Harun Gülle
@felsefeokuru
Şu anda okuduğu kitaplar
Modern Estetik ve Anlam:Felsefe-Düşünce
Şu sıralar İspanyol edebiyatına merak saldım, Gasset, uzun zamandır okuma listemde olan ancak bir türlü sıra veremediğim filozoftu.
Bu eseri, Gasset’in 1925 yılında yayımlanan ve 20. yüzyılın başlarında ortaya çıkan avangart (yenilikçi) sanat akımlarını ve modern edebiyatın girdiği yapısal krizi anlamak için yazılmış en keskin, en analitik ve belki de en kışkırtıcı metinlerden birisi olmuş. Kitap, temelde iki büyük makaleden oluşuyor ve hem plastik sanatların hem de edebiyatın geçirdiği radikal dönüşümü felsefi bir neşterle yarmaya çalışmış yazar.
Şimdi, geçelim kitabımızın içeriğine.
Kitabın ilk bölümü olan sanatın insansızlaştırılması, 19. yüzyılın gerçekçi ve romantik sanat anlayışının 20. yüzyılda neden çöktüğünü ve yerini neden kübizm, dışavurumculuk veya sürrealizm gibi akımlara bıraktığını anlatıyor.
Peki nedir bu kavramın içeriği?
Gasset, insansızlaştırma kelimesini ahlaki bir çöküş veya bir hakaret olarak kullanmaz; bunu estetik bir teşhis olarak sunar. 19. yüzyıl sanatı (örneğin romantizm) izleyicinin duygularına, gözyaşlarına, melodramatik zaaflarına ve gündelik hayatına hitap ediyordu. İzleyici bir tabloya bakarken veya bir tiyatro izlerken eserin içindeki insanlık halleriyle empati kuruyor, sanat eserini gerçekliğin bir aynası gibi görüyordu.
Gasset’e göre modern sanat, bu insani, fazla insani duygusallığı eserin içinden söküp atmıştı. Sanatçı artık gerçeği kopyalamak veya izleyiciyi ağlatmak istemiyordu öyle değil mi? Biçimi, rengi, kelimeleri ve perspektifi çarpıtıyordu. Sanat, gerçek hayatın bir yansıması olmaktan çıkıp, kendi kuralları olan bağımsız, kapalı ve yapay bir evrene dönüşmüştü.
Ayrıca Gasset'in en kışkırtıcı tezlerinden biri de şuydu ondan da bahsedeyim: Yeni sanat (modern sanat) doğası gereği popüler olamaz, hatta anti-popülerdir. Modern
Sanatın İnsansızlaştırılması ve Roman Üstüne DüşüncelerJosé Ortega y Gasset · Yapı Kredi Yayınları · 201799 okunma
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Sessiz Bir İsyan Olarak İntihar:
Karl Marx’ın 1846 yılında yayımlanan İntihar Üzerine adlı metni, bence onun devasa ekonomi-politik eserlerinin gölgesinde kalmış, hacimce küçük ancak içerdiği varoluşsal ve sosyolojik dehşet bakımından olağanüstü sarsıcı bir çalışmadır. Kitap, Marx'ın bütünüyle kendi sıfırdan yazdığı bir tez değil; eski bir Fransız polis arşivcisi olan Jacques Peuchet’nin anılarından özenle seçtiği, çevirdiği ve kendi felsefi-politik süzgecinden geçirerek yeniden kurguladığı intihar vakalarının çözümlemesi niteliğinde.
Kitabın en şiddetli hedefi, dönemin yüceltilen kutsal burjuva ailesidir. Marx, polis arşivlerinden çıkardığı trajik hikayelerle, ailenin aslında sevgi dolu bir sığınak değil; mülkiyet ilişkilerinin ve psikolojik şiddetin en acımasızca uygulandığı bir hapishane olduğunu kanıtlamaya çalışmış. Babanın çocukları, kocanın karısı üzerindeki mutlak iktidarı, aileyi devletin mikro bir diktatörlüğüne dönüştürüyor. İntihar edenler, çoğu zaman yoksulluktan değil, bu saygın duvarlar ardındaki tiranlıktan, riyakarlıktan ve boğucu ahlaki baskıdan kaçmak için ölümü seçenlerden oluşuyor, tıpkı günümüzdeki gibi.
Kitapta yer alan vakaların ezici çoğunluğu kadınlara ait. Marx, kadınların intiharını, ataerkil mülkiyet düzeninin en ağır bedeli olarak resmetmiş. Ailesinin namus baskısından korkarak kendini sulara bırakan hamile genç kız, kocasının sadistik kıskançlıklarından ve şiddetinden kurtulmak için canına kıyan eş... Marx bu kadınların ölümlerini basit birer bunalım vakası olarak görmüyor, aksine bu ölümler, kadını bir eşya, bir mülk, bir namus nesnesi olarak gören burjuva ahlakının işlediği yapısal cinayetlerdir. Kadınlar, yaşarken sahip olamadıkları özgürlüğü ve kendi bedenleri üzerindeki tek söz hakkını, ironik ve trajik bir biçimde ancak kendi ölümlerine karar vererek
Buradan yeryüzünün güçlülerine çağrıda bulunuyorum, yaptıkları, hâlâ da yapmakta oldukları korkunç şeyin tam bilincine varsınlar diye: İnsan ortamlarında Hukuk'u yok ettiler.
