Oruç ayı çıkarken, sahip olduğunuz dünyayla, oruç ayına girerken bu işleme uğrattığınız dünya arasında ne büyük fark var. Daha doğrusu bu iki dünya, bu iki dünya kavrayışı ve tasarımı arasında ne kadar büyük fark olursa, sizin orucunuz o kadar verimlenmiş bir oruçtur.
Yahudiler, insan biçimci tasvir garabetiyle Tanrı'ya insanî zaaflar atfetmişlerdi. Hristiyanlar ise, Yahudilerin zıddına, peygamberi tanrılaştırmışlardı. Müşriklerin tanrı anlayışı bu ikisinin bir nevi karışımıydı. Müşrikler nefislerinin sâikiyle bir tarafta tanrıyı putlaştırıp insan konumuna itelemişken, diğer tarafta insanı putlaştırıp tanrı konumuna yüceltmişlerdi.
insanda oruca şöyle ve böyle bir fark ilave eder; böylece, yaşını başını almış bir müslümanda, geçmiş her yılın ramazanı, birbirine karıştırılmıyacak şekilde farklıdır. Her ramazanın ayrı bir rengi, ayrı bir kokusu, ayrı bir biçimi vardır. Herbiri kökte ve temelde aynı olsa da, her yılın ramazanı, mevsimlerin boyasına batıp çıka, hafızada ayrı bir fenomen değeriyle yaşar.
