyle hissediyor Refet.) ve sıhhatsizliğinin; mekteplere giderek, yüksek başarılar elde ederek arka planda kalmasını sağlamış. Başarmış da.
Çelimsiz, hasta Refet'ten güçlü, boyun eğmeyen 'Öğretmen' Refet'e giden bu yolda Refet'e eşlik etmek isteyen herkes okusun. Özellikle de gücünü henüz keşfedememiş "kadınlar" mutlaka okusun.
" Anladı ki mektepteki dersleri okumakla yalnız bir muallime olacaktı. Lakin âlime olmak için daha okunacak çok şeyler vardı."
Selam #fatmaaliye nin üçüncü romanı olan #refet #okudumbitti .
Türk edebiyatının ile kadın romancısı kabul edilen Fatma Aliye'nin Refet romanı ilk kadın öğretmen başkarakter olma özelliğini de taşımaktadır. Hatta #reşarnurigüntekin in #çalıkuşu romanında ilham olduğunu okudum bir yerde.
Biz kitaba kurgu roman desek de #ahmetmithat a göre #tasvir dir.
Yoksul anne ve kızın hayatta kalma mücadelesi, tek serveti zekası olan kızın okuyarak kimseye muhtaç olmadan hayatını devam ettirme ve annesine bakma istediğini anlatıyor kitap.
Zengin bir adamın cariyesi olan Binnaz'ın kızıdır Refet. Babası öldükten sonra , babasının eşleri onu ve annesini istemezler , kötü davranırlar. Mirastan vazgeçmelerini istemektedirler. Binnaz mirastan vazgeçerek İstanbul 'a akrabalarının yanına gelir. Refet küçüktür ve bakımsızlıktan hastadır. Babasının sağlığında ona iyi davrananlar şimdi onları istemezler, kötü davranırlar. Zenginlerin kötü davranışlarının yanında taşındıkları fakir mahallede dayanışma vardır, onlara iyi davranırlar. Annesi çalışarak az da olsa bir gelir sahibi olur.
Yoklukların içerisinde büyüyen genç kızın kimseye muhtaç olmadan kendi ayaklarının üzerinde durma ve öğretmen olma mücadelesini okuyoruz kitapta.
Fatma Aliye kadının bir erkeğe muhtaç olmadan kendi hayatını idame ettirebilmesini anlatıyor ve onu savunuyor kitabında ve hayatında. Annesi de kolay yolu seçip tekrar evlenmiyor ve bu konuda kızına da baskı yapmıyor. Dönem tarihi ve şartlarını göz önüne alınca takdire şayan bir düşünce yapısı ve davranış. Günümüzde bir çok aileye örnek olması gerekir bu davranışın
Latin harflerine aktarılmış orijinal metin olduğu için okuması
Kadının Gücü
Refet aslında karakterin gerçek ismi değildir. Fatma Aliye, romanın girişinde karakterin asıl ismini gizlemek için ona ''Refet'' ismini uygun bulduğunu açıklar. Refet, Türk edebiyatında ilk kadın öğretmen başkarakter tipidir. Fatma Aliye, Refet tipi ile devrin kadınlarına erkeklere muhtaç olmadan da bir kadının hayatını sürdürebileceğini anlatmış ve göstermiştir. Refet; türlü imkansızlıklara, açlığa, yoksulluğa ve sefalete rağmen çaba göstererek öğretmen diplomasını almayı başarmıştır.
Kitabı kısa bir süre içinde bitirdim çok anlamlı etkileyici bir üslup mevcut. Özellikle kadınların kesinlikle okuması gerektiği bir kitap. Ben okurken çok feyz aldım inşallah siz de beğenirsiniz :)
Refetim de Refetim :))İnceleme
.
Türk klasiklerini sevenler el kaldırsın
Kitap incelemesine geçmeden önce kitabın yazarı olan Fatma Aliye hakkında biraz bilgi edinelim.
Fatma Aliye Hanım bu coğrafyada, kadın hak ve özgürlükleri konusunda düşünen, çözüm üreten, Türkçe'nin ilk kadın yazarı olarak kabul edilmiştir. Yazdıklarıyla kadınlara temel hak ve özgürlüklerini bilmeleri, güçlü ve iradeli yanlarını ortaya koymaları, yapabileceklerinin farkında olmaları konusunda cesaret vermiş, rehberlik etmiştir.
Güçlü kalemini bu minvalde etkin bir şekilde kullanmış olan yazar çeşitli çeviriler yapmış, kadınlara ait en uzun süreli yayın olan ‘Hanımlara Mahsus Gazete'in etkin kalemlerinden biri olmuştur. Hem döneminin hem de kendinden sonra gelen kadın edebiyatçıları yazılarıyla desteklemiştir. İslamı ataerkil yorumlardan sıyırarak yorumlamayı önermiş, çok evlilik ve örtünmeyi bu yaklaşımla ele almıştır.
Türk edebiyatında hatırı sayılır bir yer edinmek onun için pek de kolay olmamıştır. Bu mecrada epeyce vefasızlık görmüş, sonradan kıymeti bilinenlerden olmuştur. 1862'de Doğan Fatma Aliye 1936'nda evinde yalnız vefat ettiği haberi “Unutularak Ölen Bir Edip" başlığıyla verilmiştir.
Yapıtları arasında; 
Hayal ve Hakikat, 
Aşkın Yalnız Hali 
Levâyih-i Hayat (Hayattan Sahneler) , 
Udi , 
Enîn bulunuyor. Udi romanı Fransızca'ya çevrilen eserler arasındadır.
Kızının Hristiyan olmayı seçerek Avrupa'ya yerleşmesi ve siyasi inkılabın kendisini yıpratması neticesinde kendi kabuğuna çekilmiştir.
Ruhu Şad Olsun
Şimdi gelelim romanımıza
Ele aldığı konu itibarıyla 
Çalıkuşu romanına ilham olduğu söylenilen Refet romanında, Anadolu'nun maddi zorluklar içerisinde meslek sahibi olmayı, kendi ayakları üzerinde durabilmeyi, çok sevdiği annesini rahat ettirmek için güçlü olmayı hedef edinen Refet karakterinin etrafında kaleme alınmıştır.
Refet; pek gururlu, kendi ve
Fatma Aliye Hanım bu coğrafyada, kadın hak ve özgürlükleri konusunda düşünen, çözüm üreten, Türkçe'nin ilk kadın yazarı olarak kabul edilmiştir. Yazdıklarıyla kadınlara temel hak ve özgürlüklerini bilmeleri, güçlü ve iradeli yanlarını ortaya koymaları, yapabileceklerinin farkında olmaları konusunda cesaret vermiş, rehberlik etmiştir.
Güçlü kalemini bu minvalde etkin bir şekilde kullanmış olan yazar çeşitli çeviriler yapmış, kadınlara ait en uzun süreli yayın olan ‘Hanımlara Mahsus Gazete'in etkin kalemlerinden biri olmuştur. Hem döneminin hem de kendinden sonra gelen kadın edebiyatçıları yazılarıyla desteklemiştir. İslamı ataerkil yorumlardan sıyırarak yorumlamayı önermiş, çok evlilik ve örtünmeyi bu yaklaşımla ele almıştır.
Türk edebiyatında hatırı sayılır bir yer edinmek onun için pek de kolay olmamıştır. Bu mecrada epeyce vefasızlık görmüş, sonradan kıymeti bilinenlerden olmuştur. 1862'de Doğan Fatma Aliye 1936'nda evinde yalnız vefat ettiği haberi “Unutularak Ölen Bir Edip" başlığıyla verilmiştir.
Yapıtları arasında; Hayal ve Hakikat, Aşkın Yalnız Hali Levâyih-i Hayat (Hayattan Sahneler) , Udi , Enîn bulunuyor. Udi romanı Fransızca'ya çevrilen eserler arasındadır.
Kızının Hristiyan olmayı seçerek Avrupa'ya yerleşmesi ve siyasi inkılabın kendisini yıpratması neticesinde kendi kabuğuna çekilmiştir.
Ruhu Şad Olsun
Şimdi gelelim romanımıza
Ele aldığı konu itibarıyla Çalıkuşu romanına ilham olduğu söylenilen Refet romanında, Anadolu'nun maddi zorluklar içerisinde meslek sahibi olmayı, kendi ayakları üzerinde durabilmeyi, çok sevdiği annesini rahat ettirmek için güçlü olmayı hedef edinen Refet karakterinin etrafında kaleme alınmıştır.
Refet; pek gururlu, kendi veKaranlıktan aydınlığa...1000Kitap
Öncelikle yazarımız Fatma Aliye Hanım hakkında çok önemli detaylara yer vermek istiyorum.
Fatma Aliye Türk Edebiyatının ilk kadın romancısı ve aynı zamanda 
Refet Türk Edebiyatında yer alan ilk kadın öğretmen baş karakterdir.
Fatma Aliye bu coğrafyanın kadın hak ve özgürlükleri konusunda düşünen, çözümler üreten ilk kadin yazarı ve Osmanlı hareketinin öncü ismidir. Ve kendisi peçenin Türk kadın yüzünü karanlıkta bıraktığı devirde bilgi güneşinden nur alarak aydın yaşamış bir çehre. Hayranolunası bir şahsiyet...
Refet, küçük yaşta babasını kaybetmiş, babasının cariye olarak aldığı Binnaz'dan olma kızıdır. Babasından olma diğer kardeşleri tarafından pek sevilmeyen, hor görülen anne ile kızın, babasının ölümünden sonra İstanbul'a gitmeleriyle hayatın zorluğu başlamış oluyor. Refet'in okula başlamasıyla, zekası, azmi, derslerdeki ilerlemesi hocalarının da dikkatini çekmeyi başarmıştı. Ve Refet'in tek hayali Darülmuallimat'tan mezun olup öğretmen olmaktı. Refet, aklını sermayesi olarak kullanan, gerçekleri görebilen, kendi ayakları üzerinde durmaya çalışan ve tüm hayatı boyunca annesi de en büyük destekçisi olarak hayatını idame ettirmeye çalışan genç bir kızın hikayesi...
Yazarımız kitapta, kimseden yardım almadan, kendi ayaklarının üzerinde durmaya çalışan, aynı zamanda dönemin yoksulluğunu, ekonomik şartlarını, kadın olmanın zorluğunu, anne ile kızın zorluklar içindeki hayat mücadelesini okuyucuyu tarumar edecek derecede aktarıyor. Türk Edebiyatı klasiği deyip geçmeyin, mutlaka okuyun ;)Ülkemizin kendi ayaklarında üzerinde duran, aklını sermayesi yapan, karanlığı aydınlığa çevirecek nice Refet'lere ihtiyacı var...
Keyifli okumalar...;)
Fatma Aliye Hanım hakkında çok önemli detaylara yer vermek istiyorum.
Fatma Aliye Türk Edebiyatının ilk kadın romancısı ve aynı zamanda Refet Türk Edebiyatında yer alan ilk kadın öğretmen baş karakterdir.
Fatma Aliye bu coğrafyanın kadın hak ve özgürlükleri konusunda düşünen, çözümler üreten ilk kadin yazarı ve Osmanlı hareketinin öncü ismidir. Ve kendisi peçenin Türk kadın yüzünü karanlıkta bıraktığı devirde bilgi güneşinden nur alarak aydın yaşamış bir çehre. Hayranolunası bir şahsiyet...
Refet, küçük yaşta babasını kaybetmiş, babasının cariye olarak aldığı Binnaz'dan olma kızıdır. Babasından olma diğer kardeşleri tarafından pek sevilmeyen, hor görülen anne ile kızın, babasının ölümünden sonra İstanbul'a gitmeleriyle hayatın zorluğu başlamış oluyor. Refet'in okula başlamasıyla, zekası, azmi, derslerdeki ilerlemesi hocalarının da dikkatini çekmeyi başarmıştı. Ve Refet'in tek hayali Darülmuallimat'tan mezun olup öğretmen olmaktı. Refet, aklını sermayesi olarak kullanan, gerçekleri görebilen, kendi ayakları üzerinde durmaya çalışan ve tüm hayatı boyunca annesi de en büyük destekçisi olarak hayatını idame ettirmeye çalışan genç bir kızın hikayesi...
Yazarımız kitapta, kimseden yardım almadan, kendi ayaklarının üzerinde durmaya çalışan, aynı zamanda dönemin yoksulluğunu, ekonomik şartlarını, kadın olmanın zorluğunu, anne ile kızın zorluklar içindeki hayat mücadelesini okuyucuyu tarumar edecek derecede aktarıyor. Türk Edebiyatı klasiği deyip geçmeyin, mutlaka okuyun ;)Ülkemizin kendi ayaklarında üzerinde duran, aklını sermayesi yapan, karanlığı aydınlığa çevirecek nice Refet'lere ihtiyacı var...
Keyifli okumalar...;)Azim, Sabır, Mücadele: REFET!Edebiyat
Bir insanın kaderi gerçekten doğduğu yerle mi yazılır, yoksa o kaderi değiştirecek gücü içinde taşıyabilir mi?
Herkese selamlar sevgili kitap dostlarım.
Bugün size bu sorunun peşine düşen bir kitaptan bahsetmek istiyorum: Refet
Önce kısaca yazardan bahsedeyim. Fatma Aliye Hanım , edebiyatımızın ilk kadın romancılarından biri. Kadınların eğitimine, toplumdaki yerine ve kendi ayakları üzerinde durabilmesine kafa yoran, bunu eserlerine de ilmek ilmek işleyen bir isim. Refet de tam olarak bu derdin içinden doğmuş bir roman.
Refet’i okurken en çok neye tutuldum biliyor musunuz? Mücadeleye. Ama öyle havada kalan bir mücadele değil, iliklerinize kadar hissettiğiniz bir direnme hali… Yoksulluğa, hastalığa, insanlara direnme… Refet’in ve annesinin hayata tutunma çabası beni gerçekten derinden sarstı. Bir annenin evladı için nelere katlanabileceğini bir kez daha gördüm. Ve bir kızın, bütün yokluklara rağmen “ben varım” demesi kalbimin en derinine dokundu. Belki de kendimden bir şeyler bulduğum için bu kadar etkilendim, bilmiyorum. Ama kurtuluşun kurban rolüne sığınmakta değil ayağa kalkıp mücadele etmekte olduğunu çok net hissettim bir kez daha.
Kitap aynı zamanda dönemi öyle güzel yansıtıyor ki… O insanların inceliği, zarafeti, birbirlerine sahip çıkması… Evet, Refet’in akrabaları gibi can sıkan karakterler de vardı ama bir yanda da bambaşka bir dünya kurulmuştu. Komşuluk vardı mesela… Gurur incitmeden yardım etmek vardı. Zengin insanların, yoksullara sadece para değil; bilgi, destek, yol göstermeyi de bir sorumluluk bilmesi vardı… Günümüzde hiç rastlamadığımız türden erdemlerdi bunlar… Sanırım Yaşar Kemal’in dediği gibi:
“O iyi insanlar, o güzel atlara binip gittiler.”
Dikkatimi çeken bir diğer unsur ise dönemin eğitimli kadınları. Tarih, coğrafya, edebiyat, dil, matematik…
Refet
Önce kısaca yazardan bahsedeyim. Fatma Aliye Hanım , edebiyatımızın ilk kadın romancılarından biri. Kadınların eğitimine, toplumdaki yerine ve kendi ayakları üzerinde durabilmesine kafa yoran, bunu eserlerine de ilmek ilmek işleyen bir isim. Refet de tam olarak bu derdin içinden doğmuş bir roman.
Refet’i okurken en çok neye tutuldum biliyor musunuz? Mücadeleye. Ama öyle havada kalan bir mücadele değil, iliklerinize kadar hissettiğiniz bir direnme hali… Yoksulluğa, hastalığa, insanlara direnme… Refet’in ve annesinin hayata tutunma çabası beni gerçekten derinden sarstı. Bir annenin evladı için nelere katlanabileceğini bir kez daha gördüm. Ve bir kızın, bütün yokluklara rağmen “ben varım” demesi kalbimin en derinine dokundu. Belki de kendimden bir şeyler bulduğum için bu kadar etkilendim, bilmiyorum. Ama kurtuluşun kurban rolüne sığınmakta değil ayağa kalkıp mücadele etmekte olduğunu çok net hissettim bir kez daha.
Kitap aynı zamanda dönemi öyle güzel yansıtıyor ki… O insanların inceliği, zarafeti, birbirlerine sahip çıkması… Evet, Refet’in akrabaları gibi can sıkan karakterler de vardı ama bir yanda da bambaşka bir dünya kurulmuştu. Komşuluk vardı mesela… Gurur incitmeden yardım etmek vardı. Zengin insanların, yoksullara sadece para değil; bilgi, destek, yol göstermeyi de bir sorumluluk bilmesi vardı… Günümüzde hiç rastlamadığımız türden erdemlerdi bunlar… Sanırım Yaşar Kemal’in dediği gibi:
“O iyi insanlar, o güzel atlara binip gittiler.”
Dikkatimi çeken bir diğer unsur ise dönemin eğitimli kadınları. Tarih, coğrafya, edebiyat, dil, matematik…
Türk edebiyatının ilk kadın romancısı olarak kabul edilen Fatma Aliye, ikinci romanı olan Refet’te yoksulluk içerisindeki bir kızın öğretmen olma çabasını işliyor. Türk edebiyatındaki ilk kadın öğretmen karakterini okuyucuya sunmasıyla da dikkat çekiyor…
Refet üzerinde kısa yorumu ise;
“Hem de ancak bizim gibi fakirler öğretmen olurlar. Zenginler öğretmen olmak için okumazlar. Bilgi edinmek için oraya gelirler.”
Reklam
Yazar Hakkında
Fatma Aliye HanımYazar · 14 kitap
1862′de İstanbul’da doğdu 1936′da yine İstanbul’da yaşamını yitirdi.
İlk kadın romancımız, ilk kadın felsefecimiz, edebiyatımızda ilk kez çeviri yapan, kadın haklarından ve kadın-erkek eşitliğinden ilk kez bahseden, hakkında ilk defa monografi yazılan yazar.
Tanzimat döneminin ünlü devlet adamı Ahmed Cevdet Paşa’nın kızı. Babasının konağında özel öğretmenlerden Fransızca, tarih, edebiyat ve felsefe dersleri aldı. Yazmaya Fransızca’dan yaptığı çevirilerle başladı. İlk çevirisi George Ohnet’den Volente. O dönemde edebiyatla uğraşmak kadınlar için hoş karşılanmadığından çevirisi Meram adı ve “Bir Hanım” imzasıyla yayınlandı. Sonraları “Meram Mütercimi” olarak tanındı. Bir çok makalesi “Mütercime-i Meram” adıyla yayınlandı. Nisvân-ı İslâm adlı anı kitabı Fransızca, İngilizce ve Arapça’ya, Udî adlı romanı Fransızca’ya çevrildi. Fatma Aliye Hanım’ın felsefeye merakı gençliğinde başladı. Olayları dikkatle incelemesi, çeşitli ailelerdeki gözlemleri onu felsefeye götürdü. Felsefeye merakı arttıkça daha çok kitap okudu, babası ve arkadaşlarıyla felsefe tartışmalarına girdi. Babasıyla birlikte Aristotales ve Platon ile İbn-i Rüşt ve Gazali’nin felsefelerini karşılaştırdı. 1904′te ilk felsefe tarihini yazdı. Thales’le başlayıp ilk çağ felsefesini anlattığı bu kitabın ikinci bölümünü İslâm Felsefesine ayırdı. Kahramanları kadın olan öyküler ve romanlar yazdı. En önemli eseri sayılan Muhâdarât’ta bir kadının ilk aşkını unutamayacağı tezini çürütmeye çalıştı. Romanlarında zaman zaman toplumsal sorunları ele aldı, felsefeye yer verdi. Udî adlı romanında müziğin felsefe ile ilişkilerine değindi. Bu romanda, babasının etkisiyle müziğe ilgi duyan bir kızın daha sonra hayatını kazanmak amacıyla dersler vermesi anlatılır. Fatma Aliye Hanım, düşünceleri ve yaşam biçimiyle ilk kadın kadın hakları savunucularından. Döneminin toplumsal koşulları gözönüne alındığında düşünceleri ve savunduğu görüşlerin son derece cesur olduğu ortaya çıkar. Kadın-erkek eşitliğine inanan ve savunan Fatma Aliye Hanım, her iki cinsin aynı eğitim olanaklarından yararlanmasını istedi. Çok kadınla evliliğe karşı çıktı. Boşanmada kadınların da söz hakkı olması gerektiğini savundu.
İlk Türk kadın romancı olma özelliği ile Avrupa ve Amerika basınında kendisinden söz edilen Fatma Aliye Hanım'ın “Nisvan-ı İslâm” adlı eseri Fransızca ve Arapça'ya, “Udî” adlı romanı Fransızca'ya çevrilmiştir. Émile Julliard adlı bir Fransız yazarının Doğu ve Batı Kadınları adlı kitabını Fransız gazetelerine yazdığı bir mektupla eleştirmesi Paris'te büyük yankı uyandırmıştı. Eserleri 1893 yılında Şikago'da Dünya Kadın Kütüphanesi Kataloğu'nda sergilenmiştir. Fatma Aliye Hanım'ın II. Meşrutiyet yıllarına kadar yaygın bir ünü olmasına rağmen zamanla unutulmuştur.
Fatma Aliye Hanım, soyadı yasasından sonra Topuz soyadını aldı.
Fatma Aliye 13 Temmuz 1936 tarihinde İstanbul'da vefat etti. Cenazesi Feriköy Mezarlığı'na gömüldü.
Fatma Aliye Hanım, ilk Osmanlı kadın feministlerden Emine Semiye Önasya'nın ablası, tiyatro ve sinema oyuncusu Suna Selen'in anneannesidir.
Adı, Beyoğlu'nda ve Çankaya'da birer sokağa verilmiştir.
2009 yılında tedavüle sürülen 50 Türk Lirası banknotlarının arka yüzünde portresi bulunmaktadır.
ESERLERİ:
ROMAN:
- Hayal ve Hakikat (Ahmet Mithat ile 1891)
- Muhâdarât (1891)
- Ref’et (1897)
- Udi (1899, Fransızca’ya çevrildi)
- Enin (1912)
ÇEVİRİ:
- Meram (Roman, 1889)
ANI-İNCELEME-MEKTUP:
- Nisvan-I Islam (Tefrika, 1891)
- Levayih-i Hayat (1897-1898)
- Taaddüt-ü Zevcata Zeyl (1898-1899)
- Namdaran-ı Zenan-ı İslamiyan (1899-1901)
- Ahmet Cevdet Paşa ve Zamanı (1912-1913)
TARİH:
- Kosova Zaferi-Ankara Hezimeti (1912-1913)
FELSEFE:
- Teracim-i Felasife (1899-1900)
