Yazar:
Daryush Shayegan
Çevirmen:
Haldun Bayrı
Tahmini Okuma Süresi:
5 sa. 54 dk.
Sayfa Sayısı:
208
Basım Tarihi:
Mayıs 2017
İlk Yayın Tarihi:
1989
Yayınevi:
Metis Yayıncılık
Orijinal Adı:
Le Regard Mutile
ISBN:
9789753423564
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Puan vermedi·208 syf.··
Beğendi
·2023 29. kitabı
·5 günde okudu
·Okunma: 14 Eylül 2023 00:10
Yazarımız Yaralı Bilinç adlı eserinde özelde İran kültürünü genel çerçevede ise İslam dinin hakim olduğu coğrafyalarda ve kısmen de olsa modern Avrupa kültürünü tam olarak içselleştirememiş tarihsel olarak geride kalan toplumları, ontolojik, epistemolojik ve estetik alanlarda incelemiş ve karşılaştırmaya tabi tutmuştur. Modern Batı kültürü karşısında ismi geçen toplumların yaşam ve söylemleri üzerinden nasıl bir zihin karmaşası , çatlaması içinde olduklarını ve özellikle epistemolojik anlamda Batı kültürünün orta çağdan beri geçirmiş olduğu aşamaları, değişimleri değerlendirmiş ve Doğu medeniyetlerinin kendi tabiriyle "tatilde oldukları" 'ndan dolayı geçiremedikleri bu aşamaların, medeni bakış ve yaşamın, alt yapısı olmayan toplumlarla karşılaştığında bakışlarını sakatladığını ve yaralı bir bilinçle yaşamaya maruz bıraktığını anlatmaktadır.
Doğu toplumlarını farklı bir sosyolojik zamana, galileo öncesi zanana gönderen yazarımız, Batı kültürüne olan hayranlığını hemen her sayfada kanıtlamada oldukça etkili olan entellektüel derinliğini nedense postkolonyal teori içerisinde konumlanabilecek hiçbir fikir veya görüşünde kullanmaması ise düşündürücüdür. Tabi ki yazarın Batı Kültürünün kapsayıcılığını hatta kaçınılamayacığını anlatırken haklı olduğu alanları vardır.Özellikle de Doğu medineylerinde ortaya çıkan zihinsel çatlamanın sakat bakışın, acele etmekle yapılan yamamaların yansımalarını gördüğümüz günümüzde.
Ancak bu değerlendirmelerin eşliğinde sekülerleşmenin önünde engel olan bütün alanlar sorgulanacaksa Avrupamerkci bakışın da bu sakatlayıcı yönünün Fanon un "deyimiyle parçalara ayıran ve sabitleyen" bu bakışının da sorgulanması gerektiğini düşünmekteyim.
Geleneksel toplumlarda kültürel şizofreni1000Kitap
Shayegan, kitabında Batı'nın modernleşme sürecini ve bu sürecin Doğu toplumları üzerindeki etkilerini ele alır. Batı'nın tarihsel deneyimlerinin, özellikle Aydınlanma dönemi ve sonrasının, Doğu toplumları tarafından yaşanmamış olduğunu vurgular. Bu eksiklik, Doğu toplumlarının Batı ile ilişkilerinde derin çelişkiler ve uyumsuzluklar doğurur. Shayegan, bu durumu "kültürel şizofreni" olarak tanımlar; yani, geleneksel inanç ve değerlerle modern dünyanın etkilerinin çatışması sonucu ortaya çıkan zihinsel ve kültürel bunalım. Kitabın dili soyut ve felsefi bir nitelik taşır; uzun cümlelerle derinlemesine analizler sunar. Bu nedenle, kitap, Batı düşünce tarihi ve felsefesi hakkında belirli bir altyapıya sahip okurlar için daha erişilebilir olabilir. Ancak, konuların derinliği ve yazarın eleştirel bakış açısı, okuyucuyu düşünmeye ve sorgulamaya teşvik eder.
Yaralı Bilinç, Batı ve Doğu arasındaki kültürel etkileşimleri ve bu etkileşimlerin birey ve toplum üzerindeki etkilerini anlamak isteyenler için önemli bir kaynaktır. Shayegan, geleneksel değerlerle modern dünyanın etkilerinin çatışmasını derinlemesine analiz ederek, okuyucuya kültürel dönüşümün karmaşıklığını ve zorluklarını gösterir. Kitap, özellikle kültürel antropoloji, felsefe ve sosyoloji alanlarına ilgi duyan okuyucu kitlesi için değerli bir başvuru kaynağıdır. 
Yaralı Bilinç
Yaralı Bilinç
Kitabın Yorumu
İran asıllı felsefeci Daryush Shayegan’ın “Yaralı Bilinç” adlı kitabı; geleneksel (doğu) toplumların, moderniteye (batıya) yaklaşımlarındaki çarpıklıkların, felsefi ve teorik düzlemde ele alındığı bir denemedir.
1935 doğumlu olan ve bu yılın (2018) Mart ayında İran’da vefat eden yazar, Tahran üniversitesinde Hint dili ve felsefe dersleri verirken, 1979 İran Devrimi üzerine ülkesinden ayrılarak Paris’e yerleşmiş, 1991’de yine İran’a dönmüş ve Doğu-Batı medeniyetleri üzerine çalışmalarına ülkesinde devam etmiştir. Yazarın; kitaplarından ikisi “Yaralı Bilinç” ve “Melez Bilinç” isimleriyle Türkçeye çevrilmiştir.
“Yaralı Bilinç”; ağır bir dile, soyut ve felsefi anlatım tarzına sahip, zor bir metindir. Uzun cümlelerle fakat etkileyici olarak anlatılan konular, okurdan batı düşünce tarihi ve felsefe alanlarında belirli bir alt yapı da istiyor.
Yazar, kitabında;
- En bariz özelliği eleştirel düşünme tarzı olan Batı medeniyetinin, modernliğin tek adresi olduğu,
- Modernliğe ayak uyduramayan (İslam medeniyeti, İran, Hint, Çin veya batı dışı herhangi bir medeniyet) medeniyetlerin, batının yaşadığı tarihi süreci (aydınlanma çağını) yaşamadığını, bu nedenle; geri kalan medeniyetlerin batıyla ilişkilerinde her düzlemde (yaşam tarzı, teknoloji, eğitim, fikir, sanat, bilim vb.) kaçınılmaz olarak binlerce çarpıklık görüldüğü,
- 200 yıllık batılılaşma gayretlerinin batının sadece teknolojisini veya gelişmiş imkânlarını hedeflemesi nedeniyle yüzeysel olduğu,
- Modern olabilmek için; batının eleştirel aklı önceleyen mantığının, felsefesinin, fikirlerinin kabulü gerektiği,
- Bütün bunlar için de; geleneksel inanç, fikir ve eylemlere yönelik radikal eleştirinin şart olduğu, tezlerini savunmaktadır.
"Tüm derinliğiyle karşımda yayılan yeni nesneler ve beni hazırlıksız yakalayan yeni fikirler bana yabancı. Bunları tanımak için zihnimde ne elverişli sözcükler ne de uygun tasvirler var. Bilgi alanımda apansız ortaya çıkıveriyorlar ve ele geçirilmez tarafları var!
bunlardan yararlandığım, bunlara hükmettiğim kadar maruz kaldığım
da doğru, fakat hafızamın akışında bir yerlerde asılı kalıyorlar. Oluşumların tarihini çizemiyorum, doğrularınada tanık olmadım. Ne olumlarından önce ard arda gelen bunalımları yaşadım ne de onlara varolma olanağı veren üretim biçimlerini... Sıyırıp atamadığım zorlamaları başıma musallat eden, alışkanlıklarımı altüt eden ve bir türlü
açıklığa kavuşturamadığım akıl almaz şeyler bunlar. Bununla birlikte
onlardaki bir taraf beni cezbediyor, çekiyor ve tüm çabamı harcamama
rağmen onlardan yardım almaktan alakoyamıyorum kendimi. Bütün zihinsel kategorilerini yaşadığım dünyada, şimdi açığa çıkmakta olan
şeylerin üstünü örtebilecek tarzda biçimlenmiş olması, düşüncemin
başka bir şekilde işlemesinden, beni çevreleyen şeylerin mantığına ters
giden varoluş alanları keşfetmesinden. Benim düşüncem, kavradığı
şeydeki somut gerçekliğin üstünü örterken, bir yerlerdeki üstgerçekliği'ni açığa vurur. Üzerini örttüğü şey, beni doğrudan etkileyendir açığa
vurduğuysa aksine, artık varolmayan şeydir; zira o şeye mal edilen
bu üstgerçeklik artık dünyamda yoktur, değişimlerin önüne geçilmez akışında sürüklenip gitmiştir. "
Geleneksel toplumlarda kültürel şizofreni
"Geleneksel toplumlarda kültürel şizofreni"
Kitabın isminin hemen altında göreceğiniz bu açıklama aslında kitap ile ilgili en güzel açıklamadır. Terminoloji biraz ağır gelebilir, ama sakın vazgeçmeyin. Bu kitaptaki her kelimeyi öğrenmeye ve bu şekilde anlatılanı anlamaya çalışın. Bu kitap, ortadoğudaki toplumları ve islami geleneği takip eden toplumları bilhassa ilgilendiren sorunları konu edinmiştir.
Shayegan, 2 karşıt paradigmanın birbiriyle çatışmasını ele alır. Bilim Çağı ile gelişmiş olan modern toplumlar ve bilim çağına ayak uyduramayan geleneksel toplumlar. Batı toplumları aydınlanma çağını geçirmiş ve bugüne gelene kadar onca sıkıntı ve onca mikro aydınlanma ile çalkalanmışlardır. Bugün modern zihniyet tarafından kullanılan veya üretilmiş olan şeyler (bilim, demokrasi vs.), kökü derinlere dayanan hakim paradigmanın ürünleri oldukları için, modern toplumlar tarafından doğru şekilde kullanılırlar. Ancak Batının sunmuş olduklarının, geleneksel toplumlarda kullanımı kusurlu olur, çünkü bu paradigmanın geçmişini kaçırmışlardır. Shayegan kitabında bu durumu şöyle açıklar: "Tüm derinliğiyle karşımda yayılan yeni nesneler ve beni hazırlıksız yakalayan yeni fikirler bana yabancı. Bunları tanımak için zihnimde ne elverişli sözcükler ne de uygun tasvirler var. Bilgi alanımda apansız ortaya çıkıveriyorlar ve ele geçirilmez tarafları var. Bunları gördüğüm, bunlardan yararlandığım, bunlara hükmettiğim kadar maruz kaldığım da doğru, fakat hafızamın akışında bir yerlerde asılı kalıyorlar. Oluşumlarının tarihini çizemiyorum, doğuşlarına da tanık olmadım. Ne ortaya çıkışlarından önce art arda gelen bunalımları yaşadım, ne de onlara varolma olanağı veren üretim biçimlerini..."
Çözüm üretebilmek, sorunu anlayabilmekle başlar. Bu sebeple geleneksel toplumların sorunlarını
Puan vermedi·208 syf.·
2022 19. kitabı
Daryush Shayegan Tarih sayfalarında geriye doğru gittiğimizde Doğu’ya farklı bir önem addedildiğini görürüz. Devlet yönetimleri ikiye ayrıldığında Doğu’nun yönetimini hükümdarın alması ve Batı’ya bir vekil ataması; matematik, tıp ve astrolojide Doğu medeniyetlerinin ilerde olması vb. örnekler vardır. Ancak Doğu medeniyetleri bir müddet sonra ellerindeki bu imkanı yeteri kadar kullanamamışlar ve sonunda Batı medeniyetleri karşısında geri planda kalmışlardır.
Daha önce Montesquieu’dan Kanunların Ruhu Üzerine ve Dagmar Herzog’dan Avrupa’da Cinsellik kitabını okurken onların yüzyıllar önce geçtikleri yolları yeni yürüyormuşuz gibi gelmişti. Şimdi bu kitabı okuyunca düşüncemde haklılık payımın olduğunu görmüş oldum.
İran asıllı bir filozof olan Daryush Shayegan kitabında, Doğu’nun modernizmden neden uzak kaldığını İran İslamı ve Batı medeniyetlerinin geçirdikleri sosyal ve siyasal gelişmeler üzerinden örneklerle açıklamıştır.
Shayegan’ a göre, Batı medeniyetleri geçirdikleri bilimsel, sosyal ve siyasal süreçler dolayısıyla zaman içerisinde gelişip değişirken Doğu’ da durum daha farklı olmuştur. Doğu bu gelişim süreçlerinin dışında kalarak modernizmi bünyesinde temellendirememesinin yanında Batı’ daki hareketlerin Hristiyan yapıda olması ve İslam’ın yönetici doğası gereği modernizmden uzak kalmıştır. Shayegan modernizmin benimsenememesinin nedeni olarak İran İslamı üzerinde dursa da Doğu entelektüellerinin de modernleşme sürecinde eksikliklerinin olduğu üzerinde durur.
Son olarak kitaptan genel olarak çıkarılacak sonuçlar olmasına karşın İran İslamı ve siyasi yaşamına dair ön bilgi sahibi olunmasının okumayı kolaylaştıracağı düşüncesindeyim.
Hepinize keyifli okumalar!
Yaralı Bilinç
Puan vermedi
Yaralı Bilinç tarihte geride kalmış ve değişimler şenliğine katılmamış uygarlıklardaki zihin çarpıklıkları üzerine bir denemedir. Varlığını İrani-İslami dünyadaki kişisel deneyime borçlu olmasına rağmen, bu kitabın menzilinin yalnız o dünyayla sınırlı olmadığını ve bir bakıma, zihinsel yapıları hala Geleneğe bağlı olan ve modernliği sindirmekte güçlük çeken uygarlıkların çoğunu ilgilendirdiğini düşünüyorum.
Yaralı Bilinç1000Kitap
Bu kitabı, hayatın farkındalığını kavramış, derin bilgi birikimiyle bizi her derste şaşırtan ve ufkumuzu açmaya çalışan kıymetli hocamızın önerisiyle okumaya başladım :)
Daryush Shayegan’ın dili biraz ağır, yani benim gibi felsefi kitaplara alışık olmayanlar için anlaşılması zor olabilir. Anladığım kadarıyla yaralı bilinç denen şey, ne modernleşebilen ne de geleneksel kalabilen bir toplumun yaşadığı bilinç yaralanmasıdır.
Kişisel olarak yaklaştığımda, geleneksel mirasım benim için temel bir mihenk taşı gibi; onun var olması bana gurur veriyor. Fakat modernizme baktığımda da gelişmek, ilerlemek ve var olan imkanları en iyi şekilde kullanmak istiyorum. İstiyorum ama modern dünyada bu bana huzur vermiyor. Kitabı okurken sıkça düşünüp, karamsar bir bakış açısıyla okumaya devam ettim. Shayegan’ın da dediği gibi: "Aşırı kolaycı açıklamaların kısır döngüsünden yakamı kurtarmam gerekmektedir. Bir yerlerde bir şeyler değişmek zorundaysa, bu değişim, kafaların içinde, temeller düzeyinde, hatta en derin ve en mutsuz bilinç düzeyinde olmalıdır. Altyapılardaki biçim değişiklikleriyle kafalar değiştirilemez, bizzat kafaların alt üst edilmesi gerekir."
'Yaralı Bilinç 'birçok kavramı, olayı ele alarak durumu en güzel şekilde betimliyor.
Hep Shayegan’ın eleştirilerini okudum; şimdi biraz da ben eleştiride bulunayım^_^
Kitapta, Doğu’nun modern bilimi içselleştiremediğini savunurken, Doğu’nun kendi filozoflarına pek değinmemiş. Yani anladığım kadarıyla, yazar Doğu’nun filozof bakımından bir eksikliğe sahip olduğunu düşünüyor. Ama eksiklikten ziyade asıl olay bence mirasımızın unutulmuş olmasıdır...
Yaralı Bilinç adlı kitap, tarih ilerleyişinde geride kalan ve değişimler şenliğine katılamayan uygarlıklardaki zihin çarpıklıkları hakkında yapılmış bir denemedir. Yazarı, İran asıllıdır ve İran’ı temel alarak Doğu ülkelerindeki Batılılaşma konusu üzerinde durur. Varlığı İrani-İslami dünyadaki kişisel deneyime dayalı olsa da bu kitabın menzili yalnız o dünyayla sınırlı değildir. Zihinsel yapıları hala geleneğe bağlı olan ve modernliği sindirmekte güçlük çeken uygarlıkların çoğunu ilgilendiren bir incelemedir. Kitap, dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümü Çatlama başlığı altında var olan dört diğer alt başlıkla beraber Doğu kültürlerinin, Batı kültür ve anlayışı ile rast gelişinin başlangıcı ve bu durumun toplum üzerindeki psikolojik olguların üzerinde durulmaktadır.İran temelli anlatılan bu toplumsal sıkıntılar, aslında bizzat yaşamış olduğumuz toplumda da kendisini göstermektedir. Kısa sürede gelişen teknoloji, batıdan esinlenilen kültür ve yaşayış tarzları mensubu olduğumuz halkı da tıpkı bahsedilen şekilde yaralamıştır. Arada kalmışlıklar, uyum sağlayamamışlıklar ya da yeniliklerin yanlış, çarpık ve amacı dışında kullanımı gibi durumlar görülmektedir. Yanlış batılılaşma kavramı özellikle edebiyatımız için de üzerinde durulan bir konu olmuştur. Bu konu üzerine çokça eserler verilmiş, eleştiriler ve yönlendirmeler yapılmışsa da sonuçlarından kaçmak mümkün olmamıştır. Birçok toplum gibi bizim toplumumuzun bilinci de derinden yaralanmıştır.
Yaralı Bilinç1000k
Moder dünyada yaşayan Müslüman toplumların zihni, geleneksel dini dünya görüşü ile modern düşünce sistemi arasında kalmıştır. Bu iki farklı düşünce biçimi arasında yaşamak, "sıkışmış bilinç" durumunu ortaya çıkarır. İnsan, modern kavramlarla düşünmesine rağmen geleneksel anlam dünyasını terk etmek istemez; bu da sürekli bir iç gerilim ve zihinsel parçalanma üretir.
Yazar ne modernliği ne de geleneği eleştirir; onun eleştirdiği şey tutarsızlıktır. Modern bilimsel kavramlarla konuşulurken düşüncenin hâlâ eski kalıplarla kurulması, bütünlüklü bir bilinç oluşmasını engeller.
Bu zihinsel parçalanma, toplumsal düzeyde de "çarpıklıklar" üretir. Yazar, "Çarpıklıkların Toplumsal Zemini" başlığı altında entelektüeller, ideologlar, teknokratlar ve Tanrı stratejisi uzmanları üzerinden toplumu yönlendiren aktörleri analiz eder. Bu grupların hiçbiri sağlıklı ve bütüncül bir düşünce üretememekte, aksine mevcut çarpıklıkları yeniden üretmektedir. En sert eleştirisi ise dini meşruiyet üzerinden otorite kuran ve düşünceyi baskılayan Tanrı stratejisi uzmanlarına yöneltilmiştir.
Kitap, düşünce olarak bana biraz ağır geldi. Noktaya kadar okuyup başa döndüğüm kitaplardan biri oldu. Yinede anlayarak bitirdim :)
Keyifli okumalar....
Yazar Hakkında
Daryush ShayeganYazar · 4 kitap
Tahran Üniversitesinde, karşılaştırmalı felsefe ve Hint çalışmaları alanında profesör olarak çalışmıştır. İran Medeniyet Çalışmaları’nın başkanlığını yapmıştır. Yapıtları arasında, Yaralı Bilinç, Geleneksel Toplumlarda Kültürel Şizofreni (Metis, 1997) Kültürel Şizofreni: İslam Batıya Karşı (1997) ve Rose İssa ve Rujin Pakbaz ile beraber hazırladıkları Modern İran Sanatı (2001) gibi çalışmalar bulunmaktadır.
