Yazar:
Fatma Aliye Hanım
Tahmini Okuma Süresi:
3 sa. 10 dk.
Sayfa Sayısı:
112
Basım Tarihi:
Kasım 2022
İlk Yayın Tarihi:
1899
Yayınevi:
İş Bankası Kültür Yayınları
ISBN:
9786254292675
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Ciltli
Türler:
Diğer Baskılar
7 diğer baskı · Tümünü Göster
Udi
1.729 okunmaİş Bankası Kültür Yayınları · Kasım 2022 · 112 s.
Udi
162 okunmaİş Bankası Kültür Yayınları · Kasım 2022 · 112 s.
Udi
122 okunmaTurkuvaz Yayınevi · 21 Ekim 2019 · 144 s.
Udî
77 okunmaKesit Yayınları · Eylül 2012 · 155 s.
Udi
53 okunmaKırmızı Kedi · 2022 · 128 s.
Udî
29 okunmaSelis Kitaplar · 28 Kasım 2002 · 126 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Meşrutiyet Dönemi'nde Sanatla Uğraşan Bir Kadının Zorlu HikâyesiEdebiyat
Benim incelemem biraz uzun olacak. Ama okurken hem o dönemi hem de dönemin kitaba yansımalarını anlatacağım. Yani Udi romanını dramaturji yaparak anlatmaya çalışacağım. Dramaturji ile bir eseri ele almak çok uzun bir süreç. Ama burada makale ya da tez yazmadığımız için önemli noktaları ve kitabın alt metninde ne anlatmak istediğini kısa da olsa aktarmış olacağım. Kitapları okurken mutlaka alt metinlerine ve yazarın yaşadığı döneme de bakmamız gerektiğini unutmayın. Çünkü içinde yaşadığımız çağın izleri mutlaka eserlere yansımaktadır.
Udi, müzik aşkının babadan kızına geçtiği, hayatını ut çalarak idame ettiren bir kadının hikâyesini anlattığı için oldukça kıymetli bir kitap. Çünkü o dönemde bırakın kadınların sanatla uğraşmasını, okula gitmesi bile çok zor. Ayrıca kız çocuklarının sanatla uğraşmasına, okumasına, erkeklerden izinsiz kendi başına karar almasına karşı olan bir toplum var. Fakat Bedia bu konuda çok şanslı. Çünkü babası ve abisi tarafından daima büyük bir destek görüyor.
1800’lü yıllarda kadınlar, erkeklerden nasıl destek görebilir?
Fatma Aliye’nin Fatma Aliye Hanım yaşadığı dönem Meşrutiyet Dönemi. Bu dönemde kız çocuklarının okuyabilmesi için eğitim alanında yenilikler yapılıyor. Hatta karma eğitim veren okullar bile açılıyor. Bununla ilgili ayrıntılı bilgiyi MEB’in sitesinde bulabilirsiniz. Tüm bunların yanı sıra kadınlar gazete çıkarıyorlar, kendi haklarını savunmak için yürüyüşler düzenliyorlar. Hatta protesto gösterisi bile yapıyorlar. Ama genellikle çoğu söylem radikal bir değişikliğe işaret etmiyor. Daha çok kadınların mevcut düzende yerini iyileştirmek, kadınların anne olarak kıymetinin bilinmesi, evlilik hayatının sürekliliğinin ve çocukların yetiştirilmesinin önemi; kadının kendisini yetiştirmesinin de gelecek nesillere bilinçli bir şekilde hayatı
Fatma Aliye Hanım yaşadığı dönem Meşrutiyet Dönemi. Bu dönemde kız çocuklarının okuyabilmesi için eğitim alanında yenilikler yapılıyor. Hatta karma eğitim veren okullar bile açılıyor. Bununla ilgili ayrıntılı bilgiyi MEB’in sitesinde bulabilirsiniz. Tüm bunların yanı sıra kadınlar gazete çıkarıyorlar, kendi haklarını savunmak için yürüyüşler düzenliyorlar. Hatta protesto gösterisi bile yapıyorlar. Ama genellikle çoğu söylem radikal bir değişikliğe işaret etmiyor. Daha çok kadınların mevcut düzende yerini iyileştirmek, kadınların anne olarak kıymetinin bilinmesi, evlilik hayatının sürekliliğinin ve çocukların yetiştirilmesinin önemi; kadının kendisini yetiştirmesinin de gelecek nesillere bilinçli bir şekilde hayatı
Fatma Aliye / Udi
Ufaklığından itibaren müzikle iç içe büyüyen Bedia’nın, ailesinin desteğiyle kendini yetiştirmesine ve bu konuda ustalaşmasana tanık olacaksınız. Aynı zamanda aşkın ve ihanetin bir kadının benliğindeki savaşına eşlik edeceksiniz. #Udi , gerçek bir hayat hikayesinden esinlenerek yazıldığı için okurken büyük bir etki bırakıyor.
Yoğun bir aşk ile sınandı, kadınlık haysiyetini korumak adına sevdasını kalbine gömdü. Kendine abisinden yadigar kalan iki kişiyi namuslu bir kazançla geçindirmek için çaba sarfetti. Bedia hayatın acımasız gerçekleriyle yüzleştikten sonra hep bir mücadele içinde yaşadı. Hiçbir zaman başarılarıyla yetinmeyip, öğrenmeye devam etti. Kırılgan yapısına rağmen gösterdiği azim ve duruş, Bedia’ya hayran bıraktı. Yaşadığı dönemler düşünülürse, bir kadın olarak yaşadıkları inanılmazdı.
Fatma Aliye’nin eserlerinde kadın karakterleri ön plana çıkarmasını, eğitimi, evliliği, boşanması, iş hayatı gibi konuları ele almasını bu eserinde de çarpıcı bir şekilde görüyoruz.
Keyifli okumalar…
9/10
2026 47. kitabı
Bir hüzün yankılanır udun tellerinde,
Bedia’nın kalbi kırık, mızrabı ellerinde.
İhanetin soğuk yeli eserken yuvasına,
Sığınır sanatın o dilsiz sevdasına.
Fatma Aliye Hanım, kadının zorluklara rağmen kendi ayaklarının üzerinde durmasını konu almış. Bedia isimli karakterin üzerinden, aldatılmış kadının hayatla mücadelesini anlatırken, okuyucuya ders niteliğinde duygular yansıtmış. Ayrıca kitapta güzel de bir mesaj var. Kadının zor zamanlarında ailesinin en yakın sığınağı olabileceğini, ve kendi sevdiği bir sanat veya uğraşla ilgilenip, ayakları üzerinde durabileceğini çok güzel bir romanla anlatmış.
Bu kitabın kadınlara ders olabilecek bir konusu var ki, Bedia yıkılmak yerine, kendi ayaklarının üzerinde durmayı seçiyor. Uğradığı ihanet karşısında sanata tutunarak kendine bir yol çiziyor.
Özellikle biz hanımların okumasını çok isterim bu kitabı. Kadının hayatla mücadelesini konu alan yazar benden 10 puan aldı bile. Okuduğunuz için teşekkür ederim. Güzel bir cümleyle bitirelim incelemeyi: Bir kadının elleri sadece hüzünlü notalar çalmak için değil, kendi kaderinin bestesini yapmak ve kimseye muhtaç olmadan yaşayabileceği bir dünyayı inşa etmek için vardır.
Kadının; cananı, sevgilisi, erkeği mesleğidir.
Dostlar hoşgeldiniz, Türk Edebiyatından, tarihe damgasını vurmuş roman örneklerini incelemeye devam ediyoruz. En son, yine Ahmet Mithat Efendi’den bir roman okumuştuk ,ve, onun üzerinden, Osmanlı’da “namus” kavramına bir kısa bakış atmıştık.
Şimdi, o Ahmet Mithat Efendi’nin manevi kızım dediği, filozof kızım dediği, hediye olarak biyografisini yazdığı (50 TL gösterip) Fatma Aliye Hanım, ve 2 romanını (Refet, Udi) inceleyeceğiz.
Fatma Aliye Hanım 1862 doğumlu, Ahmet Cevdet Paşa gibi inanılmaz bir adamın kızı. Bu adam Osmanlı’da Adalet, Eğitim, Ticaret, Ziraat.. defalarca, nerede ihtiyaç varsa orada bakanlık yapmış, Tarih-i Cevdet adında, 12 ciltlik Osmanlı Tarihi yazmış, Mecelle gibi İslam Hukukuna dayalı, Türkçe medeni kanun yazmış, ki 1851 maddelik bu kanun, 1926’ya kadar Türkiye’de, 1949’a kadar Suriye’de, 1953’e kadar Irak’ta yürürlükte kalmış. Böyle dahi, böyle mükemmel bir adamın kızı Fatma Aliye.
Ahmet Mithat Efendi onun biyografisini 1893 yılında yazmış, Fatma Aliye hanım 31 yaşında o zamanlar. Bu biyografiden ancak, bebekliği, çocukluğu ve gençliğini görebiliyoruz. Yani henüz 1896’da yazdığı Refet ve 1899’da yazdığı Udi romanları ile hayatının sonraki dönemlerinde yaşadığı olaylar falan yok bu biyografide. Fatma Aliye hanım 73 yaşında vefat ediyor çünkü… Tıpkı.. babası Ahmet Cevdet Paşa gibi… o da 73’ünde vefat etmişti.
Öncelikle, Fatma Aliye, bizim edebiyatımızın ilk kadın yazarıdır. Ahmet Mithat, Avrupa’da bile birkaç kadın yazar ancak varken ülkemizden böyle bir yazarın çıkmış olmasını olağandışı bulduğunu söylüyor. Kitapta ilginç bulduğum diğer noktaları da sizlerle paylaşmak istiyorum.
İlki; Osmanlı sosyetesinin çocuk yetiştirme şekli. Bunlar tıpkı Avrupa elitleri gibi, çocukları doğar doğmaz bir dadı ekibi ve süt anneye verir, iyice büyüyüp 4-5
Fatma Aliye’den okuduğum üçüncü eser ve beni her okuyuşumda kendisine daha da hayran bırakıyor.
Refet’i de çok sevmiştim ve bu eserinin bir kısmında Refet’in sözü geçmesi beni çok mutlu etti.
Bedia çocukluğundan beri musikiye ve enstrümanlara ilgili bir kızdır (Babası da aynı şekilde) ve bu ilgi ve yeteneğini o yaşlardan itibaren babasının da verdiği destekle ilerleterek herkesin imrendiği, hayranlık duyduğu bir Udi olmuştur. Ailesi ve çevresi tarafından çok sevilen ve el üstünde tutulan Bedia için yıllar sonra evlilik vakti gelir. Çünkü babası Nazmi bey hastalanır ve kızının mürüvvetini görmek ister.
Bu harikulade başlayan hikaye, maalesef Bedia’nın evliliği ile tam tersine dönmeye başlar ve severek evlendiği Mail, Bedia’yı dayanılmaz acılara, ihanetlere, kederlere mahküm eder. Beni en çok etkileyen ise Bedia’nın bu ihaneti öğrenme şekliydi Bir kadının kaldıramayacağı ne kadar şey varsa yaşadı kadıncağız.
Bu ihaneti kaldıramayan Bedia kocasını terk ederek abisinin yanına yerleşir.
Yolun sonunda İstanbul’a yerleşen ve çeşitli sebeplerle (ayrıntı spoiler olurdu yazmak istemedim) yeğeni Mihriban ve emektar yardımcıları Rüstemi yanına alan Bedia, tek başına ayakta kalmaya, para kazanmaya mecbur olur. Bunu nasıl yapar dersiniz. Tabi ki uduyla. Küçüklüğünden beri can yoldaşı, sırdaşı, udu, şimdi ona ekmek kapısı olur.
Bir kadının maddi özgürlüğünün ne kadar önemli olduğunu bir kez daha yüzümüze çarpan Fatma Aliye’yi minnetle anıyorum. Böyle yazarlarımız olduğu için ne kadar şanslıyız.
Mutlaka okuyunuz.
Ailede bir baba, bir ağabey, bir dayı veya amca olabilirsiniz; bu konumda biz erkeklere büyük bir görev düşüyor. Bir kız çocuğuna sahip olduğunuzda, o kız çocuğunun kimseye muhtaç olmadan bağımsız bir birey olarak yetişebilmesi için var gücünüzle harekete geçmelisiniz. Yeteneklerini keşfetmeli, bu konuda onun yolunu açmalı ve emek harcamalısınız. Bu konuda her erkeğe büyük bir sorumluluk düşüyor. Anlattığımın ne kadar önemli olduğunu, bugün incelediğim ve Fatma Aliye'nin yazmış olduğu "Udi" adlı romanı okuduğunuzda daha iyi kavrayacaksınız. Roman ilk önce 1899 yılında İkdam gazetesinde tefrika ettirilir, ardından kitap olarak basılır. 1900 yılında ise Fransızcaya çevrilerek Avrupalı okurlarla buluşur. Kadının istihdamına ve kadının bir birey olarak gücüne çok önem veren Fatma Aliye, romanında ana odağına genç bir udi kadın olan Bedia'yı oturtuyor. Musikiye gönül veren ve müziğe aşkla bağlı olan bu kadının sevgisi ile ihanetinin arasında kalışını ve kendi içinde yaşadığı çatışmaları çarpıcı bir şekilde okura aktarıyor. Çocukluğundan bu yana musiki eğitimi alarak büyüyen genç kadın, udiliğiyle yaşamı boyunca ayakta kalmaktadır. Yazarımız, kadınların değişen yaşam ve ekonomik koşullarını ihtimal olarak gösterirken aynı zamanda onlara erkek şiddetinden, baskısından ve istismarından uzak çözümler sunmaya çalışır. Uzak durulması gereken erkekler ve evlilik türleri hakkında bir örnek verir.
Erkek egemen bir toplumun içinde kadınlık onuru hakkında Bedia üzerinden muazzam bir savaş verir. Bedia ve Helula ile toplumdaki iki farklı kadın tipi üzerinden okura felsefi bir tartışma sunar. Bu konuda anlatımı cidden çok etkili bir hal alır. Fatma Aliye, bu romanıyla aslında "Bir kız çocuğu nasıl yetiştirilmeli, nasıl işlenmeli?" sorusunun cevabını veriyor. Kendi önerilerini kurgu
UdîRoman
Merhabalar, bugün Türk edebiyatının ilk kadın yazarı olan Fatma Aliye'nin "Udi" adlı eseri ile geldim. Yazarımızdan daha önce "Refet" ve "Hayattan Sahneler" adlı eserleri okumuş ve çok beğenmiştim. Fatma Aliye'nin;
*17 yaşındayken, Osmanlı Rus Harbi'ndeki Plevne Savunması ile ünlü Gazi Osman Paşa'nın yeğeni Kolağası Faik Bey ile evlendiğini,
*Büyük yazar Ahmet Mithat Efendi tarafından manevi kızı olarak kabul edildiğini,
*Çevirilerinde "Mütercime-i Meram" takma adını kullandığını,
*Hanımlara Mahsus Gazete'de kadın sorunlarına ilişkin makaleler yazdığını,
*Hilal-i Ahmer Cemiyeti'nin ilk kadın üyesi olduğunu biliyor muydunuz?
**************************
Gelelim kitabımıza :) Udi, Fatma Aliye'nin, 1899'da İkdam gazetesinde tefrika edilen ve İkdam Matbaası'nda kitap olarak yayımlanan romanıdır. Eser, 1900'de Gustave Séon tarafından Fransızca'ya çevrilmiş. Bu şekilde Avrupalı okuyucuyla, bir Türk kadın yazarın buluşması sağlanmış. Ne güzel değil mi :) Bu öyle bir eser ki, Reşat Nuri Güntekin yıllar sonra kendisini etkileyen romanlar arasında Udi'yi de sayar. Kitapta, müziğe yetenekli bir genç kız olan Bedia'nın, aldığı müzik eğitimi sayesinde, ilerde kendi ayakları üzerinde durmasının hikayesini okuyoruz. Kadınların kimseye muhtaç olmadan, iyi koşullarda, erkek şiddeti vb olmadan, onurunu koruyarak yaşayabilmesini anlatmaya çalışmış Fatma Aliye. Bazı yerlerde, iki kadın karakteri erdem ve iffet üzerinden konuşturarak felsefik bir bakış açısı da sunuyor bizlere. Bir de tabii kadının yetiştiği ailede ona destek veren bir baba ve erkek kardeşin varlığı var ki, o dönemde çok değerli. Yazarımız burda kız çocuğunun bağımsız bir birey olarak yetişmesinde onlara da sorumluluk düştüğünü hatırlatıyor. Ben yine çok severek ve ilgiyle okudum. Eğer siz de Türk klasiklerini ve Fatma
Udi' de benim için en ön planda olan hâdise Nazmi Bey'in kızı Bedia ile geçirdiği hoş saatler ve hayatına büyük etki yaratacak öğretileri. Toplum olarak bu bilince varmalıyız , kız-erkek ayırt etmeksizin her türlü konuda çocuklarımıza öncü olmalıyız..
Vazgeçişin tüm yok olan duyguları hatırlattığını da görüyoruz Mail'in çırpınışlarıyla. Elinde olan değeri bilmeyip mutluluğu uzakta arayanlar Bedia 'nin gösterdiği duruşu görmeli.. sonrasında yaşadığı pişmanlık ya da pişman olmama duygusunu göz ardı ederek.
Kitabı beğendin mi diye soracak olursanız;
Konusunu, işleyişini, hatta olayların gelişini bile bir türlü sevemedim. Ne karakterlerle bağ kurabildim ne de hikâyenin içinde kendime yer bulabildim. Her şey sanki mesafeli, duygudan uzak ve donuktu.
Fatma Aliye’nin dönemine göre çok cesur bir adım attığını biliyorum, ama edebi açıdan beni tatmin etmedi. Ne kurguda bir canlılık ne de karakterlerde bir derinlik hissedebildim. Okuma kararını size bırakıyorum.
Bedia adlı karakterimiz Ud, keman vs her türlü musikiye ve musiki aletlerine ilgisi olan ve bu alanda çok başarılı biridir. Ailesi tarafından da destek görür. Özellikle babası tarafından. Bir gün Bedia'nın babası hastalanır. Aile artık onun evlendiğini görmek istediğinden Bedia çok istemediği bir evlilik yapmak zorunda kalır ve olaylar gelişir.
Bu kitabı oldukça beğendim ve bir çırpıda okudum. Kesinlikle öneriyorum. Kitapla kalın...
Müzik ruhun gıdası; Bedia Hanım ve Yoldaşı Udun Hikayesi1000Kitap
Türk edebiyatının ilk kadın romancısı olan Fatma Aliye Hanım'ın Udi, 4. romanıdır. Reşat Nuri Güntekin yıllar sonra kendisini etkileyen romanlar arasında Udi'yi de sayar.
Udi, müzik aşkının babadan kızına geçtiği, hayatını ut çalarak idame ettiren bir kadının yani Bedia'nın hikâyesidir. Tüm sermayesi,eğitimi olan güçlü bir kadının hikayesi.. Severek evlendiği eşi Mail tarafından aldatılmasıyla Bedia derin bir acı duyar ve hayat mücadelesi başlar.
•••
''Küllü şeyin siva'l-hıyaneti fi'l-hubbi yehtemilü"
(Aşkta hıyanetten başkası çekilir.)
•••
Müzik ruhun gıdasıdır. Aldatıldı, yarı yolda bırakıldı, sorumluluk yüklenip para kazanıp geçimini sürdürmeye çalıştı ama onu yolda bırakmayan ona dost olan onun acılarının dışarıya yansıyış biçimi oldu, udu.. Bu durumun en güzel özetini, Bedia hanımın sözleri ile bitiriyorum.
"Beni yalnız sen terk etmedin, benden yalnız sen geçmedin, bana hıyanet etmedin! Bir zaman zevk ve sefa kaynağım eğlencem oldun. Şimdi de geçim kaynağım, ekmek teknemsin. Benim yârim sensin!''
Keyifli okumalar diliyorum.
Yazar Hakkında
Fatma Aliye HanımYazar · 14 kitap
1862′de İstanbul’da doğdu 1936′da yine İstanbul’da yaşamını yitirdi.
İlk kadın romancımız, ilk kadın felsefecimiz, edebiyatımızda ilk kez çeviri yapan, kadın haklarından ve kadın-erkek eşitliğinden ilk kez bahseden, hakkında ilk defa monografi yazılan yazar.
Tanzimat döneminin ünlü devlet adamı Ahmed Cevdet Paşa’nın kızı. Babasının konağında özel öğretmenlerden Fransızca, tarih, edebiyat ve felsefe dersleri aldı. Yazmaya Fransızca’dan yaptığı çevirilerle başladı. İlk çevirisi George Ohnet’den Volente. O dönemde edebiyatla uğraşmak kadınlar için hoş karşılanmadığından çevirisi Meram adı ve “Bir Hanım” imzasıyla yayınlandı. Sonraları “Meram Mütercimi” olarak tanındı. Bir çok makalesi “Mütercime-i Meram” adıyla yayınlandı. Nisvân-ı İslâm adlı anı kitabı Fransızca, İngilizce ve Arapça’ya, Udî adlı romanı Fransızca’ya çevrildi. Fatma Aliye Hanım’ın felsefeye merakı gençliğinde başladı. Olayları dikkatle incelemesi, çeşitli ailelerdeki gözlemleri onu felsefeye götürdü. Felsefeye merakı arttıkça daha çok kitap okudu, babası ve arkadaşlarıyla felsefe tartışmalarına girdi. Babasıyla birlikte Aristotales ve Platon ile İbn-i Rüşt ve Gazali’nin felsefelerini karşılaştırdı. 1904′te ilk felsefe tarihini yazdı. Thales’le başlayıp ilk çağ felsefesini anlattığı bu kitabın ikinci bölümünü İslâm Felsefesine ayırdı. Kahramanları kadın olan öyküler ve romanlar yazdı. En önemli eseri sayılan Muhâdarât’ta bir kadının ilk aşkını unutamayacağı tezini çürütmeye çalıştı. Romanlarında zaman zaman toplumsal sorunları ele aldı, felsefeye yer verdi. Udî adlı romanında müziğin felsefe ile ilişkilerine değindi. Bu romanda, babasının etkisiyle müziğe ilgi duyan bir kızın daha sonra hayatını kazanmak amacıyla dersler vermesi anlatılır. Fatma Aliye Hanım, düşünceleri ve yaşam biçimiyle ilk kadın kadın hakları savunucularından. Döneminin toplumsal koşulları gözönüne alındığında düşünceleri ve savunduğu görüşlerin son derece cesur olduğu ortaya çıkar. Kadın-erkek eşitliğine inanan ve savunan Fatma Aliye Hanım, her iki cinsin aynı eğitim olanaklarından yararlanmasını istedi. Çok kadınla evliliğe karşı çıktı. Boşanmada kadınların da söz hakkı olması gerektiğini savundu.
İlk Türk kadın romancı olma özelliği ile Avrupa ve Amerika basınında kendisinden söz edilen Fatma Aliye Hanım'ın “Nisvan-ı İslâm” adlı eseri Fransızca ve Arapça'ya, “Udî” adlı romanı Fransızca'ya çevrilmiştir. Émile Julliard adlı bir Fransız yazarının Doğu ve Batı Kadınları adlı kitabını Fransız gazetelerine yazdığı bir mektupla eleştirmesi Paris'te büyük yankı uyandırmıştı. Eserleri 1893 yılında Şikago'da Dünya Kadın Kütüphanesi Kataloğu'nda sergilenmiştir. Fatma Aliye Hanım'ın II. Meşrutiyet yıllarına kadar yaygın bir ünü olmasına rağmen zamanla unutulmuştur.
Fatma Aliye Hanım, soyadı yasasından sonra Topuz soyadını aldı.
Fatma Aliye 13 Temmuz 1936 tarihinde İstanbul'da vefat etti. Cenazesi Feriköy Mezarlığı'na gömüldü.
Fatma Aliye Hanım, ilk Osmanlı kadın feministlerden Emine Semiye Önasya'nın ablası, tiyatro ve sinema oyuncusu Suna Selen'in anneannesidir.
Adı, Beyoğlu'nda ve Çankaya'da birer sokağa verilmiştir.
2009 yılında tedavüle sürülen 50 Türk Lirası banknotlarının arka yüzünde portresi bulunmaktadır.
ESERLERİ:
ROMAN:
- Hayal ve Hakikat (Ahmet Mithat ile 1891)
- Muhâdarât (1891)
- Ref’et (1897)
- Udi (1899, Fransızca’ya çevrildi)
- Enin (1912)
ÇEVİRİ:
- Meram (Roman, 1889)
ANI-İNCELEME-MEKTUP:
- Nisvan-I Islam (Tefrika, 1891)
- Levayih-i Hayat (1897-1898)
- Taaddüt-ü Zevcata Zeyl (1898-1899)
- Namdaran-ı Zenan-ı İslamiyan (1899-1901)
- Ahmet Cevdet Paşa ve Zamanı (1912-1913)
TARİH:
- Kosova Zaferi-Ankara Hezimeti (1912-1913)
FELSEFE:
- Teracim-i Felasife (1899-1900)
