Abdülbaki Gölpınarlı'nın görüşüne göre Mesnevi'nin ilk cildi, 1258 (milâdî) yılında yazılmış, ikinci ciltin yazılması altı yıllık bir aradan sonra gerçekleşmiş. Farklı rivayetler doğrultusunda tamamının 8-10 yıllık bir zamanda yazıldığı kabul edilen Mesnevi'nin üçüncü cildinin 1265 (milâdî) yılı veya sonrasında tamamlandığını söylemek mümkün.
Her fırsatta önemli bir düşünür olduğu telaffuz edilen Mevlânâ'nın ve dolayısıyla Mesnevî'nin, günümüzde bizzat yaşadığı ve eser verdiği topraklarda yeteri kadar tanındığı ve anlaşıldığını söylemek çok zor. Gücün erdemden, nobranlığın nezaketten, kurnazlığın ve düzenbazlığın dürüstlükten daha çok rağbet gördüğü bir iklimde belki de buna çok şaşırmamak lâzım.
Mesnevi'nin 3. cildinin önsözünün başlarında şöyle bir ifade geçmekte: "Çölde susayıp su arayan, denizlerin varlığını bilmekle beraber, suyu aramaktan geri kalmaz." (sayfa 5) Tıpkı Bayezid-i Bistâmi'nin "Her arayan bulamaz lâkin bulanlar arayanlardır" dediği gibi.
Mesnevî'nin değeri ve önemi, çevirmen notunda şöyle belirtilmiş: "Herkes istidâdı nispetinde ondan (Mesnevî'den) bir şey anlar, dolayısıyla istifâde eder. Kimi hikâyelerini dinler zevk alır, kimi kıssanın hissesinden feyz alır, yâni hikâyelerin ötesinde bulunan hakîkatlerin sırrına erer." (sf. 226)
Eserin üçüncü cildi de öncekiler gibi, dopdolu ve çok değerli bir içeriğe sahip. Namaz ibadetinin nasıl bir ruh haliyle ifa edilmesi gerektiğini anlatan ve kul ile yaratıcı arasındaki temsilî bir konuşmanın yer aldığı 196 ve 197'nci sayfalar çok çarpıcı.
Eserde yer alan diğer önemli konular ve bunlara ait alıntılara ait linkler aşağıda görülmekte.
KONUALINTI LİNKİSAYFA NO
Allah’ın büyüklüğünü idrak ve konuşmada ölçü #266983775 9
Dünya fânidir #266983875 9
Açgözlülük ve kin #266985191 13
Açgözlülük #266986005 14
Sözün kokusu #266986385 17
Semâ #266991147 20
Ölüm, hep bir şeyleri yarım bırakır #266992320 23
Dua kazanma ve günah yükünden kurtulma #266999764 25
Allah’a yaklaştıran dert, hayırlıdır #267000926 27
Dünyaya aldanmamak #267002449 29
Sözün gücü #267003933 37
Gafile ve vefasıza sesleniş #267010701 44
Takdir-i ilâhi #267012336 52
Akrabadan gelen kötülük #267432256 61
Doğruluk #267432972 66
Gaflet ve gafil ibadet #267434267 71
Arayan elbette aradığını bulur #267625457 81
İnsan kendini ucuza sattı #267625832 83
Hak yolcusuna nasihat-1 #267627262 86
Hikmetteki gizlilik #267627446 89
İnsanın göremedikleri #267627911 94
Dünya ve ahiret #267628322 98
Yaradanda fâni olmak #267629427 100
Hayır-şer, kaza-kader #267873533 113
Hâl insanı olmak #267874737 118
Zulüm ve kötülük insanı #267877023 136
Bile bile tuzağa düşmek #267884573 152
Duygu aklın, akıl da ruhun esiridir #268070957 163
Kâmil insanın sözü #268073168 171
Dünya ve ahiret; kime haram, kime helâl #268074783 179
Yalan, bulandırır #269958111 181
Gönüldeki uyanıklık #269958775 187
Ermişin hırsı #269959186 188
Anlaşılmamak #269959778 191
Duanın methodu #269960237 192
İhtiyat ve akıllılık #269961447 197
Neden Şahlığa meyledersin #269966005 200
Gerçek bir insan olmak #269966795 203
Dünya hayatı rüyadan ibarettir #269976455 216
Mesnevî’den herkes nasibince yararlanır #269977386 226
Davulsuz davulcu #269978294 228
Bu kubbede hoş bir sadâ bırakmadılar #269979614 229
Peygamberler #269979762 230
Allah'ın sevgisini kaybetmekten korkmalı #269979961 231
Kula kulluk edenler #269981225 246
Ümit ve ihtimal #269982355 255
Sebeplere takılmak #269984521 262
Îsâ'yı konuşturan Hz. Meryem'in derdiydi #269984885 264
Dert neredeyse devâ oraya gider… #269985404 265
Kaybedilen şey, belâdan kurtulmaya sebeptir #269989173 269
Ektiğini biçecek insan… #269993814 282
Uyku-ölüm, dünya-âhiret #269995706 290
Yarasa ruhlu insanlar #269997339 297
Dünyaya fazla gönül verme, üzülürsün… #269999366 313
Zan, şüphe, bilgi, inanç #270042522 339
Yol, zahmet, gurbet, lezzet #270043063 342
Hak yolcusuna nasihat-2 #270043635 346
Gölge bu; bazen uzar bazen kısalır #270044356 349
Molla Kasım’lar hâlâ aramızda #270045223 350
Gurbetteki ruhlar #270060157 364
Sevginin en yüksek derecesi #270067777 374
En sevilen iş, ölümü göze göstermeyen iştir #270068163 375
Ölüm, bir evden bir eve göçüştür #270068416 375
Ektiğini biçer insan #270069539 385