Byung-Chul HanFelsefe
Big Deal: Büyük İş
Big Data bugün karşımıza sadece Big Brother olarak değil aynı zamanda Big Deal (Büyük İş) olarak da çıkıyor. Big Data öncelikle büyük bir ticarettir. Kişisel veriler eksiksiz bir şekilde ticarileştirilir ve paraya çevrilir. Günümüzde kendilerine ekonomik olarak sömürülebilecek veri paketleri olarak davranılan insanların ticareti yapılır. Böylelikle insanlar bizzat meta haline gelir. Big Brother ve Big Deal ittifak kurar. Gözetleme devleti ve pazar bir hale gelir. Veri şirketi Acxiom üç yüz milyon ABD vatandaşının, yani neredeyse nüfusun tamamının kişisel verileriyle ticaret yapmaktadır. ABD vatandaşları hakkındaki bilgisi FBI'ınkinden daha fazladır. Acxiom insanları 70 kategoriye ayırır. Kataloglarında insanlar meta gibi sunulur. Burada her ihtiyaca göre satılık bir şey mevcuttur. Düşük ekonomik değere sahip insanlar waste, yani "çöp" olarak tanımlanır. Pazar değeri yüksek tüketicilerse shooting star (yükselen yıldız) grubunda yer alır. 36-45 yaş grubundaki bu "hedef kitle" dinamik, sabahları koşmak için erken kalkan, evli ama çocuksuz, gezmeyi seven ve Seinfeld dizisini seyreden insanlardan oluşur.
Big Data yeni bir dijital sınıflı toplumun oluşmasına yol açar. "Çöp" kategorisindeki insanlar en alt sınıfı oluşturur. Derecesi kötü olan insanların kredi talebi reddedilir. Böylece panoptikonun yanında bir de "Bannoptikon" ortaya çıkmıştır. Panoptikon, sistemin içindekileri gözetler. Bannoptikonsa sisteme yabancı ya da düşman gördüklerini istenmeyen kişiler olarak saptayarak bunları dışarıda bırakan bir aygıttır. Klasik Panoptikon disipline etmeye yarar. Bannoptikon ise sistemin güvenliğini ve verimliliğini sağlar.
Dijital Bannoptikon ekonomik olarak değersiz insanları çöp olarak sınıflar. Çöp kendisinden kurtulunması gereken bir şeydir: "Bunlar
Bir şeyi bilmenin tek yolunun onu yaşamak olduğuna, en hakiki bilginin kişisel olduğuna inanırım
Sayfa 55 - YKY yayınları 2026
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Ne de olsa zaman azalıyor. Belki de şimdilik hikayelerini bir yana bırakıp hayatının anımsadığın ilk gününden bugüne kadar bu bedenin içinde yaşamanın nasıl bir duygu olduğunu incelemeye çalışsan iyi olur. Bir duyusal veriler katalogu. Soluk almanın fenomenolojisi denilebilecek bir çalışma.
Sayfa 9 - Can Yayınları
Kamusal alanda birbirini gözlemleyen ağ-öznelerin (Netz-Subjekte) tekilleşmesine paralel olarak, “onların arkasından” işleyen başka bir tekilleştirme türü daha vardır; bu tamamen makineseldir ve öznenin dijital bilgisayar ağı tarafından gözlemlenmesinin sonucudur. Böylece bu ağ, özneleri özgünlükleri içinde kavramaya çalışan algoritmik bir gözlem sistemine dönüşür. Burada gözlem, öncelikle gözetim anlamına gelmez; daha genel olarak sistemlerin çevrelerini gözlemlemesi, yani orada olguları ayırt edip adlandırması anlamına gelir. Dijital süreçler – Facebook ya da Google’daki veri analitiğinden, bedene takılan self-tracking cihazlarına kadar – zihinsel ya da iletişimsel değil, aygıtsal gözlem sistemleridir. Bunlar bilgi ya da anlam ilişkilerini değil, verileri işler; üstelik çok büyük ölçekte: Big Data. Bu algoritmik gözlem, kitlesel verilerin toplanıp analiz edilmesine dayanır ve mekânlar ya da trendler gibi farklı olgulara yöneltilebilir; ancak özellikle önemli olan, özne etkinliklerinin gözlemlenmesidir. Belirleyici olan şudur: Özneler, bu makine- algoritmik perspektifte basit tipler olarak değil, tekillikler olarak ele alınır.
Dijital bilgisayar ağının, özneleri standartlaştırmak yerine onları gözlem sürecinde tekilleştiren bir teknoloji olarak gelişmesi, modern teknik tarih açısından bir dönüm noktasıdır. Klasik olarak modernite, özneleri genel ya da özel olarak ele alırken kamusal-sistemik alan ile özel-yaşam dünyası arasında bir iş bölümü kurmuştu. Kişisel ve özel ilişkiler alanında bireyselliğe duyarlılık gelişebilirken, ekonomi, devlet ve bilim kurumları – ki bunlar endüstriyel teknolojilerle yakından bağlantılıydı – özneleri genel özelliklerin taşıyıcısı olarak görürdü. Burada “özel” olan görünür hâle gelirse, bu genellikle patolojik bir durum olarak, asosyal,
Kitap burada biraz rahatsız edici bir gerçeği anlatıyor:
Sosyal medya hareketlerin
Arama geçmişin
Konum bilgilerin
Alışverişlerin
Hatta ne kadar süre bir şeye baktığın
→ Hepsi veri.
Bu veriler:
Google
Facebook (Meta)
Amazon
gibi şirketler tarafından toplanıp analiz ediliyor.
3. Veri Nasıl Anlamlı Hale Geliyor?
Ham veri tek başına işe yaramaz. Kitap burada şunu anlatıyor:
Algoritmalar kullanılır
İstatistiksel modeller kurulur
Yapay zekâ devreye girer
Sonuç:
İnsan davranışı tahmin edilebilir hale gelir
Örnek:
OKUMANIN YAVAŞ ISTIRABI
Eğlence amaçlı ekranlara ne kadar çok maruz kalırsa, ortak okuma da dahil olmak üzere aile içi paylaşımlar için o kadar az zaman kaldığı artık açıkça ortaya konmuştur. 27-29 Örneğin, 0-5 yaş grubu için yapılan bir çalışmada, günde her bir saatlik televizyonun (bu yaşta açık ara ana ekran27) kırk ila elli dakikalık insan etkileşimini ortadan kaldırdığı bulunmuştur. 30 Benzer şekilde, anaokulu çocukları (3-5 yaş) için, günlük ekran tüketimi iki saati aşan deneklerde ortak okuma bölümlerinin üçte bir oranında düştüğü gösterilmiştir. Yakın zamanda bu gözlem, üç yıl boyunca izlenen birkaç bin çocuğu içeren geniş çaplı bir çalışma ile genelleştirilmiştir. 32 İki sonuç ortaya kon-muştur. İlk olarak, çocuklar 24 aylıkken ekran başında ne kadar çok zaman tüketirse, 36 aylıkken ortak okumaya o kadar az maruz kalıyorlardı. İkinci olarak, çocuklar 36 aylıkken ortak okumaya ne kadar az maruz kalmışlarsa, 60 aylıkken o kadar fazla ekranda zaman tüketmişlerdir.
Dijital teknolojinin okuma üzerindeki bu önceliği, elbette günlük kullanım sürelerinin analizine de yansımaktadır. 0-5 yaş arasında, eğlence amaçlı ekranlar kitaplardan dört kat daha fazla zaman almaktadır. Bununla birlikte, ortalama fark deneklerin ya-şına göre değişmektedir. En küçük çocuklar için bu süre yarım sa-ate yakındır (0-1 yaş; 49 dakika ekran süresine karşılık 26 dakika ortak okuma). Daha büyük çocuklar için ise bu süre 2 saatin çok üzerindedir. (2-4 yaş; 28 dakikaya kıyasla 2 saat 30 dakika.) Mesaj basit: Eğlence amaçlı dijital kullanımlar, ortak okuma süresini önemli ölçüde azaltmaktadır.
Ortak Okuma Kişisel Okumayı Besler
Daha önce de gördüğümüz gibi, birçok ebeveyn çocuklarının bağımsızlıklarını teşvik etmek ve kişisel pratiklerini canlandırmak için onlara hikâye okumayı
